Sosyolojinin Tarihçesi Ve Kurucuları

Sosyolojinin tarihçesi ve kurucuları

Sosyolojinin tarihi



??S osyoloji terimi, ilk kez bir sosyolog olmaktan ziyâde bir bilim felsefecisi olan Fransız, Felsefe, varlık, anlam ve öz sorunlarının eleştirel bir yaklaşımla araştırılmasına ve varılan sonuçların sistemli bir biçimde ortaya konmasına yönelik düşünsel etkinlik Yokluğa karşıt olarak var olan şey Oluşa karşıt bir şey olarak, değişmeden aynı kalan gerçeklik Boşluğa karşıt bir şey olarak, mekanda bir yer işgal eden kalıcı gerçeklik

Tümünü okumak için linke tıklayınızAugust Comte (1798-1857) tarafından kullanılmış ve İngiliz, bkz Auguste Comte

Tümünü okumak için linke tıklayınız

Herbert Spencer (1820-1903) tarafından da geniş kitlelere tanıtılmıştır

Ancak, 1820-1903 yılları arasında yaşamış olan İngiliz filozofu

Temel eserleri arasında First Principles İlk İlkeler, First Principles of Sociology Sosyolojinin İlk İlkeleri, Social Statistics Sosyal İstatistik, Descriptive Sociology Betimsel Sosyoloji adlı kitaplar bulunan ve fizik ve biyoloji bilimleriyle, siyasi ve toplumsal liberalizmden oldukça etkilenmiş olan Spencer’in felsefesinin temelinde evrim düşüncesi vardır

Tümünü okumak için linke tıklayınızsosyolojinin ilk temel esaslarını, ilmî yöntemlerle ortaya seren ilk bilim adamı belki de Sosyoloji, toplumsal ilişkilerin yapısını, nedenlerini ve etkilerini araştıran bilim dalı İnsanların ve grupların etkileşiminden doğan geleneklerin, toplumsal yapıların ve kurumların harcını oluşturan ya da zayıflamasına yol açan etkenleri, ayrıca grup ve örşüt üyeliğinin insanlar üzerindeki etkilerini inceler, insan toplumunun temel niteliğiyle, sürekliliğine ve değişimine yol açan çeşitli süreçlerle ilgilenir

Tümünü okumak için linke tıklayınızİbni Haldun‘dur (1332-1406) Prof Dr W Barthold’a göre İbni Haldun, tarih felsefesinin en mümtaz simalarından birisi olduğu kadar, sosyolojinin ilk büyük kurucusudur Sosyal kanunları, tarihî hadiselerden çıkaran İbni Haldun, cihan tarihinde, büyük devlet ve medeniyetlerin kuruluşunda, göçebe unsura yer verdiği, bunların medeni halk içerisinde yaşayıp milliyetlerini kaybettikleri hakkındaki fikirleri bugün bile geçerlidir Ayrıca, sosyal psikoloji, sosyal ekonomi, tarih felsefesi, 1332-1406 yılları arasında ya*şamış ünlü İslam tarihçisi ve düşünürü Temel eseri Mukaddime olan İbni Haldun, bir tarihçi olarak, deneyime, gözleme daya*nan, konusu kültür varlıkları ve toplumsal yaşam olan, toplumun geçimini, kültür aşa*malarını, iç yapısını, geçirdiği değişim ve dönemleri inceleyen bilim olarak tanımladı*ğı tarih biliminde, önemli bir kilometre taşı oluşturur

Tümünü okumak için linke tıklayınızetnografya, Etnografya(budun betimi, kavmiyat), kavimleri karşılaştırarak inceleyen, kültür oluşumlarını araştıran bilim

Tümünü okumak için linke tıklayınızsosyal coğrafya, sosyal felsefe, Sosyal felsefe, (bilhassa insanların sergilediği) sosyal davranışları konu alan felsefe dalıdır Konuları geniş kapsamlı olup kişisel görüşlerden yasaların meşrûluk|meşrûluğuna, sosyal sözleşmeden devrimi oluşturan kriterlere, günlük eylemlerden bilimin kültür üzerindeki etkisine, insan demografisindeki değişikliklerden arı kovanındaki toplumsal düzene kadar birçok konuyu içine alır

