Osmanlı Devleti,Devlet Yapısı,Padişahları Nasıldı?

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-25-2012

Osmanlı Devleti

Devlet Yapısı

Padişahları Nasıldı?

Türkiye târihinde Pasarofça Antlaşması ile Sultan Üçüncü Ahmed Han'ın tahttan indirilmesi (1730) arasındaki dönem

Lâle Devri

Osmanlı Sultanı Üçüncü Ahmed Han (1703-1730) ve Vezir-i âzam Nevşehirli Damad İbrahim Paşa zamanında Osmanlı-Rus-Avusturya-Venedik harplerinden sonra imzâlanan Prut ve Pasorofça antlaşması ardından başladı

Yıllarca süren harpler ve isyânlardan bıkan ahâli

antlaşmalardan sonra savaştan uzak bir hayat sürmeye başladı

İstanbul’da sünnet ve düğün merâsimleri artarak

mevsimine göre kır

deniz seyahatları ve helva sohbetleri tertiplendi

Pâdişah dahil

devlet adamları baharda

lâle mevsiminde Sâdâbâd

Şerefâbâd Bağ-ı Ferah

Emnâbâd

Hüsrevâbâd

Hümâyûnabâd

Kasr-ı Süreyya

Vezirbahçesi köşklerine

Tersâne Bahçesi

Çırağan Bahçesi

Beşiktaş yalılarına giderlerdi

Devlet adamları

ahâli ve çiçekçi esnafı

iki yüzden fazla lâle çeşidi yetiştirip

bu bitkiye karşı alâka artmıştır

“Mahbud”

devrin en meşhur ve pahalı lâle çeşidi oldu

İstanbul başta olmak üzere bütün memleket sathında park

bahçe tanzimi

köşk

saray

çeşme

sebil

imâret

medrese

kütüphane ve câmiler dâhil pek çok sanat eseri yapıldı

Aslında bu devir

Türk bahçe ve park anlayışının mükemmel bir tezâhürüdür ve Avrupa bunu “Turquerie” adıyla taklit etmiştir

Bu devirde ayrıca

inşâ ve tâmir edilen sanat eserlerinin süslenip

tezyini için İstanbul’a çini fabrikası kuruldu

Bugünkü Nevşehir

bu devrin eseridir

Yine bu devirde

16

yüzyıldan beri İstanbul’da ve diğer Osmanlı şehirlerinde Arapça

Ermenice

İbrânice

Rumca kitap basan matbaaların ardından

Şeyhülislâm Abdullah Efendinin fetvâsı ile

aslında bir eksiklik olan

Osmanlıca kitap basımı da gerçekleşti

Matbaada basılacak kitapların kontrolü için âlimler vazifelendirildi

İstanbul’da bulunan doksan bin kadar hattatın durumları dikkate alınarak

ilk zamanlar dînî kitap basılmadı

Hattatlıkla uğraşan kalem ehlinin bir kısmı matbaada tab (baskı) işlerinde musahhihlik yaparak zamanla denge sağlandı ve dînî kitapların basımına geçildi

Matbaanın ve hattatların ihtiyacını karşılamak için kâğıt fabrikası kuruldu

Avrupa ile münasebetler arttırılıp

Viyana’ya konsolos tayin edilerek

çeşitli başşehirlere dostluk nâmeleri gönderildi

Sonradan “Lâle Devri” diye adlandırılan 1718-1730 tarihleri arasındaki yıllar sulh

sükun ve huzurla geçtiğinden Osmanlı kültür

sanat ve ilim âleminde kıymetli şahsiyetler yetişti

Hattatlar vasıtasıyla eski eserler çoğaltılarak

her tarafa dağıtıldı

Damad İbrahim Paşa

tarihe meraklı olduğundan birçok tarih kitaplarının yazmaları kontrol edilip

karşılaştırmalı olarak hattatlara yazdırılıp çoğaltıldı

İlmi encümen

heyet ve büroları kurularak

Arapça

Farsça

Yunanca kitaplar tercüme edildi

Bu devirde yapılan saray ve köşklerdeki ilim meclislerine

sohbetlere kıymetli âlimler

sanatkârlar

şâirler ve edipler katılırdı

Sohbetlere doğu dillerini iyi bilen ve ilim erbâbından şâir Nedim ayrı bir renk katardı

