Osmanlıda Devlet Yönetimi Nasıldı?

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-25-2012

Osmanlıda Devlet Yönetimi Nasıldı?

Osmanlı Devleti mutlak monarşi ile yönetilirdi

Devletin başında Osmanlı soyundan gelen bir padişah bulunurdu

Hükümdarlık babadan oğla geçerdi

Osmanlı hükümdarları; Bey

Padişah

Gazi

Han

Hakan

Sultan

Hünkâr

Hüdavendigar gibi unvanlar kullanırlardı

Padişahlar

Yavuz Sultan Selim’den itibaren “halife” unvanını da kullanmaya başladılar

Padişah çocuklarına “çelebi” veya “şehzade” denilirdi

Şehzadeler sancaklara atanır ve yanlarına “lala” adı verilen bir öğretmen verilirdi

Hükümdarlık alameti; adına hutbe okutmak ve para bastırmaktı

Divan-Hümayun (Divan): Devletin önemli işlerinin görüşülüp karara bağlandığı kuruldur

Divan bir danışma organıdır

yani son söz padişaha aittir

Divan’ın başkanı padişahtı

Divan’a Fatih Sultan Mehmet Dönemi’nden itibaren sadrazamlar (Veziriazam) başkanlık etmiştir

Divan Orhan Bey döneminde kurulmuş

II

Mahmut tarafından kaldırılarak yerine nazırlıklar (bakanlıklar) kurulmuştur

Divan bugünkü Bakanlar Kurulu gibi çalışırdı

Divan Üyeleri
Sadrazam (Veziriazam)
Padişahtan sonra en yetkili devlet adamı

padişahın vekilidir

Büyük devlet memurlarını atama

ilerletme

görevden alma yetkisine sahiptir

Padişah sefere çıkmadığı zamanlarda orduya komuta ederdi

Padişahın mührünü taşırdı

Padişah adına sözlü ve yazılı emirler verirdi

Sadrazam bugünkü “başbakan”ın görevini yürütürdü

Vezirler
Bilgili ve değerli devlet adamlarıyla komutanlar arasından seçilirdi

Sadrazamın verdiği görevleri yerine getirirlerdi

Sadrazamdan sonra en yetkili kişilerdi

Bugünkü “milletvekilleri” nin (Devlet Bakanı) görevini yürütürlerdi

Kazaskerler
Adalet işlerine bakarlar

kadıların ve müderrislerin atama

ilerletme ve görevden alma işlerini yaparlardı

Adalet

eğitim

kültür ve din işlerinden sorumlu Divan üyesiydi

Askeri davalara bakarlardı

Anadolu ve Rumeli olmak üzere iki kazasker bulunuyordu

Rumeli Kazaskeri yetki bakımından daha üstündü

Bugünkü “yargı” görevini yürütürlerdi

Günümüzde “Adalet

Milli Eğitim ve Kültür Bakanı” karşılığındadır

Defterdarlar
Maliye işlerine bakar

bütçeyi hazırlarlardı

devletin gelir ve giderlerini denetlerdi

Anadolu ve Rumeli Defterdarı olmak üzere iki defterdar vardı

Rumeli’deki defterdar baş defterdardı

Bugünkü “Maliye Bakanı” görevini yürütürlerdi

Nişancı
Kanunları iyi bilir

gerektiğinde Divan’da açıklamalarda bulunurdu

eski ve yeni yasaların farklarını incelerdi

Fethedilen toprakları gelirlerine göre ilgili defterlere kaydederdi

Devletlerarası yazışmaları sağlardı

Dirlikleri kaydeder ve dağıtımını yapardı

Tapu ve kadastro işlerine bakardı

ele geçirilen toprakları tapu defterine geçerdi

Yazışmalarda

ayrıca padişah ferman ve beratlarına padişahın “Tuğra” sını (imzasını) çekerdi

Şeyhülislam
Ülkedeki din adamlarının

din işlerinin

medresenin ve ulemanın (bilim adamlarının) başı kabul edilirdi

Devlet işlerinin

Divan’da verilen savaş

barış ve idam kararlarının

İslam dinine uygun olup olmadığına karar verirdi

Verdiği bu karara “fetva” denirdi

Padişahlar ve sadrazamlar yapacakları işler için şeyhülislamdan fetva alırlardı

Kuruluş döneminde Divan’ın asli üyesi olmayan şeyhülislam

Kanuni Dönemi’nde Divan’ın asli üyesi haline geldi

I

Mahmut dönemine kadar

müftü diye anılmıştır

Kaptan-ı Derya
Deniz kuvvetlerinin başkomutanı idi

Donanma ve denizcilikle ilgili işlerden sorumluydu

Yükselme döneminde Divan’ın asli üyesi oldu

İstanbul’da kaldığı zamanlarda Divan toplantılarına katılırdı

Günümüzde “Deniz Kuvvetleri Komutanı” karşılığıdır

Yeniçeri Ağası
Yeniçerilerin komutanıydı

Divan’ın doğal üyesi sayılır ve görüşmelere katılırdı

Yeniçeri Ağası

arz günü padişahın huzuruna çıkar ve yeniçeri ocağı hakkında bilgi verirdi

İstanbul’un güvenliğinden sorumlu idi

Reisü’l Küttap
Dışişlerinden sorumlu divan üyesidir

Önceleri Nişancı’ya bağlı devlet memuru idi

