Abdülkadir Meragi

Abdülkadir Meragi

Itrî'den önceki klasik Türk müziği bestecilerinin en büyüğü, müzik kuramı yazarlarının da en önemlisi sayılan Abdülkadir Meragi (Batı kaynaklarında İbni Gaybî diye ge­çer), aynı zamanda güzel sesli bir hafız (ses sanatçısı), orta derecede bir hattat ve ozandı İlk müzik ders­lerini, dönemin değerli bilgin ve müzikçilerinden olan babası Gıyaseddin Gaybî'den aldı; sonra döneminin bellibaşlı bilginlerinin ve sanatçıları­nın öğrencisi oldu Genç yaşta baba­sını yitirince, Meraga'dan ayrılarak Celayirlilerin başkenti Tebriz'e gitti 1377'de, üçüncü Celayirli hükümda­rı Hüseyin'in (1374-1382) düzenledi­ği beste yarışmasını kazanınca, hü­kümdarın yakınları arasına girdi Hüseyin'den sonra Celayirli tahtına ve başkenti Bağdat'a taşıyan Sultan Ahmet'in de gözde sanatçıla­rından oldu 1393'te Bağdat'ı ele ge­çiren Timur tarafından, birçok bilgin ve sanatçıyla birlikte Semerkand'a götürüldü ve Timur'un en değer verdiği sanatçılardan biri halinegeldi 1399'da Timur'un Tebriz'de oturan oğlu Miranşah'ın çevresine girdi Miranşah'ın uygunsuz davra­nışlarını, çevresindekilerin etkisine yoran Timur, oğlunu yoldan çıkar­dıkları gerekçesiyle, çevresindekile­rin öldürülmesi buyruğunu verince, Abdülkadir, son anda kaçmayı ba­şararak, yeniden Sultan Ahmet'in eline geçen Bağdat'a sığındı Ama,1401 de ikinci kez Bağdat’ı kuşatanTimur'un eline düştü; yargılanarak, ölüm cezasına çarptırıldı Ceza yerine getirileceği sırada Kur'an dan bir sure okumaya başlayınca sesinin güzelliği ve müzikteki ustalı­ğı sayesinde bağışlandı ve Timur'un sarayında eski yerini aldı Timur' dan sonra tahta çıkan Halil Mirza ve Şahruh'un saraylarında çalıştı 1421'de Osmanlı Sultanı Murat II ye, Makasıd'ül Elhan (Ezgilerin Amaçları) adlı kitabım armağan et­mek için Bursa'ya geldi Kısa bir süre sonra Herat'a döndü ve orada veba salgınından öldü
Günümüze Abdülkadir Meragi'nin olduğu ileri sürülen 40 kadar beste kalmıştır; ama, başlıca bestelerinin yok olduğu, günümüze ulaşanların orta de­recede besteler olduğu düşünülmek­te, üstelik bu bestelerin de bir bölü­münün Abdülkadir tarafından değil, ona özenen ve onun adını kullanan daha sonraki besteciler tarafından yapılmış olabileceklerinden kuşkulanılmaktadır Uzmanların, Abdülkadir'in olduğu konusunda görüşbirliğine vardıkları bestelerin başlıcaları şunlardır: Segah Kâr-ı Şeşâğâz; Hüseyni Kâr; Mahur Kâr; Rast Nakış Kârçe; Pençgâh Ağırsemai; Irak Yürüksemai

Eserleri:

Cami'ül Elhan (Ezgilerin Toplamı, 1406): Farsça yazılmış bu yapıt makamlar, usuller, çalgılar, şarkı söyleme tekniği ve eski müzik ustaları üstüne bilgiler verir

Makasıd'ül Elhan (Ezgilerin Amaçları, 1421): Farsça yazılmış bu kitapta da makamlar ve çeşitli çalgılar üstüne bilgiler vardır (bu çalgılarınbazılarını Abdülkadir Meragi bul­muştur)

Kenz'ül Elhan (Ezgiler Hazinesi): Günümüze kalmamıştır Abdülkadir'in öteki kitaplarında adı geçen bu yapıtın makamlar, çalgılar, usuller üstüne bilgiler veren ve ebcet notasıyla yazılmış besteler içe­ren bir kitap olduğu sanılmaktadır

Kitab'ül Edvar (Kuramsal Müzik Kitabı): Türkçe yazılmış tek kitabı­dır Makamlar, usuller ve çalgılar üstüne bilgiler içerir