Nedim

Lâle Devrinin günlük hayatını ve İstanbul’un tasvirini:
Bu şehr-i Stanbul ki

bî-misl ü behâdır

Bir sengine yekpâre Acem mülkü fedâdır

Bâzâr-i hüner ma’den-i ilm ü ülemâdır

mısralarıyla yapmıştır

İran meselesi; devlet adamlarının îmar faaliyetlerini

ordudaki düzenlemeleri ve meclis toplantılarını istemeyen yabancılar; yazılan eserlerin yanlış açıklanıp

anlaşılması gibi sebepler

Lâle Devrindeki huzur ve âhengi bozdu

Patrona Halil adında devşirme bir tellak yeniçeri

Sultan Üçüncü Ahmed Han sefer hazırlıkları içindeyken ve tatil günü devlet adamlarının yazlıklarda bulundukları esnâda

isyanı başlattı

28 Eylül 1730 tarihinde meydana gelen Patrona Halil İsyânı'yla Damad İbrahim Paşa ve yakınları

âsilerin arzusuyla vazifeden alınıp

öldürüldü

Âsiler

seksen sekizinci İslâm halifesi ve yirmi üçüncü Osmanlı Sultanı Üçüncü Ahmed Hanın da hal’ini istediler

İstanbul’da yapılan yalılar yağma edilip yıkılarak

lâle bahçeleri tahrip edildi

Birçok güzîde sanat eseri

âsi ve yağmacıların tahribine uğradı

Sanatkârlar

şâirler

edipler

ilim ve devlet adamları

öldürüldü

Damad İbrahim Paşanın öldürülmesi ve Sultan Üçüncü Ahmed Hanın tahttan indirilmesi ile Türkiye tarihinde Lâle Devri (1718-1730) sona erdi

Bu devir; sulh

sükûn

huzur

imar faaliyetleri

güzîde sanat eserleri yapılması

ilmî eserlerin çoğaltılarak dağıtılması

ihtiyaç duyulan maddelerin ülkede imalâtı için fabrika tesisi

askerî yenilikler

dünyada olup biten yenilik ve olayların takip edilmesi için Viyana (1719) ve Paris’e (1721) elçilik heyetleri gösterilmesi