Günümüzde “Dışişleri Bakanı” karşılığıdır

08-25-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Osmanlıda Devlet Yönetimi Nasıldı? Osmanlıda Devlet Yönetimi Nasıldı? Osmanlı Devleti mutlak monarşi ile yönetilirdi Devletin başında Osmanlı soyundan gelen bir padişah bulunurdu Hükümdarlık babadan oğla geçerdi Osmanlı hükümdarları; Bey Padişah Gazi Han Hakan Sultan Hünkâr Hüdavendigar gibi unvanlar kullanırlardı Padişahlar Yavuz Sultan Selim’den itibaren “halife” unvanını da kullanmaya başladılar Padişah çocuklarına “çelebi” veya “şehzade” denilirdi Şehzadeler sancaklara atanır ve yanlarına “lala” adı verilen bir öğretmen verilirdi Hükümdarlık alameti; adına hutbe okutmak ve para bastırmaktı Divan-Hümayun (Divan): Devletin önemli işlerinin görüşülüp karara bağlandığı kuruldur Divan bir danışma organıdır yani son söz padişaha aittir Divan’ın başkanı padişahtı Divan’a Fatih Sultan Mehmet Dönemi’nden itibaren sadrazamlar (Veziriazam) başkanlık etmiştir Divan Orhan Bey döneminde kurulmuş II Mahmut tarafından kaldırılarak yerine nazırlıklar (bakanlıklar) kurulmuştur Divan bugünkü Bakanlar Kurulu gibi çalışırdı Divan Üyeleri Sadrazam (Veziriazam) Padişahtan sonra en yetkili devlet adamı padişahın vekilidir Büyük devlet memurlarını atama ilerletme görevden alma yetkisine sahiptir Padişah sefere çıkmadığı zamanlarda orduya komuta ederdi Padişahın mührünü taşırdı Padişah adına sözlü ve yazılı emirler verirdi Sadrazam bugünkü “başbakan”ın görevini yürütürdü Vezirler Bilgili ve değerli devlet adamlarıyla komutanlar arasından seçilirdi Sadrazamın verdiği görevleri yerine getirirlerdi Sadrazamdan sonra en yetkili kişilerdi Bugünkü “milletvekilleri” nin (Devlet Bakanı) görevini yürütürlerdi Kazaskerler Adalet işlerine bakarlar kadıların ve müderrislerin atama ilerletme ve görevden alma işlerini yaparlardı Adalet eğitim kültür ve din işlerinden sorumlu Divan üyesiydi Askeri davalara bakarlardı Anadolu ve Rumeli olmak üzere iki kazasker bulunuyordu Rumeli Kazaskeri yetki bakımından daha üstündü Bugünkü “yargı” görevini yürütürlerdi Günümüzde “Adalet Milli Eğitim ve Kültür Bakanı” karşılığındadır Defterdarlar Maliye işlerine bakar bütçeyi hazırlarlardı devletin gelir ve giderlerini denetlerdi Anadolu ve Rumeli Defterdarı olmak üzere iki defterdar vardı Rumeli’deki defterdar baş defterdardı Bugünkü “Maliye Bakanı” görevini yürütürlerdi Nişancı Kanunları iyi bilir gerektiğinde Divan’da açıklamalarda bulunurdu eski ve yeni yasaların farklarını incelerdi Fethedilen toprakları gelirlerine göre ilgili defterlere kaydederdi Devletlerarası yazışmaları sağlardı Dirlikleri kaydeder ve dağıtımını yapardı Tapu ve kadastro işlerine bakardı ele geçirilen toprakları tapu defterine geçerdi Yazışmalarda ayrıca padişah ferman ve beratlarına padişahın “Tuğra” sını (imzasını) çekerdi Şeyhülislam Ülkedeki din adamlarının din işlerinin medresenin ve ulemanın (bilim adamlarının) başı kabul edilirdi Devlet işlerinin Divan’da verilen savaş barış ve idam kararlarının İslam dinine uygun olup olmadığına karar verirdi Verdiği bu karara “fetva” denirdi Padişahlar ve sadrazamlar yapacakları işler için şeyhülislamdan fetva alırlardı Kuruluş döneminde Divan’ın asli üyesi olmayan şeyhülislam Kanuni Dönemi’nde Divan’ın asli üyesi haline geldi I Mahmut dönemine kadar müftü diye anılmıştır Kaptan-ı Derya Deniz kuvvetlerinin başkomutanı idi Donanma ve denizcilikle ilgili işlerden sorumluydu Yükselme döneminde Divan’ın asli üyesi oldu İstanbul’da kaldığı zamanlarda Divan toplantılarına katılırdı Günümüzde “Deniz Kuvvetleri Komutanı” karşılığıdır Yeniçeri Ağası Yeniçerilerin komutanıydı Divan’ın doğal üyesi sayılır ve görüşmelere katılırdı Yeniçeri Ağası arz günü padişahın huzuruna çıkar ve yeniçeri ocağı hakkında bilgi verirdi İstanbul’un güvenliğinden sorumlu idi Reisü’l Küttap Dışişlerinden sorumlu divan üyesidir Önceleri Nişancı’ya bağlı devlet memuru idi Günümüzde “Dışişleri Bakanı” karşılığıdır