Batman Gelenek Ve Görenekleri

KIZ GÖRME VE KIZ İSTEME :

Evlenmeler, görücü usülü ile yapıldığı gibi, gençlerin birbirlerini görüp tanımaları ile de yapılmaktadır Evlenmede görücü usulünü anlatacak olursak; erkek tarafı görücü gözüyle kız evine gider Gelinlik kız tarafından sunulan kahveyi içerek kızı değerlendirirler Kızı tekrar görmek isterlerse su isterler Erkek tarafını temsilen yaşlı bir kadın, su getiren gelin adayının fiziğini süzer Yürüyüşünü inceler, hafif seslenişle işitme özelliğini, ayrılırken de öperek ağız kokusunun olup olmadığını öğrenmeye çalışırlar

Görücü kız evinden ayrılırken, kendi aralarında beğendikleri kızı kimin için isteyeceklerini, istenildiği takdirde verilip verilmeyeceği hususunu kız yakınlarından sorup öğrenirler Erkek tarafı bazen aracı kullanarak kız tarafından kız istemek üzere evlerinde çay içmeye gelip gelmeyeceklerini ve gün vermelerini isterler Kız tarafı gerekli araştırmayı yapmak için “ Biz de aile arasında konuyu düşüneceğiz “ diyerek zaman isterler Kız tarafı isteği uygun görürse erkek tarafının aracısı ile çay içmek için misafir oldukları günü bildirirler Bu da kızın verileceğinin teyidi olur

Erkek tarafı imam ile birlikte birkaç kişilik grupla kız evine gider Kız istenir ve söz kesilir Bundan sonra nişan ve düğün yapılır İlimizde düğünler genelde Perşembe ve Cumartesi günleri başlar Takip eden günlerde devam eder Düğünlerde davul, zurna, tef, kemençe ve kaval çalınmaktadır

BAŞLIK PARASI :

Hızlı bir gelişim ve bu meydanda değişim gösteren topluluğumuzda eski adetlerin yerini yeni değer yargılarının aldığı görülmektedir Toplumumuzda sosyal bir yara olan başlık parası kısmen kalkmıştır Şehir ve ilçe merkezlerinde bilhassa okumuş aileler arasında bu usul terk edilmiştir Köy bazında özelliğini muhafaza eden başlık geleneği, başlık parası alan kız tarafının bu paranın üstüne ilaveler yaparak geline çeyiz yapması suretiyle sürdürülmektedir

CENAZE TÖRENLERİ :

Cenazenin kaldırılmasını müteakiben üç gün taziye kurulur Bu süre köylerde daha da uzar Cenaze yakınları bu sürede işlerine gitmez Başsağlığı vermek üzere çevreden gelenleri karşılarlar Başsağlığı, (Taziye) için cenaze evine gelenler, maddi durumlarına göre beraberlerinde çay şekeri, un, yağ gibi hediyeleri getirirler Bu durum il merkezinde yapılmaktadır Başsağlığı (Taziye) için gelenler, Kuran-ı Kerim’den bir sure veya Fatiha Suresini okur Mevtaya rahmet ve mağfiret dilerler Eve gelen misafirlere çay ve yemek verilir

SÜNNET :

Dini bir vecibe olan sünnet, ailelerin maddi gücü nispetinde yapılan eğlence ile başlar Önce sünnet olacak çocuk, arkadaşlarıyla birlikte araba ile şehirde gezdirilir Sünnet giysileri giydirilir Sünnet öncesinde evlerde mevlit okunur Daha sonra davetlilere yemek ziyafeti verilir Seçilen kirvenin kucağında çocuk sünnet edilir Kirve, ömür boyu bir akraba gibi değer görür ve aileden sayılır

