Hidroelektrik Enerji Potansiyeli Nedir?

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-25-2012

Hidroelektrik Enerji Potansiyeli Nedir?

Ülkemiz hızlı bir sosyal ve ekonomik gelişim göstermektedir

Elektrik enerjisi üretiminde; fosil ve nükleer yakıtlı termik ve doğalgazlı santrallar yanında hidroelektrik santralların yenilenebilir ve puant çalışma gibi iki önemli özelliği mevcuttur

Elektrik enerjisi tüketimi ekonomik gelişmenin ve sosyal refahın en önemli göstergelerinden biridir

Bir ülkede kişi başına düşen elektrik enerjisi üretimi ve/veya tüketimi o ülkedeki hayat standardını yansıtması bakımından büyük önem arz etmektedir

2004 yılı başı itibariyle Türkiye’de kişi başına elektrik enerjisi tüketimi brüt 2090 kWh’ye ulaşmış olmasına rağmen

bu rakamın Avrupa’da yaklaşık 6500 kWh/kişi ve dünya ortalamasının ise 2350 kWh/kişi olduğu dikkate alınırsa; ülkemiz için kişi başına düşen elektrik enerjisi tüketiminin oldukça düşük seviyede olduğu gözlenmektedir

Bu nedenle

başta hidrolik enerji olmak üzere

elektrik enerjisi arzının artırılmasının gereği ortadadır

Hidroelektrik Potansiyelimiz

Hidroelektrik potansiyelin belirlenmesinde “brüt potansiyel”

“teknik potansiyel” ve “ekonomik potansiyel” kavramları önem taşımaktadır

Bir akarsu havzasının hidroelektrik enerji üretiminin teorik üst sınırını gösteren brüt su kuvveti potansiyeli; mevcut düşü ve ortalama debinin oluşturduğu potansiyeli ifade etmektedir

Topoğrafya ve hidrolojinin bir fonksiyonu olan brüt hidroelektrik enerji potansiyeli

ülkemiz için 433 milyar kWh mertebesindedir

Teknik yönden değerlendirilebilir su kuvveti potansiyeli; bir akarsu havzasının hidroelektrik enerji üretiminin teknolojik üst sınırını göstermektedir

Uygulanan teknolojiye bağlı olarak düşü

akım ve dönüşümde oluşabilecek kaçınılmaz kayıplar hariç tutulmaktadır

Bölgede planlanan hidroelektrik projelerin teknik açıdan uygulanabilmesi mümkün olan tümünün gerçekleştirilmesi ile elde edilecek hidroelektrik enerji üretiminin sınırlarını temsil etmektedir

Bu niteliğiyle teknik yönden değerlendirilebilir hidroelektrik potansiyel

brüt potansiyelin bir fonksiyonu olmakta ve çoğunlukla onun yüzdesi olarak ifade edilmektedir

Ülkemizin teknik yönden değerlendirilebilir hidroelektrik enerji potansiyeli 216 milyar kWh civarındadır

Ekonomik olarak yararlanılabilir hidroelektrik potansiyel

bir akarsu havzasının hidroelektrik enerji üretiminin ekonomik optimizasyonunun sınır değerini gösteren

gerek teknik açıdan geliştirilebilmesi mümkün

gerekse ekonomik yönden tutarlı olan tüm hidroelektrik projelerin toplam üretimi olarak tanımlanabilir

Bir başka deyişle ekonomik olarak yararlanılabilir hidroelektrik potansiyel

beklenen faydaları (gelirleri)

masraflarından (giderlerinden) fazla olan su kuvveti projelerinin hidroelektrik enerji üretimini göstermektedir

Hidroelektrik santralların ekonomik yapılabilirliğinin hesaplanabilmesi için; enterkonnekte sistemde aynı enerjiyi üretecek kaynaklar gözden geçirilmekte ve en ucuz enerji kaynağı belirlenerek hidroelektrik santral (HES) projesi bu kaynakla mukayese edilmekte ve ancak daha ekonomik bulunursa önerilmektedir

Ekonomik HES potansiyeli içindeki tüm projeler; termik santrallara göre rantabiliteleri daha yüksek projelerdir

Ülkemizin 2006 yılı başı itibariyle tesbit edilen teknik ve ekonomik hidroelektrik enerji potansiyeli 129

