Coğrafyanın Tanımı, Konusu Ve Bölümleri

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-25-2012

Coğrafya

geo (yer) ile graphein (tasvir etmek) sözcüklerinin birleşmesinden meydana gelmektedir

Coğrafyanın konusu yeryüzüdür

Coğrafyanın konusu içerisine yaşam içerisinde var olan birçok şey girmektedir

Örneğin çevreyi oluşturan taşküre (litosfer)

suküre (hidrosfer)

havaküre (atmosfer) ve canlılar küresi (biyosfer) coğrafyanın araştırması kapsamına girmektedir

Coğrafya

insanın yaşadığı doğal çevre ile ilişkilerini konu edinen bir bilimdir

Coğrafyanın tanımı yapılırken en çok yapılan hatalardan biri de coğrafyayı sadece bir dağın yüksekliğini bilmek ya da bir akarsuyun kaç km olduğunu bilmek sanmaktır

Biraz önce yapılan açıklamadan da anlaşılacağına göre doğal ortam ve bu doğal ortamın etkileri önemlidir

Bir coğrafyacı dağların yüksekliğini tam olarak bilmeyebilir ama o dağın tarım

ulaşım

turizm ve nüfuslanma üzerindeki etkilerini çok iyi bilir

Coğrafya Biliminin İlkeleri:

Her bilim dalının olduğu gibi coğrafyanın da kendine özgü metot ve ilkeleri bulunmaktadır

Coğrafya bir olayı incelerken ilkelerden yararlanmaktadır

Bu ilkeler şunlardır;

1 Nedensellik İlkesi:
Coğrafi olayların araştırılması sırasında olayların nedenleri sorulmakta ve bunlara yanıtlar aranmaktadır

Örneğin Yağmur nasıl yağmaktadır?

Depreme neden olan faktörler nelerdir?

2 Dağılış İlkesi:
Coğrafi olayların yeryüzündeki dağılımı incelenmektedir

Coğrafyacı bir olayın sadece nedenini araştırmakla kalmaz bu olayın yeryüzü genelinde dağılımını da incelemektedir

Yukarıda sorulan sorulara coğrafyacı şöyle devam eder; Yağmurun ülkemizdeki coğrafi dağılımı nasıldır? Türkiye'de depremler hangi sahalarda daha fazladır ?
Dağılış ilkesi sadece coğrafyaya has bir özelliktir

Coğrafya'ya kimlik kazandıran ve diğer bilimlerden ayıran ilke dağılış ilkesidir

Coğrafya'ya dağılış ilkesini Frederic Ratzel Kazandırmıştır

3 Bağlılık İlkesi:
Coğrafi olayların birbirleri ile olan bağlantıları da incelenmektedir

Örneğin Yağışın basınçla

sıcaklığın Güneş ışınlarının düşme açısı ile olan ilişkisi ya da Dağlık ve engebelik alanların nüfus ve yerleşme üzerindeki etkileri de incelenmektedir

Coğrafya Biliminin Yararlandığı Diğer Bilim Dalları :

1

Astronomi: Uzay bilimi

2

Jeoloji: Yer Bilimi

3

Jeofizik: Dünyanın içyapısını inceleyen bilim dalı

4

Hidroloji: Sular bilimi

5

Meteoroloji: Atmosfer olaylarını inceleyen bilim dalı

6

Kartografya: Harita bilimi

7

Zooloji: Hayvan bilimi

8

Botanik: Bitki bilimi

9

Antropoloji: İnsan bilimi

10

Etnoloji: İnsan ırklarını inceleyen bilim dalı

11

Sosyoloji: Toplumu inceleyen bilim dalı

12

Demografi: Nüfus bilimi

Coğrafyanın Bölümleri :

Coğrafya incelemiş olduğu konulara göre iki bölüme ayrılmaktadır:

1

Genel Coğrafya

A

Fiziki Coğrafya

a) Jeomorfoloji

b) Klimatoloji

c) Biyocoğrafya

d) Hidrografya

B

Beşeri Coğrafya

C

Ekonomik Coğrafya

2

Yerel Coğrafya

A) Bölgeler Coğrafyası

B) Ülkeler Coğrafyası

C) Kıtalar coğrafyası

1

GENEL COĞRAFYA : Fiziki beşeri ve ekonomik olayların yeryüzünün tamamında ayrı ayrı ele almaktadır

Olayların meydana geliş nedenleri ve dağılışları incelenmektedir

Gözlem ve karşılaştırma yapılarak olaylar bir sınıflandırmaya çalışmaktadır

Genel coğrafya incelemiş olduğu konular bakımından üç bölüme ayrılmaktadır

A) Fiziki Coğrafya : Yüzey şekilleri başta olmak üzere okyanuslar denizler göller ve akarsular gibi su küreyi oluşturan unsurlar da inceleme alanına girmektedir

Fiziki coğrafya denilince yeryüzünün dış görünümü aklımıza gelmelidir

Jeomorfoloji ( Yüzey şekilleri bilimi ) : Yeryüzü şekillerinin oluşumlarını araştırır

