Ramazan, Süflî Eğlencelerin Değil, Melekî Eğlencelerin Ayıdır

Sair cihazat, o fabrikanın [midenin] süflî eğlencelerine bedel, Ramazan-ı Şerifte melekî ve ruhanî eğlencelerde telezzüz ederler, nazarlarını onlara dikerler



Sekizinci Nükte
Ramazan-ı Şerif, insanın hayat-ı şahsiyesine baktığı cihetindeki çok hikmetlerinden bir hikmeti şudur ki:
İnsana en mühim bir ilâç nevînden maddî ve mânevî bir perhizdir Ve tıbben bir hımyedir ki, insanın nefsi yemek, içmek hususunda keyfemâyeşâ hareket ettikçe, hem şahsın maddî hayatına tıbben zarar verdiği gibi, hem helâl-haram demeyip rastgelen şeye saldırmak, adeta mânevî hayatını da zehirler Daha kalbe ve ruha itaat etmek, o nefse güç gelir, serkeşâne dizginini eline alır Daha insan ona binemez; o insana biner
Ramazan-ı Şerifte, oruç vasıtasıyla bir nevî perhize alışır, riyazete çalışır ve emir dinlemeyi öğrenir Biçare zayıf mideye de, hazımdan evvel yemek yemek üzerine doldurmakla hastalıkları celb etmez Ve emir vasıtasıyla helâli terk ettiği cihetle, haramdan çekinmek için akıl ve şeriattan gelen emri dinlemeye kabiliyet peydâ eder Hayat-ı mâneviyeyi bozmamaya çalışır
Hem insanın ekseriyet-i mutlakası açlığa çok defa müptelâ olur Sabır ve tahammül için bir idman veren açlık, riyazete muhtaçtır Ramazan-ı Şerifteki oruç, on beş saat, sahursuz ise yirmi dört saat devam eden bir müddet-i açlığa sabır ve tahammül ve bir riyazettir ve bir idmandır Demek, beşerin musîbetini ikileştiren sabırsızlığın ve tahammülsüzlüğün bir ilâcı da oruçtur
Hem o mide fabrikasının çok hademeleri var Hem onunla alâkadar çok cihazat-ı insaniye var Nefis, eğer muvakkat bir ayın gündüz zamanında tatil-i eşgal etmezse, o fabrikanın hademelerinin ve o cihazatın hususî ibadetlerini onlara unutturur, kendiyle meşgul eder, tahakkümü altında bırakır O sair cihazat-ı insaniyeyi de, o mânevî fabrika çarklarının gürültüsü ve dumanlarıyla müşevveş eder Nazar-ı dikkatlerini daima kendine celb eder Ulvî vazifelerini muvakkaten unutturur Ondandır ki, eskiden beri çok ehl-i velâyet, tekemmül için riyazete, az yemek ve içmeye kendilerini alıştırmışlar
Fakat Ramazan-ı Şerif orucuyla o fabrikanın hademeleri anlarlar ki, sırf o fabrika için yaratılmamışlar Ve sair cihazat, o fabrikanın süflî eğlencelerine bedel, Ramazan-ı Şerifte melekî ve ruhanî eğlencelerde telezzüz ederler, nazarlarını onlara dikerler Onun içindir ki, Ramazan-ı Şerifte müminler derecâtına göre ayrı ayrı nurlara, feyizlere, mânevî sürurlara mazhar oluyorlar Kalb ve ruh, akıl, sır gibi letâifin o mübarek ayda oruç vasıtasıyla çok terakkiyat ve tefeyyüzleri vardır Midenin ağlamasına rağmen, onlar mâsumâne gülüyorlar
Mektubat, 29 Mektub, 5 Risale
(Ramazan Risalesi), s 682

LÛGATÇE:
cülûs-u hümayun: Padişahın tahta çıkışı
mukteza-yı hikmet: Hikmetin gereği
ekmel: En mükemmel, olgun, tam
muharremat: Haram kılınan şeyler
mâlâyâniyat: Abes, boş, mânâsız şeyler
ubudiyet: Kulluk, ibadet
hımye: Perhiz, yeme-içmeye dikkat etmek
keyfemâyeşâ: Keyfine göre
serkeşâne: Emir dinlemeyerek, isyan ederek
riyazet: Nefsi kırma, fani şeylerden nefsini çekerek kanaat içinde yaşamak
cihazat-ı insaniye: İnsana ait cihazlar, organlar, duygular
tatil-i eşgal: Meşguliyete ara verme