Tümünü okumak için linke tıklayınız

kentleşme, Kentleşme günümüzden 5,000 yılı aşkın bir süre önce Mezopotamya'da ortaya çıktı Daha sonra, Nil, İndus ve Huang He vadilerinde başka kentler gelişti Kentlerin otaya çıkışı, büyük politik yapıların doğuşu ve gelişmesiyle aynı döneme rastlar Kentin her şeyden önce idari, askeri, dini ve ticari bir işlevi vardı

Tümünü okumak için linke tıklayınızsosyal antropoloji gibi sosyal bilim dallarına ait sosyal teorileri, ciddî mânâda ancak 19 asırda kavranabilmiş ve bir çok Avrupalı bilim adamının çalışmalarına temel dayanak vazifesi görmüştür

Tarihe bakıldığında ilk çağlardan beri toplumun yapısıyla ilgilenen düşünürler olduğu görülebilir:

Platon ideal toplum düzeninden söz etmiştir

Sosyolojinin müjdecisi sayılan İbn-i Haldun ilk defa devletle toplumun birbirinden farklı olduğunu belirterek toplumsal yaşamı da incelemiştir

Machiavelli Thomas More Francis Bacon toplumsal sorunlara “çözüm” önerileri getirmişlerdir

Bu düşünürlerden farklı olarak Montesquieu “Olması gereken değil olan incelenmelidir” diyerek sosyolojinin sınırlarını çizmiş ve bilim olarak doğuşuna temel hazırlamıştır

Sosyolojinin bu sözcüğü ilk kullanan Auguste Comte tarafından 19 yüzyıl başlarında kurulduğu kabul edilir Comte’a göre sosyoloji fizik kimya biyoloji gibi doğa bilimlerinin yöntemleriyle toplumu incelemelidir

Sosyolojinin kurucularından Emile Durkheim sosyolojinin konusunun toplumsal olgu olduğunu ve toplumsal yaşamın yine diğer basit toplumsal olgularla açıklanabileceğini vurgulamıştır

Max Weber’e göre toplumu ve toplumsal eylemleri açıklamak için genel kavramlardan değil bireylerden öznel olarak düşünülmüş anlamlardan hareket edilmelidir Böylece Weber psikolojik yaklaşımla sosyolojik yaklaşımı birleştirmek istemiştir

Ülkemizde Durkheim sosyolojinin bilim yapma anlayışı Ziya Gökalp ile Le Play çizgisi ise

Devlet, çağdaş anlamıyla, belirli bir ülkede yaşayan insan topluluğunun, egemenlik ve bağımsızlık temelinde oluşturduğu siyasal örgütlenme Günümüzde ulusal devletle özdeşleşen devlet kurumunun tanımı, niteliği, işlevleri ve toplumla olan ilişkisi çağlar boyunca değişik biçimler almıştır
Tümünü okumak için linke tıklayınızPrens Sebahattin’le temsil edilmiştir

Platon (MÖ 427 – MÖ 347) : Yaşamındaki en önemli olaylardan biri de gençliğinde Sokrates’le karşılaşmasıdır Sokrates’in mahkumiyeti ve idamından sonra eğitimde; özellikle de devlet adamı eğilimlilerin eğitimlerinde derin değişiklikler olmadıkça insanın kaderinin umutsuz olduğuna karar verdi Bu nedenle de kırk yaşlarındayken Sicilya ve İtalya’ya ilk yolculuğundan sonra (bu yolculukta Pythagoras’çılarlarla tanıştı) aktif politikaya katılmaktansa sitenin gelecekteki liderlerini yetiştirmek üzere Atina’da bir okul kurar Bu okula üzerinde kurulduğu parkın adı verilerek Akademia dendi Aristoteles yirmi yıldan uzun bir süre Akademia’da öğrencilik ve öğretmenlik yapmıştır