9 milyar kWh’dir

Bu potansiyel; en az ilk etüt seviyesindeki hidroelektrik projelerle

istikşaf (ön inceleme)

master plan

fizibilite (planlama-yapılabilirlik)

kesin proje

inşa ve işletme aşamalarından oluşan 747 adet hidroelektrik projenin toplam enerji üretim kapasitesini ifade etmektedir

Havza gelişme planlarının farklı zamanlarda hazırlanmış olmalarından dolayı projeler sonraki tarihlerde ekonomik yönden tutarsız duruma gelebilmektedir

Bununla birlikte zaman içinde enerji fayda ve maliyetlerinde meydana gelen değişikliklere göre ekonomik bulunabilecek tesislerin

ilk etütlerde terkedilmiş olmalarına da rastlanılmaktadır

Bu nedenle havza gelişme planlarının belirli aralıklarla

özellikle enerji faydalarına esas teşkil eden alternatif referans santral grubundaki değişikliklerden sonra

tekrar gözden geçirilip değerlendirilmesi uygun olacaktır

Bunlara karşılık

su kaynaklarının geliştirilmesinde görev üstlenen EİE ve DSİ gibi kuruluşların yapmış oldukları

yeni enerji kaynaklarının yaratılmasına yönelik ilk etüt çalışmalarıyla bu potansiyele her yıl ilaveler olabilmektedir

Bütün bu olumlu ve olumsuz etkilerin de dikkate alınmasıyla

Türkiye’nin ekonomik hidroelektrik potansiyeli yıldan yıla ufak farklılıklar göstermekle birlikte bugün için 129

9 milyar kWh civarında olduğu kabul edilebilir

Türkiye 433 milyar kWh brüt teorik hidroelektrik potansiyeli ile dünya hidroelektrik potansiyeli içinde %1 paya sahiptir

129

9 milyar kWh ekonomik olarak yapılabilir potansiyeli ile Avrupa ekonomik potansiyeli içinde yaklaşık %15 hidroelektrik potansiyeline sahip bulunmaktadır

Hidroelektrik Potansiyel Gelişiminin Bugünkü Durumu

2004 yılı sonu itibariyle Türkiye’nın toplam kurulu gücü 36

824 MW olup

bunun 24

145 MW ’ı termik

33

9 MW ’ı jeotermal ve rüzgar

12

645 MW ’ı hidrolik santrallara aittir

2004 yılı toplam elektrik enerjisi üretimi ise 150

698 GWh olup

bunun 104

464 GWh’i (%74

2) termik

151 GWh’i jeotermal ve rüzgar (%0

1)

46

084 GWH’i (%24

9) hidroelektrik santrallardan sağlanmıştır

Hidroelektrik santralların üretimi

yağış koşullarına bağımlı olduğundan her yıl toplam üretim içindeki payı değişim göstermekle birlikte

Türkiye’de elektrik enerjisinin yaklaşık %20-30’u sudan üretilmektedir

Bugün için 129

9 milyar kWh olan ekonomik hidroelektrik potansiyelimizin %35’i (45

930 GWh) işletmede

%8’i (10

518 GWh) inşa halinde ve %57’si (73

459 GWh) ise çeşitli aşamalardan oluşan projeler (ilk etüt ön inceleme

master plan

planlama ve kesin proje) düzeyindedir

129

9 milyar kWh’lik yıllık ortalama enerji üretim değerini oluşturan 747 adet hidroelektrik santralın 142’si işletmede

40’ı inşa halinde ve 565 adedi ise proje seviyesindedir

Türkiye’de hidroelektrik proje üretimiyle ilgili EİE ve DSİ gibi kuruluşların önemli görevlerinden biri de; ülkenin hidroelektrik potansiyelinin gelişimini temin edecek şekilde; tüm etüt ve proje hizmetlerinin ihtiyacı olan veri toplama faaliyetlerini yürüterek

havza master planlarını

baraj ve santralların ön inceleme

planlama ve proje çalışmalarını sürdürmektir

Hidroelektrik enerji potansiyelinin halen yararlanılmayan bölümünün gecikilmeden hizmete alınmasını sağlamak üzere ihtiyaç öncesinden yeterli miktarda projeyi hazır halde bulundurmak ilke olarak benimsenmiştir

