Yapma Destan Ve Doğal Destan Kavramları

**Prof. Dr. Sinsi** · 09-01-2012

Yapma Destan ve Doğal Destan Kavramları
Benzerlikleri;

doğal dilden farklı bir dille oluşurlar
olağanüstü nitelikler ve kşiler vardır (mitolojik varlıklar vs)
genelikle konuları kahramanlık, savaş, göçtür
milletlerin tarihinde derin izler bırakan olaylar üzerinde oluşurlar
manzumdurlar
devrik cümleler bulunur

Farklılıkları;
Yapma destanlarda;

söyleyenleri bellidir
yakın tarihimizde meydana gelmiş olaylardan ortaya çıkar
aşamalardan geçmez

Doğal destanlarda;

söyleyeni belli değildir
tarihin bilinmeyen dönemlerinde yaşanan olayları anlatır
çeşitli aşamalardan geçer

Destan
Destan milletlerin hayatında büyük yankılar uyandırmış (savaş, göç, istilâ gibi) tarihî olayların (yangın, salgın hastalık, sel, deprem gibi) toplumsal ve doğal olayların çağdan çağa aktarılmış, aktarılırken de hayal unsurlarıyla oluşmuş, süslenmiş, değiştirilmiş manzum söylenceleridir

Destanlar, Araplar'da "esatir", Batı'da "myth" olarak adlandırılır

Destanlar ikiye ayrılır; Yapay ve Doğal Destanlar

Yapay Destanlar: Halkı derinden etkileyen ulusal, toplumsal olayları, bir yazarın kurallarınca işlemesinden doğan, kişisel yaratımla oluşturulmuş eserlerdir

Yazarı belli olan,daha yakın zamanda YAZILAN ve olağanüstü durumlara az yer veren bir destan türü iken,

Doğal Destanlar: anonim( yazarı belli olmayan),ilkel dönemde yaşanmış olayları konu alan ve SÖZLÜ destan türüdür

Destanlar İslamiyet'in kabulünden önceki Türk Edebiyatı kategorisine aittirler

Toplumu derinden etkileyen, belleğinde iz bırakan savaş, göç, doğal yıkımların dilden dile yayılması, toplumun katkısıyla çeşitlenip boyutlan*masından sonra derlenen oylumlu, halkın ortak malı olan eserlerdir

Bir destanın doğal sayılabilmesi için ilkin önemli bir olayın olması gerekir (çekirdek dönemi)

Bu olay toplumca zenginleştirilir (gelişme dönemi)

Usta biri tarafından yazıya geçirilir (yazıya geçiş dönemi)

Destanlar 3 safhadan oluşur:
Halkın benliğinde iz bırakan olaylar ve bunda rol oynayan kahramanlar,
Olayın ağızdan ağıza aktarılması,
Yazıya daha sonradan geçirilmesidir

Milletlerin toplumu derinden etkileyen, tarihi önem arz eden önemli olaylarını (doğal afetler, savaşlar, göç, yangın vb

) konu edinirler

Çoğu kez manzum olurlar

Tarih, etnografya, folklor gibi bilimler destanlardaki bilgilerden yararlanır

Türk Destanları
Türk destanları, Türk destanları, kâinatın, insanın, kadının ve erkeğin yaradılışı; Türk milletinin doğuşu, çeşitli Türk devletlerinin kuruluş, gelişme, çöküşleri, zafer ve yenilgileri gibi konularla beraber pek çok sebep açıklayıcı efsaneyi de içinde barındırır

Bütün dünya edebiyatlarında olduğu gibi Türk edebiyatının da ilk örnekleri destanlardır

