Yayın İle Yayım Arasındaki Farklar Nelerdir?

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-25-2012

Yayın ile yayım arasındaki farklar nelerdir?

Halka günlük olayları haber verme geleneğinin şimdilik Atina’da başladığı sanılmaktadır

Eski Atina’da

halk günün belirli saatinde

bir meydanda toplanır

hatip kendilerine o günün haberlerini yüksek sesle söylerdi

Eski Osmanlı’daki “tellâl çağırmak”

“tellâl çıkartmak” işi de

halka duyurulması gerekli haberleri ulaştırmak için haberci göndermekten başka bir şey değildi

Tellâl mahalle aralarına girer

sokak sokak gezer

böylece haberi vatandaşın ayağına götürürdü

Günümüzde aynı i şi belediyeler; acil durumlarda

haberin hemen iletilmesi için resmi daireler en çok da pazarlamacılar uygarlığın teknik olanaklarını da kullanarak hâlâ yapmaktadırlar

Görülüyor ki

haber kaynağını yaşamdan alır

Genel olarak bu kaynaklar üçe ayrılır: 1

Resmi Haberler

2

Özel Haberler

3

Ajans Haberleri

Resmi haberler

resmi ve özel kuruluşlardaki yetkili kişilerden alınan haberlerdir

Özel haberler

halk arasından toplanır

Ajans

haber toplama ve yayma işleriyle uğraşan kuruluştur

Haberde; yurtiçindeki

yurtdışındaki önemli ya da ilginç olaylar kısa ve özlü bir biçimde halka sunulur

gerekirse resimle

fotoğrafla desteklenir

Haber yazıları

anlattığı olayın türüne göre ad alır: Siyasal haberler

ekonomik haberler

bilimsel haberler

teknoloji haberleri

sanat haberleri

spor haberleri

sosyal haberler… vb

Skandal ve dedikodu haberleri… gibi halk arasında heyecan yaratan haberler vardır

böyle haberlere sansasyonel haber denir

Haberin anlatımı çoğunlukla resmi olmak zorundadır

Haber toplayana

haber yazana muhabir denir

Gazeticilikte bir haberde aranan ilkeler nelerdir?
Gazete haberlerinde uyulması gereken ilkeler vardır

Bir haberde bunların eksiksiz verilmesi gerekir:” Ne?/Kim?; Neyi?/Kimi?; Nasıl?; Niçin?; Nerede? ;Ne zaman?” sorularının yanıtları haberde bulunmalıdır

• Ne/Kim: Habere kaynak olan olayın kimin başından geçtiği ya da neyin bir olay sonucunda etkilendiği bildirilmelidir

Örneğin: “Vezüv yanardağı patladı”

“Tarihi Zeus Heykeli kaçırıldı

” “Atatürk Bütün Yurtta ve Dış Temsilciliklerimizde Anıldı

”
• Neyi/Kimi: Habere kaynak olan olay kimi

neyi etkiledi

“Bakanlar Kurulu

memur maaş katsayısını görüştü

”

“Milli Eğitim Bakanı

resim çalışmalarıyla uluslararası başarı kazanan beş öğrenciyi kutladı

”…
• Nasıl: Habere kaynak olan olayın yapılış

meydana geliş sürecinin anlatıldığı bölümdür

• Niçin: Her olayın bir nedeni vardır

En kötü olayları gerçekleştirenler bile

bir nedenin arkasına sığınırlar

Doğada nedeni çözülemeyen olaylarla bilim adamları hâlâ uğraşmaktadır; kanserin oluş nedenleri

ozon tabakasının delinmesinin nedenleri…
• Nerede: Yeryüzü bir yerdir

İnsan bir yerde doğar

Bütün olaylar bir yerde geçer

Yer bilgisi haberlerde genelden

tikele doğru verilir; ülke

il (varsa ilçe

köy)

mahalle

semt

cadde

sokak

ev

mutfak…
• Ne zaman: Yine bütün olaylar bir zamanda meydana gelir

Zaman bilgisi de haberlerde genelden

tikele doğru verilir; yıl

ay

gün

saat

dakika…
Haber yazmak çok önemlidir

Muhabir

bu ilkeleri uygularken okuyucu ile bağını koparmamak zorundadır

Haber yazısının belirleyici özellikleri nelerdir?
• Haber plânı tersine dönmüş pramit diye bilinir

Tersine dönmüş pramitte

haberin giriş bölümünde olay birkaç cümle ile özetlenir

Gelişme bölümünde sözü uzatmadan gerekli ayrıntılar verilir

Sonuç bölümünde ise olayın etkisi

olaya el koyma anlatılır

• Haber ilginç olmalıdır

Haberin başlığı da ilginç olmalı

başlığa gözü takılan okuyucu

gerisini okumak için can atmalıdır

• Haber duyulmamış olmalıdır

Okuyucu duyduğu bir olayı ikinci kez okumaz

• Haber önemli olmalıdır

Haberin ilgilendirdiği okuyucu kitlesi çok olmalıdır

• Haber doğru olmalıdır

Muhabir haberi tarafsız yazmalı

habere yorum katmamalıdır

Yorum köşe yazarlarının işidir

• Haber yazılarında

muhabir okuyucuyu haberle başbaşa bırakmalı

okuyucusuna kendi varlığını hissettirmemelidir

• Bu kurallara bütün yazılı anlatımlarda uygulanacak genel kuralları ekleyiniz

Belli bir zamanda ve yerde olmuş olayları merakı giderecek düzeyde ayrıntılı ve anlaşılır bir dille aktaran yazılara denir