Platon MÖ 427-347 yılları arasında yaşa*mış olan ve düşünce tarihinin tanıdığı ilk ve en büyük sistemin kurucusu olan ünlü Yunan filozofu 20 yaşında Sokrates'le karşılaşınca felsefeye yönelmiş ve hocasının ölümüne kadar (MÖ 399) sekiz yıl boyunca öğrencisi olmuştur; hocası ölünce, diğer öğrencilerle birlikte Megara'ya gitmiş ama burada uzun süre kalmayarak önce Mısır'a, oradan da ythagorasçıların etkili oldukları Sicilya ve Güney İtalya'ya geçmiştir
Tümünü okumak için linke tıklayınızMachiavelli Niccolo (1469 – 1527) : Floransalı Machiavelli 1498’de dışişleri ve savunma ile görevli İkinci Şansölyelik Sekreterliğine atandı Pek çok ülke dolaştı ve diplomatik deneyim kazandı Floransa’nın bağımsızlığı için kurduğu milis birlikleri 1509’da Pisa’nın alınmasında önemli rol oynadı 1513’de Medici ailesinin Floransa’ya dönmesinden sonra hapsedildi

Serbest kalınca Floransa yakınlarında yapıtlarını yazamaya başladı Bunların içinde en önemlisi; Medicilere sunduğu 1513 tarihli “II Principe” (Prens) ‘dir 1527’de Medicilerin devrilmesi üzerine gözden düştü ve aynı yıl öldü Machiavelli’nin tarih ve siyaset felsefesi üzerine yazdıkları ve karşılaştırmalı tarih metodu günümüzde de önemini sürdürmektedir

St Thomas More (1477 / 78 – 1535) : Aziz (St) şövalye İngiltere Lord Şansölyesi (başbakan) yazar Thomas More 1477 ya da 1478 yılında Londra’da doğdu 1492’de Oxford Üniversitesi’ne girdi 1499’da Erasmus’la tanıştı 1504’de parlamentoya girdi 1516’da Londra’da ünlü eseri “Ütopya” yı tamamladı

1523’de Avam Kamarası’nın sözcülüğüne seçilen More 1534 yılında uymayı reddettiği yasa nedeniyle Londra Kulesi’ne hapsedildi ve 1535 yılında da idam edildi Karl Kautsky şöyle yazar : “Amaçladığı boş zaman rüyasını algılayabilmek için üç yüz yıldan daha uzun bir süre geçmesi gerekmiştir Ütopya dört yüz yıldan daha eski olmasına rağmen More’un idealleri yenilmemiştir ve hala mücadele eden insanlığın ardında durmaktadır”

Tümünü okumak için linke tıklayınızFrancis Bacon (1564 – 1616) : Verulam Baronu 1564 Londra doğumludur Hukuk öğrenimini tamamladıktan sonra baroya girmeye çalıştı 1593’de Avam Kamarası’na girdi Kraliçenin gözdesi Esaaa Kontu onu himayesine aldı 1613’de Saray’ın baş avukatı 1617’de baş mühürdar 1618’de baş yargıç ve baron 1620’de ise vikont oldu

Ama 1621’de rüşvet almakla suçlanan Bacon devlet hizmetinden uzaklaştırıldı Ömrünün son yıllarını bilim ve felsefeye adadı Bacon’un felsefesi’nin temelinde tümdengelimci mantığın yerine tümevarımcı metodu uygulaması yatar Ona göre gerçek bilim nedenlerin bilimidir ve bu yolla insanoğlu doğaya egemen olacaktır

Francis Bacon (1561 - 1626), İngiliz devlet adamı ve filozof
Tümünü okumak için linke tıklayınızMontesqiueu (1689 – 1755) : Fransız yazarı Montesqiueu 1689 yılında doğmuştur Aynı zamanda bir hukukçu olan Montesqiueu uzun süre hukuk alanında çalışmıştır Yazar olarak tanınması onun 1721 yılında yazdığı “İran Mektupları” adlı eseriyle başlar Montesqiueu’nu ikinci büyük eseri 1734 yılında yazdığı “Roma’nın Büyüklüğününün ve Çöküşünün Sebepleri Hakkındaki Düşünceler” adlı eseridir Montesqiueu’nun en büyük eseri 1748 yılında yazdığı “Kanunların Ruhu” adlı kitabıdır

Auguste Comte (1798 – 1857) : Fransız Auguste Comte sosyoloji biliminin kurucusu olarak tanınmıştır İnsan topluluklarının doğasını ve nasıl geliştiğini anlamaya çalıştı Comte’a göre insanlar mulu ve başarılı olmak için birlikte çalışma ihtiyacındadırlar

