Önemli Türk Vezirleri - Sokullu Mehmet Paşa

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-25-2012

Önemli Türk Vezirleri - Sokullu Mehmet Paşa

1506 yılında Bosna'nın Sokol (Slav dillerinde 'şahin' demektir) kasabasında doğmuştur

Bu nedenle Balkan halkları arasında Mehmet Paşa Sokoloviç olarak anılır

1519 yılında Devşirme sistemi ile çocuk yaşta Edirne Sarayına getirilmiş

Mehmet adı verilerek Türk ve Müslüman kültürü ile yetiştirilmiştir

Ardından İstanbul'a gönderildi

Topkapı Sarayı'nın Enderun Bölümünde çeşitli görevlerde bulundu

1541'de Kapıcıbaşılığa yükseldi

1546'da saray hizmetlerinde başarılı olanların dış göreve atanmaları yolundaki gelenek uyarınca Kaptan-ı Derya lığa getirildi

Görevde iken Trablusgarp Seferi'ne katıldı

İstanbul Tersanesini genişletti ve yeniledi

1549'da vezirliğe yükselerek Rumeli Beylerbeyliğine atandı

Avusturya ile 1547'de imzalanan barış antlaşmasının bozulması üzerine Sokollu Mehmet Paşa 1551'de Erdel üzerinde yapılacak seferin komutanlığına getirildi

80

000 kişilik orduyla Erdel'e giren Sokollu Mehmet Paşa önemli kaleleri aldı

ama Temeşvar Kuşatmasında başarılı olamayarak geri çekildi

Temeşvar 1552'de

Macaristan serdarlığına atlan Kara Ahmet Paşa ile alınabildi

Sokullu Mehmet Paşa
Kanuni Sultan Süleyman 1553'te Sokollu Mehmet Paşa'yı Rumeli askerlerinin başında Anadolu'ya gönderdi

Aynı yıl başlayan Nahçıvan Seferinde Sokullu komutasındaki Rumeli askerleri büyük başarı gösterdiler

Sefer dönüşünde Sokullu üçüncü kez vezirliğe yükselerek kubbealtı vezirleri arasına katıldı

Sokollu Mehmed Paşa

Kanuni'nin oğulları arasındaki mücadeleler sırasında da hep Selim'in yanında oldu

Nitekim taht mücadelesini Selim kazandı

Semiz Ali Paşa'nın sadrazamlığa yükselmesiyle ikinci vezir olan Sokullu

onun 1565'de ölmesiyle sadrazamlığa getirildi

Yaşı hayli ilerlemiş olan Kanuni çok güvendiği Sokullu'ya geniş yetkiler vermişti

1561'de üçüncü vezir iken Kanuni Sultan Süleyman'ın torunu ve Sultan II

Selim'in kızı Esmehan Sultan ile evlendi

Bu tarihten ölümüne kadarki 15 yıl boyunca Osmanlı devletinin idaresini fiilen elinde tuttu

Kanuni Sultan Süleyman'ın son seferi olan Zigetvar kalesi fethini

padişah öldükten sonra o idare etti

Kanuni Sultan Süleyman'ın ölümünü askerden II

Selim geliceye kadar saklayarak onu tahta çıkarmayı başardı

II

Selim döneminde sürekli sadrazamlıkta kaldı ve devlet işlerini idare etti

Sokullu 1568'de Avusturya ile 8 yıl süren bir barış antlaşması imzaladıktan sonra doğuya yöneldi

Amacı Osmanlı egemenliğini Asya'da ve doğu denizlerinde de güçlendirmekti

Portekiz'in Hint Okyanusu'ndaki artan etkiniğine karşın Kızıldeniz

Umman Denizi ve Basra Körfezi'ndeki Osmanlı gemilerinin sayılarını attırdı

Hindistan ve Endonezya ile iyi ilişkiler kurmaya çalıştı

Sokollu ayrıca Tunus'u Osmanlı himayesi altına sokarak

Kuzey Afrika'yı da denetlemek istiyordu

Ama Piyale Paşa ve Lala Mustafa Paşa gibi karşıtların etkisiyle Divan 1570'de Kıbrıs'ın alınması kararını aldı

Sokullu Venediğe karşı böyle bir savaşın Avrupa'yı kendilerine karşı birleştireceği görüşündeydi

Ama Lala Mustafa Paşa Divan'a uyarak 1571'de Kıbrıs'a1 çıktı

Haçlı Donanması'nın misillemesinde Osmanlı donanması İnebahtı'da yenildi

Alınan ağır yenilgi karşısında Osmanlılara gelen bir Venedik elçisine "Biz sizden Kıbrıs'ı alarak kolunuzu kestik

siz ise donanmamızı yenmekle yalnızca sakalımızı kestiniz; unutmayın ki

kol bir daha yerine gelmez

ama sakal eskisindende gür çıkar

" dedi

Gerçekten de Sokullu'nun dediği oldu ve Venedikliler barış istemek zorunda kaldılar

