Edebiyat Dil İçin Önemli Midir?-Edebiyatın Dile Etkisi

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-25-2012

Edebiyat Dil İçin Önemli midir?-Edebiyatın Dile Etkisi

Bilimlerdeki gelişmeler

doğal olarak her bilimin sınırlarının ve uğraş konularının ayrılması sonucunu doğurmuştur

Bu süreç

gerçekte öteden beri edebiyatın sahip olduğu temel niteliklerin

hem başka bilimler karşısında hem de kendi içinde daha iyi anlaşılmasına yardım etmiştir

İnsanla ilgili türlü düşünce ve olguların yalnızca aktarılması noktasında kalan çabalar

gerçek edebiyatın varlığı için yeterli değildi

Çünkü

insanıbir biçimde ilgilendiren bir konunun edebiyattan başka sosyoloji

hukuk

psikoloji gibi daha birçok alanda da ele alınmasımümkündü

Öyleyse edebiyatın

bu alanlardan farklı bir yönü olmalıydı

Onun temel niteliği

başka alanlarca da ortaklaşa işlenebilecek bir konuyu onların sahip olmadığı

bir bakıma olmamasıgereken bir dilin süzgecinden geçirerek sunmasıdır

Demek oluyor ki

edebiyatın temel belirleyicisi dildir

Daha açık bir söyleyişle

dilin edebiyata özgü kullanılışıdır

Buradan hareketle

her bilim ve sanat dalının

kendi biçim ve özüne uygun bir dilinin olduğu sonucuna varırız

Matematik dili

felsefe dili

tıp dili

resim dili gibi

Edebiyatı

başka alanlardan farklıyapan “dil”in edebiyata katkısını kavrayabilmek için

edebiyatla bilimler arasında küçük bir karşılaştırma yapılabilir

Bilimler

somut gerçeğin peşindedir ve kendi dillerinin sembolleri olmasına rağmen

genellikle sembolik olmayan bir dil kullanırlar

Bu dil

bilimsel verilerin hiç olmazsa aynı alanın bilim adamlarınca

aşağı yukarı aynı biçimde anlaşılmasına yardım eder

Oysa edebiyat metinlerinde kullanılan dil

insanda heyecan

coşku ve estetik bir haz meydana getirme amacındadır

Böylece edebiyat eserlerinde

gerçeğe bağlı kalmak değil

edebiyat türlerine göre değişen oranlarda adeta gerçeği “yeniden üretmek” söz konusu olur

Gerçek edebiyat ürünleri de

gerçeğin bu “yeniden üretim” aşamasında ortaya çıkarlar

Artık bu noktada

bilimsel anlamdaki “nesnel gerçeklik”ten değil

edebiyata özgü “edebî gerçeklik”ten söz edilebilir

Demek oluyor ki

bilimlerde

gerçeğe bağlı kalan bir dil bilimsel çabayı değerli yaparken; edebiyatta

gerçeği sanatkârın algılama biçimine göre aktaran bir dil

edebiyatın temel niteliğini oluşturuyor

Bu nedenle

edebiyat metinlerinde bir konunun

yalnızca bir problem olarak edebiyat metnine taşınmış olması yeterli değildir

Dil edebiyatta belirleyici bir öge olduğuna göre dili ölçü alarak edebiyatın tanımını

yapabiliriz:

Edebiyat

bir duygunun

bir düşüncenin

bireysel ya da evrensel plânda bir olgunun

kısaca insanın kendisi ve çevresiyle ilgili olabilecek her şeyin

insanda heyecan ve güzellik duygusu uyandıracak nitelikteki bir dil yardımıyla

sözlü ve yazılı olarak ortaya konulmasıdır

Bu durumda dil

edebiyatın bir malzemesi değil

edebiyata malzeme konumundaki her türlü konunun en ileri derecede işlenmesini sağlayan etkili bir anlatım aracıdır

08-25-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Edebiyat Dil İçin Önemli Midir?-Edebiyatın Dile Etkisi Edebiyat Dil İçin Önemli midir?-Edebiyatın Dile Etkisi Bilimlerdeki gelişmeler doğal olarak her bilimin sınırlarının ve uğraş konularının ayrılması sonucunu doğurmuştur Bu süreç gerçekte öteden beri edebiyatın sahip olduğu temel niteliklerin hem başka bilimler karşısında hem de kendi içinde daha iyi anlaşılmasına yardım etmiştir İnsanla ilgili türlü düşünce ve olguların yalnızca aktarılması noktasında kalan çabalar gerçek edebiyatın varlığı için yeterli değildi Çünkü insanıbir biçimde ilgilendiren bir konunun edebiyattan başka sosyoloji hukuk psikoloji gibi daha birçok alanda da ele alınmasımümkündü Öyleyse edebiyatın bu alanlardan farklı bir yönü olmalıydı Onun temel niteliği başka alanlarca da ortaklaşa işlenebilecek bir konuyu onların sahip olmadığı bir bakıma olmamasıgereken bir dilin süzgecinden geçirerek sunmasıdır Demek oluyor ki edebiyatın temel belirleyicisi dildir Daha açık bir söyleyişle dilin edebiyata özgü kullanılışıdır Buradan hareketle her bilim ve sanat dalının kendi biçim ve özüne uygun bir dilinin olduğu sonucuna varırız Matematik dili felsefe dili tıp dili resim dili gibi Edebiyatı başka alanlardan farklıyapan “dil”in edebiyata katkısını kavrayabilmek için edebiyatla bilimler arasında küçük bir karşılaştırma yapılabilir Bilimler somut gerçeğin peşindedir ve kendi dillerinin sembolleri olmasına rağmen genellikle sembolik olmayan bir dil kullanırlar Bu dil bilimsel verilerin hiç olmazsa aynı alanın bilim adamlarınca aşağı yukarı aynı biçimde anlaşılmasına yardım eder Oysa edebiyat metinlerinde kullanılan dil insanda heyecan coşku ve estetik bir haz meydana getirme amacındadır Böylece edebiyat eserlerinde gerçeğe bağlı kalmak değil edebiyat türlerine göre değişen oranlarda adeta gerçeği “yeniden üretmek” söz konusu olur Gerçek edebiyat ürünleri de gerçeğin bu “yeniden üretim” aşamasında ortaya çıkarlar Artık bu noktada bilimsel anlamdaki “nesnel gerçeklik”ten değil edebiyata özgü “edebî gerçeklik”ten söz edilebilir Demek oluyor ki bilimlerde gerçeğe bağlı kalan bir dil bilimsel çabayı değerli yaparken; edebiyatta gerçeği sanatkârın algılama biçimine göre aktaran bir dil edebiyatın temel niteliğini oluşturuyor Bu nedenle edebiyat metinlerinde bir konunun yalnızca bir problem olarak edebiyat metnine taşınmış olması yeterli değildir Dil edebiyatta belirleyici bir öge olduğuna göre dili ölçü alarak edebiyatın tanımını yapabiliriz: Edebiyat bir duygunun bir düşüncenin bireysel ya da evrensel plânda bir olgunun kısaca insanın kendisi ve çevresiyle ilgili olabilecek her şeyin insanda heyecan ve güzellik duygusu uyandıracak nitelikteki bir dil yardımıyla sözlü ve yazılı olarak ortaya konulmasıdır Bu durumda dil edebiyatın bir malzemesi değil edebiyata malzeme konumundaki her türlü konunun en ileri derecede işlenmesini sağlayan etkili bir anlatım aracıdır