Ahlak Kavrami..Ahlak Felsefesi

Ahlak insani bir kaygıdır Ardında yatan hiç bir otorite yoktur

Einstein


AHLAK KAVRAMI



“Biz: Ey Adem!
Sen ve eşin (Havva) beraberce cennete yerleşin; orada kolaylıkla istediğiniz zaman her yerde cennet meyvelerinden yeyin; sadece şu ağaca yaklaşmayınEğer bu ağaçtan yerseniz her ikiniz de kendine kötülük eden zalimlerden olursunuz dedik”


Kur’an-ı Kerim

Bakara:35



“Bir gün ormanda bir ses işittik Kim olduğunu aradık fakat bulmadık Adem bu sesi daha önce de işittiğini ancak sesin nereden geldiğini farkedemediğini söyledi Adem bunun Tanrı olduğunu söyledi Tanrı bizim o ağaçtan meyve yemememizi eğer yersek kesinlikle öleceğimizi bildirmişti Adem onun iyilik ve kötülük ağacı olduğunu söyledi

“İyi ve kötü mü?
“Evet”
“O ne demek?”
“Ne ne demek?”
“İyi ne demek?”
“Bilmiyorum Nasıl bilebilirim ki?”
“Peki o zaman kötü ne demek?”
“Bir şeyin adı olduğunu sanıyorum fakat ne olduğunu bilmiyorum”
“Fakat Adem onun ne olduğunu sen bilmelisin” “ Benim neden bilmem gerekiyor?” Onu hiç görmedim ki ben görmediğim şeyin nasıl olacağını nasıl bilebilirim ki?”

Mark Twain



Tüm insan neslinin babası ve anası olarak kabul edilen Adem ve Havva’nın ilk defa “iyi” ve “kötü” ile nasıl karşılaştıklarını anlatan yukarıdaki sözler bugün bizim “ahlak” olarak adlandırdığımız konuları çok sade olarak ortaya koymaktadır Ahlak insan ilişkilerinde “iyi” ya da “doğru” veyahut “kötü” ya da “yanlış” olarak adlandırdığımız değer yargılarını ifade eder Ahlak kavramını Katip Çelebi ünlü Keşfu’z-zununadlı eserinde şu şekilde tanımlamaktadır:
“Ahlak ilmi faziletler ve reziletler ilmidir ki nefsi faziletlerle süsleme ve reziletlerden koruma yollarını gösterir”
Gerçekten de Katip Çelebi’nin tanımı ahlak kavramını çok güzel bir şekilde ortaya koymaktadır
Ahlak kelimesinin etimolojik açıdan kökeninin Arapça “hulk” ; Yunanca “ethos” ve Latince “mos” kelimelerine dayandığı bilinmektedir Arapça “hulk” “huy” anlamına gelmektedir Arapça “ahlak-ı hamide” ve “ahlak-ı hasene” iyi ahlak; “ahlak-ı zemime” ve “ahlak-ı seyyie” ise kötü ahlak anlamlarına gelmektedir
İngilizce’de ahlak kelimesinin karşılığı olarak kullanılan “ahlak” (ethics) kelimesinin kökeni ise Yunanca “ethos” dan gelmektedir Yine İngilizce de ahlak kavramını ifade etmek üzere kullanılan “morality” kelimesi Latince “mos” kelimesinden türetilmiştir
Ahlak bir sosyal bilim dalı olarak toplum içerisinde oluşmuş örf ve adetlerin değer yargılarının normların ve kuralların oluşturduğu sistem bütününü inceler Bu sistem bütünü; bir bireyin bir grubun ya da tüm toplumun doğru ve yanlış davranışlarını belirler ve yönlendirir
Ahlak bilimi içerisinde incelenen başlıca konular ise şunladır:
· İyi ve kötünün ayırdedilmesi
· Doğru ve yanlışın belirlenmesi
· İnsanın yapması gereken ya da insanlardan yapılması beklenen davranış ve eylemlerin tespit edilmesi
· İnsanların yapmaması gereken ya da insanlardan yapılmaması istenen davranış ve eylemlerin tespit edilmesi
Ahlak bilimi özetle ahlak kurallarını ele alan bir disiplindir Ahlak kurallarının temel özelliklerini ise şu şekilde özetlemek mümkündür:
· Ahlak kuralları belirli bir kişi grup ya da toplum için geçerli olan değer yargılarıdır Ahlaki kurallar genel geçerliliğe sahip değillerdir Bir başka ifadeyle neyin doğru neyin yanlış neyin iyi ya da kötü olduğu kişiden kişiye gruptan gruba ve nihayet toplumdan topluma değişebilir Örneğin bir kişi için doğru olan diğeri için doğru olmayabilir Özetle ahlak kuralları subjektif yani kişiden kişiye değişen değer yargılarını ifade eder
· Ahlak kuralları belirli bir yerde geçerli olan değer yargılarıdır Herkes için genel geçerliliğe sahip ahlaki kurallar olmadığı gibi her yerde genel geçerliliğe sahip ahlaki kurallar da yoktur Bununla birlikte bazı davranış ve eylemlerin (örneğin yalan söyleme hırsızlık yapma vs) herkes tarafından ve her yerde kabul edildiğini söylemek mümkündür Burada ifade edilmek istenen tüm ahlak kurallarının her yerde geçerli olmadığıdır
· Ahlak kuralları belirli bir zamanda geçerli olan değer yargılarıdır Bugün geçerliliği olan bir ahlak kuralı önemini zamanla kaybedebilir hatta değersiz olabilir
Ahlak insanlararası ilişkilerde nasıl davranılması (ya da nasıl davranılmaması) gerektiğini gösteren kendiliğinden oluşmuş (spontan) ve hazır bir değer yargıları sistemidir Ahlak kuralları kendiliğinden oluşur ancak daha sonra “hukuk kuralı” haline dönüşebilir
Bu açıklamalarımız çerçevesinde ahlak kavramını daha bilimsel olarak şu şekilde tanımlamamız mümkündür Ahlak toplumsal yaşamda belirli kişi grup ya da toplum için belirli zamanda ve belirli bir yerde geçerli olan (ya da geçerli olması beklenen) değer yargılarının örf adet norm ve kuralların oluşturduğu bir sistem bütünüdür
Yukarıdaki tanım bazı açılardan eleştirilebilir ve doğru bulunmayabilir Ancak şu kadarını söyleyelim ki ahlak; “iyi” ve “kötü” yü araştıran alandır