Bunları sınıflandırır

Örneğin depremlerin meydana gelmesi gibi

Akarsuların oluşturmuş olduğu şekiller

buzul ve rüzgârların meydana getirdiği yer şekilleri jeomorfolojinin inceleme alanına girmektedir

Klimatoloji ( İklim Bilgisi ) : Yeryüzündeki iklim tiplerini ve bu iklim tiplerinin coğrafi dağılımını incelemektedir

Örnek vermek gerekirse Tropikal iklimi meydana getiren şartlar ve bu iklimin görüldüğü yerler klimatoloji biliminin kapsamı alanına girmektedir

Biyocoğrafya ( Canlılar coğrafyası ) : İnsan hariç yeryüzündeki diğer canlıların ( hayvan ve bitki) coğrafi dağılışını ve bu dağılışı etkileyen fiziki şartları incelemektedir

Örneğin küçükbaş hayvanların dağılım alanları ve bu dağılımda etkili olan iklim koşulları ve yer şekillerinin etkisi biyocoğrafyanın konusudur

Hidrografya ( sular coğrafyası ) : Denizler

göller

akarsular ile yeraltı sularının özelliklerini inceler dağılışlarını açıklar

B) Beşeri Coğrafya : Yeryüzündeki insan topluluklarının doğal ortamla olan ilişkilerini incelemektedir

İnsanlara ait tüm özellikler beşeri coğrafyanın konusu içerisinde yer almaktadır

Örneğin İnsanların sayısı

yıldan yıla değişimi bu değişimde etkili olan faktörler

İnsanların yaş cinsiyet

medeni durum

çalışma koşulları

eğitim seviyesi gibi özellikleri beşeri coğrafyanın kapsamı içerisinde yer almaktadır

C) Ekonomik Coğrafya : İnsanların yapmış olduğu faaliyetler ekonomik coğrafyanın kapsamı içerisinde yer almaktadır

Tarımı etkileyen şartlar

tarım ürünlerinin yetişme şartları

tarım ürünlerinin coğrafi dağılışı yine aynı sanayi

ulaşım

ticaret ve turizmi etkileyen olaylar da ekonomik coğrafyanın kapsamı içerisinde yer almaktadır

2

YEREL COĞRAFYA: Genel coğrafyanın incelemiş olduğu tüm konular yerel coğrafyanın konuları arasında yer almaktadır

Ancak yerel coğrafya olayları incelerken bir sınır belirtmektedir ve olayları daha dar bir çerçeve de incelemektedir

Örneğin rüzgâr oluşumuna neden olan faktörler genel coğrafyanın klimatoloji biliminin kapsamı içerisindedir

Ancak Türkiye'de etkili olan rüzgârlar yerel rüzgarlar yerel coğrafyanın konusuna girer

