Osmanlı Devletinde Kapitülasyonlar

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-25-2012

Sözlük anlamıyla; bir ülkenin

vatandaşlarının zararına olacak şekilde yabancılara verilen ayrıcalıklardır

Osmanlı Devleti'nde Kanuni Sultan Süleyman döneminde 1535'de ilk kez padişah fermanıyla Fransızlara tanınan hakların tümüdür

Fransa Kralı I

François 1525'de Cermen İmpapartoru V

Carlos tarafından esir alınmış bunun üzerine Kralın annesi Kanuni'ye bir mektup yazarak yardım istemiştir

Bu sırada Mohaç Seferi'ne çıkacak olan Kanuni

bu yardımla Habsburglarla yakınlaşma sağlanabilir düşüncesiyle

yardım etmeyi kabul etmiştir

Fakat herşey Sultan Süleyman'ın planladığı gibi olmamış

Fransız dostluğu zamanla resmi bir kimlik kazanmıştır

1535'te Fransızlarla Osmanlı Devleti arasında imzalanan antlaşmayla Fransızlara birtakım haklar verilmiştir

Kapitülasyonlar

bu dostluk antlaşmasının yarattığı yakınlaşma ortamında verilmiş olan haklardır

Buna göre; Fransız bayrağı taşıyan gemiler Osmanlı egemenliğinde bulunan bütün limanlarda serbestçe ticaret yapabileceklerdi

Diğer yabancı devletler gemilerini

Osmanlı egemenliğinde bulunan denizlerde ancak Fransız bayrağı altında ticaret yapabileceklerdi

Bu sayede Fransızlar kapitülasyonlar gereği Osmanlı denizlerinde serbestçe ticaret yapma özgürlüğüne kavuşmuştu

Ayrıca Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde yaşayan Katoliklere ibadet özgürlüğü verilmesi

Fransız konsoloslarına kendi vatandaşlarıyla ilgili sorunların çözümlenmesinde yargı yetkisi tanınması gibi hükümler

daha sonraki yıllarda İmparatorluğun zayıflamasıyla

devletin bağımsızlığını yok edecek kurallar haline getirilmiştir

1569

1581

1597

1614

1673 ve 1740 yıllarında yeni kapitülasyonlar verilmiştir

1740 kapitülasyonlarıyla

Fransa'ya tanınan haklar daha da genişletilmiş

diğer batılı ülkelere de aynı hakların tanınması kabul edilmiştir

1740 kapitülasyonlarından sonra Osmanlı sınırları içerisindeki yabancı devletlere çok geniş ticaret yapma olanakları sağlanmış

hatta bu haklar sayesinde İstanbul'da yanacı postaneler açılmıştı

Sevr Antlaşması'nın imzalanmasıyla kapitülasyonlardan yararlanma hakkı Yunanistan ve Ermenistan'a verilmiş

yabancı gemilere

Türk gemilerine tanınan bütün hakların tanınması kararlaştırılmıştır

22 Mart 1922'deki Sakarya Zaferi'nden sonra Paris'te toplanan İtilaf Devletleri Dışişleri bakanları konferansında ise İngiltere

Fransa

İtalya

Japonya

Türkiye ve kapitülasyonlardan yararlanan öbür devletlerin katılmasıyla kurulacak bir komisyonca kapitülasyon hükümlerinin gözden geçirilmesi konusunda karara varılmıştır

Kapitülasyonlar Lozan Barış Antlaşmasıyla yürürlükten kalkmıştır

08-25-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Osmanlı Devletinde Kapitülasyonlar Sözlük anlamıyla; bir ülkenin vatandaşlarının zararına olacak şekilde yabancılara verilen ayrıcalıklardır Osmanlı Devleti'nde Kanuni Sultan Süleyman döneminde 1535'de ilk kez padişah fermanıyla Fransızlara tanınan hakların tümüdür Fransa Kralı I François 1525'de Cermen İmpapartoru V Carlos tarafından esir alınmış bunun üzerine Kralın annesi Kanuni'ye bir mektup yazarak yardım istemiştir Bu sırada Mohaç Seferi'ne çıkacak olan Kanuni bu yardımla Habsburglarla yakınlaşma sağlanabilir düşüncesiyle yardım etmeyi kabul etmiştir Fakat herşey Sultan Süleyman'ın planladığı gibi olmamış Fransız dostluğu zamanla resmi bir kimlik kazanmıştır 1535'te Fransızlarla Osmanlı Devleti arasında imzalanan antlaşmayla Fransızlara birtakım haklar verilmiştir Kapitülasyonlar bu dostluk antlaşmasının yarattığı yakınlaşma ortamında verilmiş olan haklardır Buna göre; Fransız bayrağı taşıyan gemiler Osmanlı egemenliğinde bulunan bütün limanlarda serbestçe ticaret yapabileceklerdi Diğer yabancı devletler gemilerini Osmanlı egemenliğinde bulunan denizlerde ancak Fransız bayrağı altında ticaret yapabileceklerdi Bu sayede Fransızlar kapitülasyonlar gereği Osmanlı denizlerinde serbestçe ticaret yapma özgürlüğüne kavuşmuştu Ayrıca Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde yaşayan Katoliklere ibadet özgürlüğü verilmesi Fransız konsoloslarına kendi vatandaşlarıyla ilgili sorunların çözümlenmesinde yargı yetkisi tanınması gibi hükümler daha sonraki yıllarda İmparatorluğun zayıflamasıyla devletin bağımsızlığını yok edecek kurallar haline getirilmiştir 1569 1581 1597 1614 1673 ve 1740 yıllarında yeni kapitülasyonlar verilmiştir 1740 kapitülasyonlarıyla Fransa'ya tanınan haklar daha da genişletilmiş diğer batılı ülkelere de aynı hakların tanınması kabul edilmiştir 1740 kapitülasyonlarından sonra Osmanlı sınırları içerisindeki yabancı devletlere çok geniş ticaret yapma olanakları sağlanmış hatta bu haklar sayesinde İstanbul'da yanacı postaneler açılmıştı Sevr Antlaşması'nın imzalanmasıyla kapitülasyonlardan yararlanma hakkı Yunanistan ve Ermenistan'a verilmiş yabancı gemilere Türk gemilerine tanınan bütün hakların tanınması kararlaştırılmıştır 22 Mart 1922'deki Sakarya Zaferi'nden sonra Paris'te toplanan İtilaf Devletleri Dışişleri bakanları konferansında ise İngiltere Fransa İtalya Japonya Türkiye ve kapitülasyonlardan yararlanan öbür devletlerin katılmasıyla kurulacak bir komisyonca kapitülasyon hükümlerinin gözden geçirilmesi konusunda karara varılmıştır Kapitülasyonlar Lozan Barış Antlaşmasıyla yürürlükten kalkmıştır