İstanbul’da itfaiye teşkilâtının kurulması; âlim

edip

şâir ve sanatkârların korunmasına ayrı bir itinâ gösterilmesi bakımından

Türkiye tarihinde ayrı bir yer tuttuğundan

çok önemlidir

Padişah ve şâirlerin başlattığı gerçek batılılaşma da bu devirde başlamış

fakat bu ve bundan sonra gelecek isyanlar

her türlü yenilik faaliyetini neticesiz kılmıştır

08-25-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Osmanlı Devleti,Devlet Yapısı,Padişahları Nasıldı? Osmanlı DevletiDevlet YapısıPadişahları Nasıldı? Türkiye târihinde Pasarofça Antlaşması ile Sultan Üçüncü Ahmed Han'ın tahttan indirilmesi (1730) arasındaki dönem Lâle Devri Osmanlı Sultanı Üçüncü Ahmed Han (1703-1730) ve Vezir-i âzam Nevşehirli Damad İbrahim Paşa zamanında Osmanlı-Rus-Avusturya-Venedik harplerinden sonra imzâlanan Prut ve Pasorofça antlaşması ardından başladı Yıllarca süren harpler ve isyânlardan bıkan ahâli antlaşmalardan sonra savaştan uzak bir hayat sürmeye başladı İstanbul’da sünnet ve düğün merâsimleri artarak mevsimine göre kır deniz seyahatları ve helva sohbetleri tertiplendi Pâdişah dahil devlet adamları baharda lâle mevsiminde Sâdâbâd Şerefâbâd Bağ-ı Ferah Emnâbâd Hüsrevâbâd Hümâyûnabâd Kasr-ı Süreyya Vezirbahçesi köşklerine Tersâne Bahçesi Çırağan Bahçesi Beşiktaş yalılarına giderlerdi Devlet adamları ahâli ve çiçekçi esnafı iki yüzden fazla lâle çeşidi yetiştirip bu bitkiye karşı alâka artmıştır “Mahbud” devrin en meşhur ve pahalı lâle çeşidi oldu İstanbul başta olmak üzere bütün memleket sathında park bahçe tanzimi köşk saray çeşme sebil imâret medrese kütüphane ve câmiler dâhil pek çok sanat eseri yapıldı Aslında bu devir Türk bahçe ve park anlayışının mükemmel bir tezâhürüdür ve Avrupa bunu “Turquerie” adıyla taklit etmiştir Bu devirde ayrıca inşâ ve tâmir edilen sanat eserlerinin süslenip tezyini için İstanbul’a çini fabrikası kuruldu Bugünkü Nevşehir bu devrin eseridir Yine bu devirde 16 yüzyıldan beri İstanbul’da ve diğer Osmanlı şehirlerinde Arapça Ermenice İbrânice Rumca kitap basan matbaaların ardından Şeyhülislâm Abdullah Efendinin fetvâsı ile aslında bir eksiklik olan Osmanlıca kitap basımı da gerçekleşti Matbaada basılacak kitapların kontrolü için âlimler vazifelendirildi İstanbul’da bulunan doksan bin kadar hattatın durumları dikkate alınarak ilk zamanlar dînî kitap basılmadı Hattatlıkla uğraşan kalem ehlinin bir kısmı matbaada tab (baskı) işlerinde musahhihlik yaparak zamanla denge sağlandı ve dînî kitapların basımına geçildi Matbaanın ve hattatların ihtiyacını karşılamak için kâğıt fabrikası kuruldu Avrupa ile münasebetler arttırılıp Viyana’ya konsolos tayin edilerek çeşitli başşehirlere dostluk nâmeleri gönderildi Sonradan “Lâle Devri” diye adlandırılan 1718-1730 tarihleri arasındaki yıllar sulh sükun ve huzurla geçtiğinden Osmanlı kültür sanat ve ilim âleminde kıymetli şahsiyetler yetişti Hattatlar vasıtasıyla eski eserler çoğaltılarak her tarafa dağıtıldı Damad İbrahim Paşa tarihe meraklı olduğundan birçok tarih kitaplarının yazmaları kontrol edilip karşılaştırmalı olarak hattatlara yazdırılıp çoğaltıldı İlmi encümen heyet ve büroları kurularak Arapça Farsça Yunanca kitaplar tercüme edildi Bu devirde yapılan saray ve köşklerdeki ilim meclislerine sohbetlere kıymetli âlimler sanatkârlar şâirler ve edipler katılırdı Sohbetlere doğu dillerini iyi bilen ve ilim erbâbından şâir Nedim ayrı bir renk katardı Nedim Lâle Devrinin günlük hayatını ve İstanbul’un tasvirini: Bu şehr-i Stanbul ki bî-misl ü behâdır Bir sengine yekpâre Acem mülkü fedâdır Bâzâr-i hüner ma’den-i ilm ü ülemâdır mısralarıyla yapmıştır İran meselesi; devlet adamlarının îmar faaliyetlerini ordudaki düzenlemeleri ve meclis toplantılarını istemeyen yabancılar; yazılan eserlerin yanlış açıklanıp anlaşılması gibi sebepler Lâle Devrindeki huzur ve âhengi bozdu Patrona Halil adında devşirme bir tellak yeniçeri Sultan Üçüncü Ahmed Han sefer hazırlıkları içindeyken ve tatil günü devlet adamlarının yazlıklarda bulundukları esnâda isyanı başlattı 28 Eylül 1730 tarihinde meydana gelen Patrona Halil İsyânı'yla Damad İbrahim Paşa ve yakınları âsilerin arzusuyla vazifeden alınıp öldürüldü Âsiler seksen sekizinci İslâm halifesi ve yirmi üçüncü Osmanlı Sultanı Üçüncü Ahmed Hanın da hal’ini istediler İstanbul’da yapılan yalılar yağma edilip yıkılarak lâle bahçeleri tahrip edildi Birçok güzîde sanat eseri âsi ve yağmacıların tahribine uğradı Sanatkârlar şâirler edipler ilim ve devlet adamları öldürüldü Damad İbrahim Paşanın öldürülmesi ve Sultan Üçüncü Ahmed Hanın tahttan indirilmesi ile Türkiye tarihinde Lâle Devri (1718-1730) sona erdi Bu devir; sulh sükûn huzur imar faaliyetleri güzîde sanat eserleri yapılması ilmî eserlerin çoğaltılarak dağıtılması ihtiyaç duyulan maddelerin ülkede imalâtı için fabrika tesisi askerî yenilikler dünyada olup biten yenilik ve olayların takip edilmesi için Viyana (1719) ve Paris’e (1721) elçilik heyetleri gösterilmesi İstanbul’da itfaiye teşkilâtının kurulması; âlim edip şâir ve sanatkârların korunmasına ayrı bir itinâ gösterilmesi bakımından Türkiye tarihinde ayrı bir yer tuttuğundan çok önemlidir Padişah ve şâirlerin başlattığı gerçek batılılaşma da bu devirde başlamış fakat bu ve bundan sonra gelecek isyanlar her türlü yenilik faaliyetini neticesiz kılmıştır