08-25-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Hidroelektrik Enerji Potansiyeli Nedir? Hidroelektrik Enerji Potansiyeli Nedir? Ülkemiz hızlı bir sosyal ve ekonomik gelişim göstermektedir Elektrik enerjisi üretiminde; fosil ve nükleer yakıtlı termik ve doğalgazlı santrallar yanında hidroelektrik santralların yenilenebilir ve puant çalışma gibi iki önemli özelliği mevcuttur Elektrik enerjisi tüketimi ekonomik gelişmenin ve sosyal refahın en önemli göstergelerinden biridir Bir ülkede kişi başına düşen elektrik enerjisi üretimi ve/veya tüketimi o ülkedeki hayat standardını yansıtması bakımından büyük önem arz etmektedir 2004 yılı başı itibariyle Türkiye’de kişi başına elektrik enerjisi tüketimi brüt 2090 kWh’ye ulaşmış olmasına rağmen bu rakamın Avrupa’da yaklaşık 6500 kWh/kişi ve dünya ortalamasının ise 2350 kWh/kişi olduğu dikkate alınırsa; ülkemiz için kişi başına düşen elektrik enerjisi tüketiminin oldukça düşük seviyede olduğu gözlenmektedir Bu nedenle başta hidrolik enerji olmak üzere elektrik enerjisi arzının artırılmasının gereği ortadadır Hidroelektrik Potansiyelimiz Hidroelektrik potansiyelin belirlenmesinde “brüt potansiyel” “teknik potansiyel” ve “ekonomik potansiyel” kavramları önem taşımaktadır Bir akarsu havzasının hidroelektrik enerji üretiminin teorik üst sınırını gösteren brüt su kuvveti potansiyeli; mevcut düşü ve ortalama debinin oluşturduğu potansiyeli ifade etmektedir Topoğrafya ve hidrolojinin bir fonksiyonu olan brüt hidroelektrik enerji potansiyeli ülkemiz için 433 milyar kWh mertebesindedir Teknik yönden değerlendirilebilir su kuvveti potansiyeli; bir akarsu havzasının hidroelektrik enerji üretiminin teknolojik üst sınırını göstermektedir Uygulanan teknolojiye bağlı olarak düşü akım ve dönüşümde oluşabilecek kaçınılmaz kayıplar hariç tutulmaktadır Bölgede planlanan hidroelektrik projelerin teknik açıdan uygulanabilmesi mümkün olan tümünün gerçekleştirilmesi ile elde edilecek hidroelektrik enerji üretiminin sınırlarını temsil etmektedir Bu niteliğiyle teknik yönden değerlendirilebilir hidroelektrik potansiyel brüt potansiyelin bir fonksiyonu olmakta ve çoğunlukla onun yüzdesi olarak ifade edilmektedir Ülkemizin teknik yönden değerlendirilebilir hidroelektrik enerji potansiyeli 216 milyar kWh civarındadır Ekonomik olarak yararlanılabilir hidroelektrik potansiyel bir akarsu havzasının hidroelektrik enerji üretiminin ekonomik optimizasyonunun sınır değerini gösteren gerek teknik açıdan geliştirilebilmesi mümkün gerekse ekonomik yönden tutarlı olan tüm hidroelektrik projelerin toplam üretimi olarak tanımlanabilir Bir başka deyişle ekonomik olarak yararlanılabilir hidroelektrik potansiyel beklenen faydaları (gelirleri) masraflarından (giderlerinden) fazla olan su kuvveti projelerinin hidroelektrik enerji üretimini göstermektedir Hidroelektrik santralların ekonomik yapılabilirliğinin hesaplanabilmesi için; enterkonnekte sistemde aynı enerjiyi üretecek kaynaklar gözden geçirilmekte ve en ucuz enerji kaynağı belirlenerek hidroelektrik santral (HES) projesi bu kaynakla mukayese edilmekte ve ancak daha ekonomik bulunursa önerilmektedir Ekonomik HES potansiyeli içindeki tüm projeler; termik santrallara göre rantabiliteleri daha yüksek projelerdir Ülkemizin 2006 yılı başı itibariyle tesbit