08-25-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Coğrafyanın Tanımı, Konusu Ve Bölümleri Coğrafya geo (yer) ile graphein (tasvir etmek) sözcüklerinin birleşmesinden meydana gelmektedir Coğrafyanın konusu yeryüzüdür Coğrafyanın konusu içerisine yaşam içerisinde var olan birçok şey girmektedir Örneğin çevreyi oluşturan taşküre (litosfer)suküre (hidrosfer) havaküre (atmosfer) ve canlılar küresi (biyosfer) coğrafyanın araştırması kapsamına girmektedir Coğrafya insanın yaşadığı doğal çevre ile ilişkilerini konu edinen bir bilimdir Coğrafyanın tanımı yapılırken en çok yapılan hatalardan biri de coğrafyayı sadece bir dağın yüksekliğini bilmek ya da bir akarsuyun kaç km olduğunu bilmek sanmaktır Biraz önce yapılan açıklamadan da anlaşılacağına göre doğal ortam ve bu doğal ortamın etkileri önemlidir Bir coğrafyacı dağların yüksekliğini tam olarak bilmeyebilir ama o dağın tarım ulaşım turizm ve nüfuslanma üzerindeki etkilerini çok iyi bilir Coğrafya Biliminin İlkeleri: Her bilim dalının olduğu gibi coğrafyanın da kendine özgü metot ve ilkeleri bulunmaktadır Coğrafya bir olayı incelerken ilkelerden yararlanmaktadır Bu ilkeler şunlardır; 1 Nedensellik İlkesi: Coğrafi olayların araştırılması sırasında olayların nedenleri sorulmakta ve bunlara yanıtlar aranmaktadır Örneğin Yağmur nasıl yağmaktadır? Depreme neden olan faktörler nelerdir? 2 Dağılış İlkesi: Coğrafi olayların yeryüzündeki dağılımı incelenmektedir Coğrafyacı bir olayın sadece nedenini araştırmakla kalmaz bu olayın yeryüzü genelinde dağılımını da incelemektedir Yukarıda sorulan sorulara coğrafyacı şöyle devam eder; Yağmurun ülkemizdeki coğrafi dağılımı nasıldır? Türkiye'de depremler hangi sahalarda daha fazladır ? Dağılış ilkesi sadece coğrafyaya has bir özelliktir Coğrafya'ya kimlik kazandıran ve diğer bilimlerden ayıran ilke dağılış ilkesidir Coğrafya'ya dağılış ilkesini Frederic Ratzel Kazandırmıştır 3 Bağlılık İlkesi: Coğrafi olayların birbirleri ile olan bağlantıları da incelenmektedir Örneğin Yağışın basınçla sıcaklığın Güneş ışınlarının düşme açısı ile olan ilişkisi ya da Dağlık ve engebelik alanların nüfus ve yerleşme üzerindeki etkileri de incelenmektedir Coğrafya Biliminin Yararlandığı Diğer Bilim Dalları : 1 Astronomi: Uzay bilimi 2 Jeoloji: Yer Bilimi 3 Jeofizik: Dünyanın içyapısını inceleyen bilim dalı 4 Hidroloji: Sular bilimi 5 Meteoroloji: Atmosfer olaylarını inceleyen bilim dalı 6 Kartografya: Harita bilimi 7 Zooloji: Hayvan bilimi 8 Botanik: Bitki bilimi 9 Antropoloji: İnsan bilimi 10Etnoloji: İnsan ırklarını inceleyen bilim dalı 11Sosyoloji: Toplumu inceleyen bilim dalı 12Demografi: Nüfus bilimi Coğrafyanın Bölümleri : Coğrafya incelemiş olduğu konulara göre iki bölüme ayrılmaktadır: 1 Genel Coğrafya A Fiziki Coğrafya a) Jeomorfoloji b) Klimatoloji c) Biyocoğrafya d) Hidrografya B Beşeri Coğrafya C Ekonomik Coğrafya 2 Yerel Coğrafya A) Bölgeler Coğrafyası B) Ülkeler Coğrafyası C) Kıtalar coğrafyası 1 GENEL COĞRAFYA : Fiziki beşeri ve ekonomik olayların yeryüzünün tamamında ayrı ayrı ele almaktadır Olayların meydana geliş nedenleri ve dağılışları incelenmektedir Gözlem ve karşılaştırma yapılarak olaylar bir sınıflandırmaya çalışmaktadır Genel coğrafya incelemiş olduğu konular bakımından üç bölüme ayrılmaktadır A) Fiziki Coğrafya : Yüzey şekilleri başta olmak üzere okyanuslar denizler göller ve akarsular gibi su küreyi oluşturan unsurlar da inceleme alanına girmektedir Fiziki coğrafya denilince yeryüzünün dış görünümü aklımıza gelmelidir Jeomorfoloji ( Yüzey şekilleri bilimi ) : Yeryüzü şekillerinin oluşumlarını araştırır Bunları sınıflandırır Örneğin depremlerin meydana gelmesi gibi Akarsuların oluşturmuş olduğu şekiller buzul ve rüzgârların meydana getirdiği yer şekilleri jeomorfolojinin inceleme alanına girmektedir Klimatoloji ( İklim Bilgisi ) : Yeryüzündeki iklim tiplerini ve bu iklim tiplerinin coğrafi dağılımını incelemektedir Örnek vermek gerekirse Tropikal iklimi meydana getiren şartlar ve bu iklimin görüldüğü yerler klimatoloji biliminin kapsamı alanına girmektedir Biyocoğrafya ( Canlılar coğrafyası ) : İnsan hariç yeryüzündeki diğer canlıların ( hayvan ve bitki) coğrafi dağılışını ve bu dağılışı etkileyen fiziki şartları incelemektedir Örneğin küçükbaş hayvanların dağılım alanları ve bu dağılımda etkili olan iklim koşulları ve yer şekillerinin etkisi biyocoğrafyanın konusudur Hidrografya ( sular coğrafyası ) : Denizler göller akarsular ile yeraltı sularının özelliklerini inceler dağılışlarını açıklar B) Beşeri Coğrafya : Yeryüzündeki insan topluluklarının doğal ortamla olan ilişkilerini incelemektedir İnsanlara ait tüm özellikler beşeri coğrafyanın konusu içerisinde yer almaktadır Örneğin İnsanların sayısı yıldan yıla değişimi bu değişimde etkili olan faktörler İnsanların yaş cinsiyet medeni durum çalışma koşulları eğitim seviyesi gibi özellikleri beşeri coğrafyanın kapsamı içerisinde yer almaktadır C) Ekonomik Coğrafya : İnsanların yapmış olduğu faaliyetler ekonomik coğrafyanın kapsamı içerisinde yer almaktadır Tarımı etkileyen şartlar tarım ürünlerinin yetişme şartları tarım ürünlerinin coğrafi dağılışı yine aynı sanayi ulaşım ticaret ve turizmi etkileyen olaylar da ekonomik coğrafyanın kapsamı içerisinde yer almaktadır 2 YEREL COĞRAFYA: Genel coğrafyanın incelemiş olduğu tüm konular yerel coğrafyanın konuları arasında yer almaktadır Ancak yerel coğrafya olayları incelerken bir sınır belirtmektedir ve olayları daha dar bir çerçeve de incelemektedir Örneğin rüzgâr oluşumuna neden olan faktörler genel coğrafyanın klimatoloji biliminin kapsamı içerisindedir Ancak Türkiye'de etkili olan rüzgârlar yerel rüzgarlar yerel coğrafyanın konusuna girer