HALK DEYİMLERİ

1- Akıl bir altın taçtır her kafaya uymaz
2- Komşu komşunun işine muhtaçtır
3- Oğlan gitti sefere , gitti geldi aynı hergele
4- Küheylan at, yemin arttırır
5- Çingeneler aç kalınca eski düğünlerden bahsederler
6- Al asili ser hasırı
7- Garip kuşun yuvasını Allah yapar
8- Kar eden ar etmez
9- Gezen tilki yatan aslandan iyidir
10- Gönlü namazda olanın kulağı ezanda olur
11- Evlat aziz, terbiye daha aziz
12- Büyüğün yoksa büyük taşa danış
13- Asil azmaz, bal acımaz
14- Arif olan sözü aş gibi tadar
15- Atla katır döğüşür arada eşek ezilir
16- Bülbülün çektiği dilinin belasıdır
17- Mal malumat örter
18- Ölürse yer beğensin kalırsa el beğensin
19- Anamın aşı derdimin başı
20- Elbise yürüyüş para söyleyiş örter
21- Delik büyük yama küçük
22- Dil otu yemiş
23- Azdan az gider, çoktan çok gider
24- Haram yelle düğün elle olur
25- Sırrını söyleme dostuna, dostun söyler dostuna
26- Dil ustası iş hastası
27- Bağı kara üzüm olsun, üzümü yemeğe yüzün olsun
28- Komşu hakkı Allah hakkıdır
29- Ölürse yer beğensin kalırsa el beğensin
30- Doğru duvar yıkılmaz eğri kaçar kurtulmaz

BİLMECELER

1-Bir tarafta hafif bir taş, öbür tarafta hafif bir taş, içinde var eksik bir kurt
(Tezek)
2-Düz bir yerde var bir tas yoğurt
(Ay)
3-Duvarın üzerinde düz bir yamaçtım, ayaklarım girdi bir tuluma
(Ayakkabı)
4-Hilindir milindir oğul babadan yükselir
(Ateş ile duman)
5-Bu taraf yamaç, öbür taraf yamaç içinde var bir tövbe kumaş
(Kur’anı-ı Kerim)
6-Kazığı orda çakarım, buzağı ise buradan uzak büyür
(Kabak)
7-Sarı örüklü kız gibi, dam üstünde yükselir
(Duman)
8-Bıraktığımızda kalkmaz, toza doymaz, gittiğinde de gelmez
(Soba)
9-Taşa vururum kırılmaz , suya vururum kırılır
(Kağıt)
10-İki delikli bir şey
(Silindir)
11-İçi yarıklı bir tavuk
(Baca)
12-Yıkanmış bir odada , otuz iki öğrenci de içinde oturur
(Ağız ve dişler)

HALK MANİLERİ

Ekmek atlı ben yaya Bülbülem bağ gezerem
Yetişmek kaldı Allah’a Mecnunam dağ gezerem
Anna bedduanı al geri Seksen yerden yaram var
Biraz da yalvar Allah’a El bilir sağ gezerim

Ben bir bahtsız dilberim Bu dağlar bele bağlar
Hem ağlar hem giderim Hayasız arsız bağlar
Kaynana çok sevinme İşte ben gider oldum
Oğlunu alıp giderim İşte siz işte bağlar

Dicle boyu sazlıktır Bülbülem hava bilmem
Ablam sana aşıktır Dertliyem deva bilmem
Oğlan yine bilmezsin Bana bir sevda gelmiş
Geçtiğim yollar taşlık Başımdan sava bilmem

Dicle geçit vermez Bahçede barksız adam
Mezrabota ovası Aynasız yarsız adam
Sevda başımdan gitmez Kalaysız kaba benzer
Yaram gönül yarası Dünyada yarsız adam

Koyun sağar berivan Bu dağı aşam dedim
Sevdiğini düşlerken Aşam dolaşam dedim
Bahar çiçekleri ile Bir vefasız yar için
Boynu bükük beklerken Aleme paşam dedim

Oğlan kızı gördükçe Bayıra serdim kilim
Tutulmuş dilleri Gel otur benim gülüm
Gözleri kör olurmuş Ne dedim ne söylerim
Bilmezmiş kimseleri Lal olsun benim dilim