Daha sonra Osmanlı Donanması Tunus'u İspanyollardan aldı

Sokullu 1574'te ölen II

Selim'in yerine geçen III

Murat döneminde de sadrazamlığını sürdürdü

Fakat artık eski gücü yoktu çünkü padişah da artık onun karşıtlarıyla işbirliği halindeydi

Sokullu yine de bazı siyasal başarılara imza attı

Fas'ı Portekiz akınlarından kurtardı

Avusturya'nın saray içine dönük oyunlarını etkisiz hale getirdi

Fakat baskılar artık iyice artmıştı

amcasının oğlu Budin Beylerbeyi Mustafa Paşa sudan bir nedenle idam ettirildi

1579 yılında ise 3

Murat' ın eşi Safiye Sultan tarafından tutulan ve derviş kılığına girmiş bir yeniçeri tarafından hançerlenerek öldürüldü ve Eyüp'te defnedildi

Sokullu Mehmet Paşa 14 yıl süren sadrazamlığı boyunca usta bir siyasetçi olarak öne çıkmış

birçok askeri ve siyasal başarının elde edilmesinde birinci derecede rol almıştır

60 yıllık devlet hizmeti sırasında da hiçbir görevinden alınmamış

daima bir üst göreve atanmış olması da ayrı bir özelliğidir

Sokullu bir tanesi İstanbul'da

diğerleri Lüleburgaz

Havsa (Edirne) ve Payas (Hatay)'ta bulunan beş külliyesi

imparatorluğun hemen her yanına yayılmış eserleri vardır

Don ve Volga ırmakları arasında bir kanal açarak Osmanlı donanmasına Hazar Denizi yolunu açma

Süveyş Kanalı'nı açma

İzmit Körfezi-Sapanca Gölü-Sakarya Nehri üzerinden Karadeniz'e alternatif bir boğaz açma gibi çağının ötesinde projeleri vardı