Haber yazılarında inandırıcılık

belgelere dayanma

olayı tüm boyutlarıyla aktarma

yansız davranma

okuyucunun farklı yorumlamasına imkân vermeyecek şekilde

açık ve anlaşılır bir dil ve üslûpla aktarılması gibi unsurlara dikkat edilir

08-25-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Yayın İle Yayım Arasındaki Farklar Nelerdir? Yayın ile yayım arasındaki farklar nelerdir? Halka günlük olayları haber verme geleneğinin şimdilik Atina’da başladığı sanılmaktadır Eski Atina’da halk günün belirli saatinde bir meydanda toplanır hatip kendilerine o günün haberlerini yüksek sesle söylerdi Eski Osmanlı’daki “tellâl çağırmak” “tellâl çıkartmak” işi de halka duyurulması gerekli haberleri ulaştırmak için haberci göndermekten başka bir şey değildi Tellâl mahalle aralarına girer sokak sokak gezer böylece haberi vatandaşın ayağına götürürdü Günümüzde aynı i şi belediyeler; acil durumlarda haberin hemen iletilmesi için resmi daireler en çok da pazarlamacılar uygarlığın teknik olanaklarını da kullanarak hâlâ yapmaktadırlar Görülüyor ki haber kaynağını yaşamdan alır Genel olarak bu kaynaklar üçe ayrılır: 1 Resmi Haberler 2 Özel Haberler 3 Ajans Haberleri Resmi haberler resmi ve özel kuruluşlardaki yetkili kişilerden alınan haberlerdir Özel haberler halk arasından toplanır Ajans haber toplama ve yayma işleriyle uğraşan kuruluştur Haberde; yurtiçindeki yurtdışındaki önemli ya da ilginç olaylar kısa ve özlü bir biçimde halka sunulur gerekirse resimle fotoğrafla desteklenir Haber yazıları anlattığı olayın türüne göre ad alır: Siyasal haberler ekonomik haberler bilimsel haberler teknoloji haberleri sanat haberleri spor haberleri sosyal haberler… vb Skandal ve dedikodu haberleri… gibi halk arasında heyecan yaratan haberler vardır böyle haberlere sansasyonel haber denir Haberin anlatımı çoğunlukla resmi olmak zorundadır Haber toplayana haber yazana muhabir denir Gazeticilikte bir haberde aranan ilkeler nelerdir? Gazete haberlerinde uyulması gereken ilkeler vardır Bir haberde bunların eksiksiz verilmesi gerekir:” Ne?/Kim?; Neyi?/Kimi?; Nasıl?; Niçin?; Nerede? ;Ne zaman?” sorularının yanıtları haberde bulunmalıdır • Ne/Kim: Habere kaynak olan olayın kimin başından geçtiği ya da neyin bir olay sonucunda etkilendiği bildirilmelidir Örneğin: “Vezüv yanardağı patladı” “Tarihi Zeus Heykeli kaçırıldı” “Atatürk Bütün Yurtta ve Dış Temsilciliklerimizde Anıldı ” • Neyi/Kimi: Habere kaynak olan olay kimi neyi etkiledi “Bakanlar Kurulu memur maaş katsayısını görüştü” “Milli Eğitim Bakanı resim çalışmalarıyla uluslararası başarı kazanan beş öğrenciyi kutladı”… • Nasıl: Habere kaynak olan olayın yapılış meydana geliş sürecinin anlatıldığı bölümdür • Niçin: Her olayın bir nedeni vardır En kötü olayları gerçekleştirenler bile bir nedenin arkasına sığınırlar Doğada nedeni çözülemeyen olaylarla bilim adamları hâlâ uğraşmaktadır; kanserin oluş nedenleri ozon tabakasının delinmesinin nedenleri… • Nerede: Yeryüzü bir yerdir İnsan bir yerde doğar Bütün olaylar bir yerde geçer Yer bilgisi haberlerde genelden tikele doğru verilir; ülke il (varsa ilçe köy) mahalle semt cadde sokak ev mutfak… • Ne zaman: Yine bütün olaylar bir zamanda meydana gelir Zaman bilgisi de haberlerde genelden tikele doğru verilir; yıl ay gün saat dakika… Haber yazmak çok önemlidir Muhabir bu ilkeleri uygularken okuyucu ile bağını koparmamak zorundadır Haber yazısının belirleyici özellikleri nelerdir? • Haber plânı tersine dönmüş pramit diye bilinir Tersine dönmüş pramitte haberin giriş bölümünde olay birkaç cümle ile özetlenir Gelişme bölümünde sözü uzatmadan gerekli ayrıntılar verilir Sonuç bölümünde ise olayın etkisi olaya el koyma anlatılır • Haber ilginç olmalıdır Haberin başlığı da ilginç olmalı başlığa gözü takılan okuyucu gerisini okumak için can atmalıdır • Haber duyulmamış olmalıdır Okuyucu duyduğu bir olayı ikinci kez okumaz • Haber önemli olmalıdır Haberin ilgilendirdiği okuyucu kitlesi çok olmalıdır • Haber doğru olmalıdır Muhabir haberi tarafsız yazmalı habere yorum katmamalıdır Yorum köşe yazarlarının işidir • Haber yazılarında muhabir okuyucuyu haberle başbaşa bırakmalı okuyucusuna kendi varlığını hissettirmemelidir • Bu kurallara bütün yazılı anlatımlarda uygulanacak genel kuralları ekleyiniz Belli bir zamanda ve yerde olmuş olayları merakı giderecek düzeyde ayrıntılı ve anlaşılır bir dille aktaran yazılara denir Haber yazılarında inandırıcılık belgelere dayanma olayı tüm boyutlarıyla aktarma yansız davranma okuyucunun farklı yorumlamasına imkân vermeyecek şekilde açık ve anlaşılır bir dil ve üslûpla aktarılması gibi unsurlara dikkat edilir