ATASÖZLERİ

1 Avlunun otu acı olur
2 Tuloğ dolu bal, ama domuz derisinden
3 Kara it, beyaz olmaz
4 Çömlekçi kırık tastan su içer
5 Can çıksa, huy çıkmaz,
6 Mendal uzak ol, mısıra Sultan ol
7 Ucuz et satır kırdırır
8 Yaşlı öküzle çift sürülmez
9 Gelin atın üstündedir, Kimse bilmez kimin kısmetidir

Batman Mutfağı

Güneydoğuya has lezzetli yemeklerin tümü Batman’da pişirilmekte ve çok nezih ortamlarda misafirlere ikram edilmektedir Temel besin kaynaklarını oluşturan et ve süt ürünleri ile hamur işlerinden oluşan yemekler, özellik arz etmektedir Bol yağlı et yemekleri yanında, içli köfteler, taze ve kurutulmuş sumaklı dolmalar, bumbar ve bağırsak dolmaları, Şam börekler ve çok yaygın olan çiğ köfte ile birlikte yöreye özgü çamurdan yapılan tandırlarda pişirilen tandır ekmeği, perde pilav, mercimek ve yayla çorbaları Batman il mutfağının başlıca yemekleri arasında yer alır

Yöresel Giysiler

KADIN GİYSİLERİ

1 BAŞA GİYİLENLER : Kofi, Temezzi ve tülbent
2 SIRTA GİYİLENLER : Fistan, şalvar, ( İç donu ) Kuşak ve yelek
3 AYAĞA GİYİLENLER : Yün çorap ve kundura
4 TAKILAR : Dizili altın, gümüş gerdanlık
5 SÜSLER : Sürme ve hızma
6 SAÇ ŞEKİLLERİ : Örgülü saç,

KADIN GİYSİLERİ

1BAŞA GİYİLENLER

11KOFİ ( PÜSKÜLLÜ ) : Kadınların başına giydikleri, yan tarafları örgülü siyah saçaklı, saçaklar yanlardan sarkık ve serbest biçimdeki kadın başlığı, kadın boynuna olduğundan biraz daha uzun göstermesi bakımından önemlidir Kofinin ön yüzeyi sarı altınlarla süslenir
12TÜLBENT ( TERHİ – ÇARİK ) : Beyaz renkli, etrafı çeşitli renklerle, boncuk oyalı, ( yaşlı, dul ve yaslı kadın tülbendi sadedir )

2SIRTA GİYİLENLER

21FİSTAN ( KIRAS ) : Siyah zemin üzerine, parlak desenli, işlemeli, kadife kumaş, belde küçük pililidir Bol kollu, büzgüllü, manşetlidir Ensede üç düğmeli ve sıfır yakalıdır
22ŞALVAR ( DERPİ ) : Basma renkli, paçaları lastiklidir
23YELEK : Kırmızı renkli, süvet kumaştan yapılmış, kenarları sarı işlemelidir
24KUŞAK : İpek kumaştan yapılmış, selemontte denilir Sarı renklidir

3AYAĞA GİYİLENLER

31ÇORAP ( GORE ) : Yünden örme, düz veya işlemelidir
32 KUNDURA : Siyah renkli olup, poçiksizdir

ERKEK GİYSİLERİ

1 BAŞA GİYİLENLER :Siyah püskülü agal
2 SIRTA GİYİLENLER : Gömlek,yelek kuşak ve şalvar
3 AYAĞA GİYİLENLER : Yün çorap ve kundura
4 TAKILAR : Köstet ve pazubent