edilen teknik ve ekonomik hidroelektrik enerji potansiyeli 1299 milyar kWh’dir Bu potansiyel; en az ilk etüt seviyesindeki hidroelektrik projelerle istikşaf (ön inceleme) master plan fizibilite (planlama-yapılabilirlik) kesin proje inşa ve işletme aşamalarından oluşan 747 adet hidroelektrik projenin toplam enerji üretim kapasitesini ifade etmektedir Havza gelişme planlarının farklı zamanlarda hazırlanmış olmalarından dolayı projeler sonraki tarihlerde ekonomik yönden tutarsız duruma gelebilmektedir Bununla birlikte zaman içinde enerji fayda ve maliyetlerinde meydana gelen değişikliklere göre ekonomik bulunabilecek tesislerin ilk etütlerde terkedilmiş olmalarına da rastlanılmaktadır Bu nedenle havza gelişme planlarının belirli aralıklarla özellikle enerji faydalarına esas teşkil eden alternatif referans santral grubundaki değişikliklerden sonra tekrar gözden geçirilip değerlendirilmesi uygun olacaktır Bunlara karşılık su kaynaklarının geliştirilmesinde görev üstlenen EİE ve DSİ gibi kuruluşların yapmış oldukları yeni enerji kaynaklarının yaratılmasına yönelik ilk etüt çalışmalarıyla bu potansiyele her yıl ilaveler olabilmektedir Bütün bu olumlu ve olumsuz etkilerin de dikkate alınmasıyla Türkiye’nin ekonomik hidroelektrik potansiyeli yıldan yıla ufak farklılıklar göstermekle birlikte bugün için 1299 milyar kWh civarında olduğu kabul edilebilir Türkiye 433 milyar kWh brüt teorik hidroelektrik potansiyeli ile dünya hidroelektrik potansiyeli içinde %1 paya sahiptir 1299 milyar kWh ekonomik olarak yapılabilir potansiyeli ile Avrupa ekonomik potansiyeli içinde yaklaşık %15 hidroelektrik potansiyeline sahip bulunmaktadır Hidroelektrik Potansiyel Gelişiminin Bugünkü Durumu 2004 yılı sonu itibariyle Türkiye’nın toplam kurulu gücü 36824 MW olup bunun 24145 MW ’ı termik 339 MW ’ı jeotermal ve rüzgar 12645 MW ’ı hidrolik santrallara aittir 2004 yılı toplam elektrik enerjisi üretimi ise 150698 GWh olup bunun 104464 GWh’i (%742) termik 151 GWh’i jeotermal ve rüzgar (%01) 46084 GWH’i (%249) hidroelektrik santrallardan sağlanmıştır Hidroelektrik santralların üretimi yağış koşullarına bağımlı olduğundan her yıl toplam üretim içindeki payı değişim göstermekle birlikte Türkiye’de elektrik enerjisinin yaklaşık %20-30’u sudan üretilmektedir Bugün için 1299 milyar kWh olan ekonomik hidroelektrik potansiyelimizin %35’i (45930 GWh) işletmede %8’i (10518 GWh) inşa halinde ve %57’si (73459 GWh) ise çeşitli aşamalardan oluşan projeler (ilk etüt ön inceleme master plan planlama ve kesin proje) düzeyindedir 1299 milyar kWh’lik yıllık ortalama enerji üretim değerini oluşturan 747 adet hidroelektrik santralın 142’si işletmede 40’ı inşa halinde ve 565 adedi ise proje seviyesindedir Türkiye’de hidroelektrik proje üretimiyle ilgili EİE ve DSİ gibi kuruluşların önemli görevlerinden biri de; ülkenin hidroelektrik potansiyelinin gelişimini temin edecek şekilde; tüm etüt ve proje hizmetlerinin ihtiyacı olan veri toplama faaliyetlerini yürüterek havza master planlarını baraj ve santralların ön inceleme planlama ve proje çalışmalarını sürdürmektir Hidroelektrik enerji potansiyelinin halen yararlanılmayan bölümünün gecikilmeden hizmete alınmasını sağlamak üzere ihtiyaç öncesinden yeterli miktarda projeyi hazır halde bulundurmak ilke olarak benimsenmiştir