Don-Volga kanalı için gerekli işgücü seferber edildi

ancak hava şartları nedeniyle çalışmalar sürdürülemedi

Süveyş Kanalı düşüncesiyle ön adım olarak Sudan zaptedildi

Ancak bu proje de sonuca ulaşamadı

Devlet teşkilatı içinde de önemli düzenlemeler yapmıştır

08-25-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Önemli Türk Vezirleri - Sokullu Mehmet Paşa Önemli Türk Vezirleri - Sokullu Mehmet Paşa 1506 yılında Bosna'nın Sokol (Slav dillerinde 'şahin' demektir) kasabasında doğmuştur Bu nedenle Balkan halkları arasında Mehmet Paşa Sokoloviç olarak anılır 1519 yılında Devşirme sistemi ile çocuk yaşta Edirne Sarayına getirilmiş Mehmet adı verilerek Türk ve Müslüman kültürü ile yetiştirilmiştir Ardından İstanbul'a gönderildi Topkapı Sarayı'nın Enderun Bölümünde çeşitli görevlerde bulundu 1541'de Kapıcıbaşılığa yükseldi 1546'da saray hizmetlerinde başarılı olanların dış göreve atanmaları yolundaki gelenek uyarınca Kaptan-ı Derya lığa getirildi Görevde iken Trablusgarp Seferi'ne katıldı İstanbul Tersanesini genişletti ve yeniledi 1549'da vezirliğe yükselerek Rumeli Beylerbeyliğine atandı Avusturya ile 1547'de imzalanan barış antlaşmasının bozulması üzerine Sokollu Mehmet Paşa 1551'de Erdel üzerinde yapılacak seferin komutanlığına getirildi 80000 kişilik orduyla Erdel'e giren Sokollu Mehmet Paşa önemli kaleleri aldı ama Temeşvar Kuşatmasında başarılı olamayarak geri çekildi Temeşvar 1552'de Macaristan serdarlığına atlan Kara Ahmet Paşa ile alınabildi Sokullu Mehmet Paşa Kanuni Sultan Süleyman 1553'te Sokollu Mehmet Paşa'yı Rumeli askerlerinin başında Anadolu'ya gönderdi Aynı yıl başlayan Nahçıvan Seferinde Sokullu komutasındaki Rumeli askerleri büyük başarı gösterdiler Sefer dönüşünde Sokullu üçüncü kez vezirliğe yükselerek kubbealtı vezirleri arasına katıldı Sokollu Mehmed Paşa Kanuni'nin oğulları arasındaki mücadeleler sırasında da hep Selim'in yanında oldu Nitekim taht mücadelesini Selim kazandı Semiz Ali Paşa'nın sadrazamlığa yükselmesiyle ikinci vezir olan Sokullu onun 1565'de ölmesiyle sadrazamlığa getirildi Yaşı hayli ilerlemiş olan Kanuni çok güvendiği Sokullu'ya geniş yetkiler vermişti 1561'de üçüncü vezir iken Kanuni Sultan Süleyman'ın torunu ve Sultan II Selim'in kızı Esmehan Sultan ile evlendi Bu tarihten ölümüne kadarki 15 yıl boyunca Osmanlı devletinin idaresini fiilen elinde tuttu Kanuni Sultan Süleyman'ın son seferi olan Zigetvar kalesi fethini padişah öldükten sonra o idare etti Kanuni Sultan Süleyman'ın ölümünü askerden II Selim geliceye kadar saklayarak onu tahta çıkarmayı başardı II Selim döneminde sürekli sadrazamlıkta kaldı ve devlet işlerini idare etti Sokullu 1568'de Avusturya ile 8 yıl süren bir barış antlaşması imzaladıktan sonra doğuya yöneldi Amacı Osmanlı egemenliğini Asya'da ve doğu denizlerinde de güçlendirmekti Portekiz'in Hint Okyanusu'ndaki artan etkiniğine karşın Kızıldeniz Umman Denizi ve Basra Körfezi'ndeki Osmanlı gemilerinin sayılarını attırdı Hindistan ve Endonezya ile iyi ilişkiler kurmaya çalıştı Sokollu ayrıca Tunus'u Osmanlı himayesi altına sokarakKuzey Afrika'yı da denetlemek istiyordu Ama Piyale Paşa ve Lala Mustafa Paşa gibi karşıtların etkisiyle Divan 1570'de Kıbrıs'ın alınması kararını aldı Sokullu Venediğe karşı böyle bir savaşın Avrupa'yı kendilerine karşı birleştireceği görüşündeydi Ama Lala Mustafa Paşa Divan'a uyarak 1571'de Kıbrıs'a1 çıktı Haçlı Donanması'nın misillemesinde Osmanlı donanması İnebahtı'da yenildi Alınan ağır yenilgi karşısında Osmanlılara gelen bir Venedik elçisine "Biz sizden Kıbrıs'ı alarak kolunuzu kestik siz ise donanmamızı yenmekle yalnızca sakalımızı kestiniz; unutmayın ki kol bir daha yerine gelmez ama sakal eskisindende gür çıkar" dedi Gerçekten de Sokullu'nun dediği oldu ve Venedikliler barış istemek zorunda kaldılar Daha sonra Osmanlı Donanması Tunus'u İspanyollardan aldı Sokullu 1574'te ölen II Selim'in yerine geçen III Murat döneminde de sadrazamlığını sürdürdü Fakat artık eski gücü yoktu çünkü padişah da artık onun karşıtlarıyla işbirliği halindeydi Sokullu yine de bazı siyasal başarılara imza attı Fas'ı Portekiz akınlarından kurtardı Avusturya'nın saray içine dönük oyunlarını etkisiz hale getirdi Fakat baskılar artık iyice artmıştı amcasının oğlu Budin Beylerbeyi Mustafa Paşa sudan bir nedenle idam ettirildi 1579 yılında ise 3 Murat' ın eşi Safiye Sultan tarafından tutulan ve derviş kılığına girmiş bir yeniçeri tarafından hançerlenerek öldürüldü ve Eyüp'te defnedildi Sokullu Mehmet Paşa 14 yıl süren sadrazamlığı boyunca usta bir siyasetçi olarak öne çıkmış birçok askeri ve siyasal başarının elde edilmesinde birinci derecede rol almıştır 60 yıllık devlet hizmeti sırasında da hiçbir görevinden alınmamış daima bir üst göreve atanmış olması da ayrı bir özelliğidir Sokullu bir tanesi İstanbul'da diğerleri Lüleburgaz Havsa (Edirne) ve Payas (Hatay)'ta bulunan beş külliyesi imparatorluğun hemen her yanına yayılmış eserleri vardır Don ve Volga ırmakları arasında bir kanal açarak Osmanlı donanmasına Hazar Denizi yolunu açma Süveyş Kanalı'nı açma İzmit Körfezi-Sapanca Gölü-Sakarya Nehri üzerinden Karadeniz'e alternatif bir boğaz açma gibi çağının ötesinde projeleri vardı Don-Volga kanalı için gerekli işgücü seferber edildi ancak hava şartları nedeniyle çalışmalar sürdürülemedi Süveyş Kanalı düşüncesiyle ön adım olarak Sudan zaptedildi Ancak bu proje de sonuca ulaşamadı Devlet teşkilatı içinde de önemli düzenlemeler yapmıştır