1BAŞA GİYİLENLER

11 AGAL :Düz siyah veya siyah beyaz karışımlı ve püsküllüdür Yün kumaştan yapılmıştır

2 SIRTA GİYİLENLER

21GÖMLEK : Hakim yaka önden üç düğmeli veya boydan da düğmeli olabilir
Sarı kırmızı renkler hakimdir Celok veya kurtek adı da verilir Kolları uzun ve bileği manşetlidir
22 YELEK : Siyah ve gri kumaştan yapılır Geniş yakalıdır Sırtı astarlı ve tokalıdır En az beş düğmeli ve iki ceplidir
23 KUŞAK : İpek kumaştan yapılır Renkli ve geniştir
24 ŞALVAR : Siyah veya gri renkli kumaştan yapılır Ağı boldur Bele uçkurla bağlanır Paça dizden aşağı dardır

3 AYAĞA GİYİLENLER

31 ÇORAP ( GORE ) : Yünden örme, düz veya işlemelidir
32 KUNDURA : Siyah renkli olup, poçiksizdir

Batman Türküleri

Bağ bahçemin gülü sensin
Bağ bahçemin gülü sensin
Zirvelerden akan selsin
Başım alıp yar diyerek
Peşin sıra koştuğum sensin

Dicle suyu nazlı akar
Sevdalanmış bana bakar
Yâre telaş yakışmıyor
Her halinde çok nazlar var

Saray bir dağ ucundadır
Gülüm saray içindedir
Yücelerden her dem bakar
Sanki kalbim içindedir

Gülüm gel bir can olalım
Tenhalarda buluşalım
Aşk ateşin yaktı beni
Yaksın artık kurtulalım

Gel benim nazlı ceylanı
Gel benim nazlı ceylanı
Kaçma benden yaman halim
Seni sevdim ben seveli
Talan oldu bütün malım

Derde düştüm acı bana
Hep ağlarım yana yana
Ne olur benden ayrı kalma
İlaç ol da bu yarama

Derdimin dermanı sensin
Has bahçemin gülü sensin
Nazlı olur hep güzeller
Benim nazlı gülüm sensin

Uzat bana ellerini
Savur rüzgâra saçımı
Kaçalım gel biz seninle
Bırakalım nefreti kini

Batman’da El Sanatları


Batman ve yöresinde geleneksel el sanatları olarak önem arz edenlerin başında dokumacılık gelmektedir Dokuma fabrikalarının henüz gelişmediği dönemlerde, Hasankeyf ilçemizde bulunan kaledeki mağaralarda yaşayan halk, bu meskûn mağara evlerinde kurdukları tezgahlarda bugün şile bezi olarak adlandırılan şeffaf kumaştan dokuyorlardı Yaklaşık 70 yıl öncesine kadar Hasankeyf’teki bu dokuma işi 300 ün üzerindeki tezgâhlarda dokunuyor ve halkın geçimi bununla sağlanıyordu Hasankeyf tezgâhlarında dokunan kumaşlar, çevre köy ve kasabalarda büyük rağbet görüyordu Erkek ve kadın giysisi olarak kullanılan bu dokuma işi kumaşların üretimi, zamanla gelişen teknolojiye ve tekstil sanayine yenik düşmüş ve bugün için bu ilkel tezgâhlardaki üretim durmuştur Ancak, halen Hasankeyf’te bu dokuma işi ile uğraşan 5-6 esnaf bu sanatı icra etmektedir

Batman ve yöresindeki el sanatlarını şöyle sıralamak mümkündür: Kadınlar tarafından evlerde yapılan ine oyası, dantel, kaneviçe üzerinde nakış, yün çorap, kazak ve benzeri el örme işleri çok yaygındır Bunun dışında son yıllarda çok kazançlı bir hal alan kilim ve halı dokumacılığına büyük bir rağbet vardır Gerek resmi ve gerekse özel sektör tarafından Batman merkez ve ilçelerinde kilim ve halı dokuma tezgâhları kurulmuş bu alanda eğitici temin etmek için kurslar açılmış ve bu kurslar sonunda yetişen eğiticiler başta Beşiri ilçemiz olmak üzere birçok yerde kilim ve halı dokumaya başlamıştır Bu dokuma işi ilimizde başlı başına bir sektör haline gelmiş olup, İlimizde dokunan halı ve kilimler yurt içi ve yurt dışında pazarlanmaktadır