Comte’a göre bilimler hiyerarşisinin en tepesinde etik (moral) vardır ve sonra aşağıya doğru sosyoloji biyoloji kimya fizik astronomi ve matematik sıralanır Aşağıdan yukarıya izlendiğinde kuramsal ve tarihsel olarak basitten karmaşığa bilimler birbirlerini izleyerek teolojik aaaafizik aşamalardan pozitif aşamaya diğer bir deyişle etik ve sosyoloji alanına ulaşmışlardır

Emile Durkheim (1858 – 1917) : Fransız toplumbilimci Durkheim 1858 doğumludur 1902’de Sarbonne üniversitesi’nde kürsü sahibi oldu Toplumu bir organizma gibi değerlendirmesi ve bir organizma içerisindeki organların dayanışması olgusu gibi bir toplumu da birbiri ile dayanışma içerisinde bulunan organlardan oluşan bir bütün olarak değerlendirmiştir

Toplumsal örgütlenme üzerine yaptığı çalışmalar toplumbilim çalışmalarına yeni bir hamle getirmiştir Bunların dışında sosyal-psikoloji ile de ilgilenmiş ve “intihar” eylemi üzerine ampirik çalışmalar da yapmıştır 1917 yılında Paris’de ölmüştür

Emile Durkheim (15 Nisan 1958 - 15 Kasım 1917), Yahudi kökenli Fransız sosyolog Modern sosyolojinin kurucusu olarak bilinir 15 Nisan 1858 yılında Epinal-Loren'de dünyaya geldi Felsefe öğretmenliği yaptı 1885 de Almanya'da bulundu Fransa'ya dönüşte yayımladığı makaleler ilgi topladı 1887 Bordeaux Üniversitesi'nde ders vermeye başladı 1902 de Sorbonne Edeb
Tümünü okumak için linke tıklayınızMax Weber (1864 – 1920) : Max Weber kapitalizmin gelişmesine katkıda bulunan Hristiyan ahlakı üzerine vurgu yaparak geliştirdiği Protestanlık kuramıyla ünlü olmuştur Weber sosyolojisi gelenekselden rasyonel eyleme dönüşümü keşfetme ve anlamaya yöneliktir Gelenek modern öncesi toplumların üzerinde aşılmaz bir güç olarak durmaktadır Weber’e göre Protestan etiği geleneğin tutuculuğunu kırmıştır Çünkü Protestan etiği insanların zenginlik elde etmek için çabalamalarını dinsel onaylar sunarak rasyonelleştirir ve cesaretlendirir

1864- 1920 yılları arasında yaşamış olan ünlü Alman düşünürü ve sosyoloğu Weber'in büyük önemi, onun Emile Durkheim'la birlikte, ayrı ve bağımsız bir disiplin olarak modern sosyolojinin kurucusu olması olgusundan kaynaklanmaktadır O, sosyal bilimlere felsefi bir temel, sosyolojiye de kavramsal bir çerçeve kazandırmıştır
Tümünü okumak için linke tıklayınızZiya Gökalp (1876 – 1924) : İdadi’de okurken Arapça Farsça ve Fransızca öğrendi İslam tanrıbilimi ve tasavvuf üzerine çalıştı İkinci Meşrutiyet ilan edilince İttihat ve Terakki’nin Diyarbakır şubesini kurdu 1909’da “Peyman” gazetesini çıkardı Aynı yıl İttihat ve Terakki’nin genel merkez üyeliğine seçildi 1912’de milletvekili seçildi

Dört ay sonra Osmanlı Mebuslar Meclisi kapanınca Darülfünun’da 1919’a kadar toplumbilim profesörlüğü görevini yürüttü Birinci Dünya Savaşı’nda “Yeni Mecmua” yı çıkarttı Türkçülük kavramının yayılmasında öncülük eden Ziya Gökalp eserlerinde misak-ı milli sınırları içerisinde doğu toplumundan batı toplumuna çevrilmiş bir Türk devleti üzerinde durmuşturZiya Gökalp (1876 - 1924) yılları arasında yaşamış, ünlü fikir adamı ve şair 1876'da Diyarbakır'da doğdu İkinci Meşrutiyet'ten başlayarak Türkçülük akımının en büyük temsilcisi sıfatıyla Türk düşünce ve siyaset hayatını kuvvetle etkilemiş, Milli Edebiyat akımı içinde verdiği eserlerle Türk edebiyatının biçim ve dil yönünden yenileşmesini sağlamıştır