İslamiyet'ten Önceki 1

Altay - Yakut Yaratılış destanı 2

Sakalar Dönemi a

Alp Er Tunga Destanıb

Şu Destanı 3

Hun Dönemi Oğuz Kağan DestanıAtilla Destanı 4

Gök Türk Dönemi a

Bozkurt Destanıb

Ergenekon Destanı 5

Uygur Dönemi a

Türeyiş destanıb

Göç Destanı İslamiyet'in Kabulünden Sonraki 1

Karahanlı Dönemi Satuk Buğra Han Destanı 2

Kazak-Kırgız (forumsinsi

net) Kültür Dâiresi Manas destanı 3

Türk-Moğol Kültür Dâiresi Cengiz-name 4

Tatar-Kırım Timur ve Edige Destanları 5

Selçuklu-Beylikler ve Osmanlı Dönemleri a

Seyid Battal Gazi Destanıb

Danişmend Gazi Destanıc

Köroğlu Destanı

Dünyanın Başlıca Doğal Destanları
Sümer destanı : Gılgamış

Yunan destanları : İlyada ve Odissea

İran destanı : Şehname

Fin destanı : Kalevala

Hint destanları : Mahabharata ve Ramayana

Alman destanı : Nibelungen

İngiliz destanı : Boewulf

Rus destanı : İgor

İspanyol destanı : Le Cid

Fransız destanı : Chansen de Röland

Japon destanı : Şinto

Dünyanın Başlıca Yapma Destanları
Latin edebiyatı: Aeneis ( Vergilius )

Fransız edebiyatı: Henriade ( Voltaire )

Portekiz edebiyatı: Os Lusiadas ( Camoens )

İngiliz edebiyatı: Kaybolmuş Cennet (John Milton)

İtalyan edebiyatı: Kurtarılmış Kudüs ( Tasso )
İtalyan edebiyatı: Çılgın Orlando ( Ariosto )
İtalyan edebiyatı: İlahi Komedya ( Dante )

Türk Edebiyatında Yapma Destan
Kuvay-ı Milliye Destanı : Nazım Hikmet
Üç Şehitler Destanı : Fazıl Hüsnü Dağlarca
Çanakkale Destanı: Mehmet Akif Ersoy
Satuk Buğra Han Destanı
Cengiz-name
Timur ve Edige Destanları
Seyid Battal Gazi Destanı
Köroğlu Destanı
Genç Osman Destanı ( Kayıkçı Kul Mustafa )
Selçukname (Yazıcıoğlu Ali)

