Herakleıtos

HERAKLEITOS:


Parmenides'in durağan ve değişmez varlığına karşi niteliksel değişme olarak oluşun gerçekliğini öne süren Yunan filozofu Bilgi bakımından empirik ya da duyusal bilgiye hiç değer vermeyen Herakleitos gözlerin ve kulakların kötü tanıklar olduğunu öne sürerek rasyonalizmin savunuculuğunu yapmıştır Çok şey bilmeye ansiklopedik bir bilgiye karşi çikan filozof çok şey bilmenin akıllı olmayı ögretmedigini söylemiştir Siyasi alanda demokrasi karşitı eğilimlerini çogunluk geniş halk yığınlarına karşi duyduğu nefretle birleştiren ve 'bir kişinin yetkin biriyse eğer kendisi için on bin kişiden daha değerli olduğunu' söyleyen Herakleitos'un metafiziğinin en önemli tezi hiç kuşku yok ki çatisma ve savaşin herşeyin babası olduğu düşüncesidir Ona göre karşitların savaşi varlık ya da oluşun tek ve en önemli koşuludur Zira bu savaş olmasaydı hiçbir şey varolmayacaktı Bundan dolayı varlıkların doğuş ya da varlığa gelişi birbirlerine karşit olan ve dolayısıyla birbirlerini varlıkta tutan karşitların çatismasina bağlıdır Onun varlık ögretisinin ikinci tezi ise herşeyin birliğini ortaya koyar Birlik tıpkı İyonyalı düşünürlerde olduğu gibi evrenin ilk maddesinden evrendeki herşeyin kendisinden doğduğu maddi tözden meydana gelir Bu birliği ateşte bulan Herakleitos'a göre ateş örnegin yoğunlaştığı zaman nemli hale gelir ve basınç altında suya dönüşür Su donduğu zaman ise toprak olup çikar Onun ilk madde olarak ateşi seçmesi daha çok ondaki oluşu değişme ve birlikten çokluga geçiş sürecini en iyi yakarak ve yıkarak yaşayan ateş ifade ettiği için önem taşir
Herakleitos birliğin olduğu kadar çoklugun da hakkını veren bir filozoftur Başka bir deyişle o monist bir filozof olduğu kadar aynı zamanda bir çokluk filozofudur Onun çokluk filozofu olmasını mümkün kılan şey ise oluşu ön plana çikartmis olmasıdır Herakleitos'a göre çokluk ya da karşitlar olmaksızın varlık ya da oluş olamaz O bir yandan da çoklugun birliğe dayandığını söylemiştir Bundan dolayı çokluk olmadan birlik birlik olmadan da çokluk olamaz Evren aynı zamanda hem bir ve hem de çoktur; bu da oluşla ifade edilir Herakleitos birlikten çokluga geçiş ve oluş sürecini ateşle ve dolayısıyla akış düşüncesiyle ifade etmiştir Bu onun varlık görüşünün üçüncü temel tezini meydana getirmektedir Şeylerin sürekli akışı herşeyin akmakta oluşu evrenle ilgili en önemli doğrudur Ona göre evrende kalıcılık ve durağanlık yoktur; herşey değişmekte yakarak yıkarak yaşamaktadır Herakleitos kendisinden önceki filozofların boşu boşuna evrende kalıcılık ve süreklilik aradıklarını oysa evrende kalıcılık bulunmayıp mutlak bir değişmenin söz konusu olduğunu öne sürmüştür Nehir akıp gittiği için o aynı nehre iki kez giremeyeceğimizi belirtir Evrende hiçbir nesne nesnelerin hiçbir özelligi yoktur ki değişmeden aynı kalsın Herşey bir başka şeyin yıkımı ve ölümü sayesinde varlığa gelmekte ve daha sonra yok olup gitmektedir Evrendeki tüm ögeler arasında sürekli bir çatisma ve savaş hali vardır ve değişmeyen tek şey bu değişme halinin sonucu olan kozmik denge durumudur