09-01-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Yapma Destan Ve Doğal Destan Kavramları Yapma Destan ve Doğal Destan Kavramları Benzerlikleri; doğal dilden farklı bir dille oluşurlar olağanüstü nitelikler ve kşiler vardır (mitolojik varlıklar vs) genelikle konuları kahramanlık, savaş, göçtür milletlerin tarihinde derin izler bırakan olaylar üzerinde oluşurlar manzumdurlar devrik cümleler bulunur Farklılıkları; Yapma destanlarda; söyleyenleri bellidir yakın tarihimizde meydana gelmiş olaylardan ortaya çıkar aşamalardan geçmez Doğal destanlarda; söyleyeni belli değildir tarihin bilinmeyen dönemlerinde yaşanan olayları anlatır çeşitli aşamalardan geçer Destan Destan milletlerin hayatında büyük yankılar uyandırmış (savaş, göç, istilâ gibi) tarihî olayların (yangın, salgın hastalık, sel, deprem gibi) toplumsal ve doğal olayların çağdan çağa aktarılmış, aktarılırken de hayal unsurlarıyla oluşmuş, süslenmiş, değiştirilmiş manzum söylenceleridir Destanlar, Araplar'da "esatir", Batı'da "myth" olarak adlandırılır Destanlar ikiye ayrılır; Yapay ve Doğal Destanlar Yapay Destanlar: Halkı derinden etkileyen ulusal, toplumsal olayları, bir yazarın kurallarınca işlemesinden doğan, kişisel yaratımla oluşturulmuş eserlerdirYazarı belli olan,daha yakın zamanda YAZILAN ve olağanüstü durumlara az yer veren bir destan türü iken, Doğal Destanlar: anonim( yazarı belli olmayan),ilkel dönemde yaşanmış olayları konu alan ve SÖZLÜ destan türüdür Destanlar İslamiyet'in kabulünden önceki Türk Edebiyatı kategorisine aittirler Toplumu derinden etkileyen, belleğinde iz bırakan savaş, göç, doğal yıkımların dilden dile yayılması, toplumun katkısıyla çeşitlenip boyutlanmasından sonra derlenen oylumlu, halkın ortak malı olan eserlerdir Bir destanın doğal sayılabilmesi için ilkin önemli bir olayın olması gerekir (çekirdek dönemi) Bu olay toplumca zenginleştirilir (gelişme dönemi) Usta biri tarafından yazıya geçirilir (yazıya geçiş dönemi) Destanlar 3 safhadan oluşur:* Halkın benliğinde iz bırakan olaylar ve bunda rol oynayan kahramanlar, Olayın ağızdan ağıza aktarılması, Yazıya daha sonradan geçirilmesidir Milletlerin toplumu derinden etkileyen, tarihi önem arz eden önemli olaylarını (doğal afetler, savaşlar, göç, yangın vb) konu edinirler Çoğu kez manzum olurlar Tarih, etnografya, folklor gibi bilimler destanlardaki bilgilerden yararlanır Türk Destanları Türk destanları, Türk destanları, kâinatın, insanın, kadının ve erkeğin yaradılışı; Türk milletinin doğuşu, çeşitli Türk devletlerinin kuruluş, gelişme, çöküşleri, zafer ve yenilgileri gibi konularla beraber pek çok sebep açıklayıcı efsaneyi de içinde barındırır Bütün dünya edebiyatlarında olduğu gibi Türk edebiyatının da ilk örnekleri destanlardır İslamiyet'ten Önceki 1 Altay - Yakut Yaratılış destanı 2Sakalar Dönemi aAlp Er Tunga DestanıbŞu Destanı 3Hun Dönemi Oğuz Kağan DestanıAtilla Destanı 4Gök Türk Dönemi aBozkurt DestanıbErgenekon Destanı 5Uygur Dönemi a Türeyiş destanıb Göç Destanı İslamiyet'in Kabulünden Sonraki 1Karahanlı Dönemi Satuk Buğra Han Destanı 2Kazak-Kırgız (forumsinsinet) Kültür Dâiresi Manas destanı 3Türk-Moğol Kültür Dâiresi Cengiz-name 4Tatar-Kırım Timur ve Edige Destanları 5Selçuklu-Beylikler ve Osmanlı Dönemleri a Seyid Battal Gazi Destanıb Danişmend Gazi Destanıc Köroğlu Destanı Dünyanın Başlıca Doğal Destanları Sümer destanı : Gılgamış Yunan destanları : İlyada ve Odissea İran destanı : Şehname Fin destanı : Kalevala Hint destanları : Mahabharata ve Ramayana Alman destanı : Nibelungen İngiliz destanı : Boewulf Rus destanı : İgor İspanyol destanı : Le Cid Fransız destanı : Chansen de Röland Japon destanı : Şinto Dünyanın Başlıca Yapma Destanları Latin edebiyatı: Aeneis ( Vergilius ) Fransız edebiyatı: Henriade ( Voltaire ) Portekiz edebiyatı: Os Lusiadas ( Camoens ) İngiliz edebiyatı: Kaybolmuş Cennet (John Milton) İtalyan edebiyatı: Kurtarılmış Kudüs ( Tasso ) İtalyan edebiyatı: Çılgın Orlando ( Ariosto ) İtalyan edebiyatı: İlahi Komedya ( Dante ) Türk Edebiyatında Yapma Destan Kuvay-ı Milliye Destanı : Nazım Hikmet Üç Şehitler Destanı : Fazıl Hüsnü Dağlarca Çanakkale Destanı: Mehmet Akif Ersoy Satuk Buğra Han Destanı Cengiz-name Timur ve Edige Destanları Seyid Battal Gazi Destanı Köroğlu Destanı Genç Osman Destanı ( Kayıkçı Kul Mustafa ) Selçukname (Yazıcıoğlu Ali)