Mantıksal Hatalar Ve Tartışmalarda Yapılan Hatalar

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-23-2012

İnsanların bir konuya ilişkin itirazlarını anlatırken yaptıkları çeşitli mantıksal hatalar vardır

Aşağıya bunlardan en çok bilinen ve yapılanlar listelenmiştir

Sorunun kendisine odaklanmak ve konunun dağılmasını önlemek için aşağıdaki listeyi öğrenmeniz sizin için iyi olacaktır

Bu mantıksal hataları tartışma sırasında kullanırsanız ve kişinin mantıksal hata yaptığını söylediğimiz sizin iddianızı ve ciddiyetinizi gösterecektir ancak önemli olan gerçektir

Bununla beraber gerçeği gizleyen mantıksal hatalardır, bu yüzden onları işaret etmek çok faydalı olabilir

Kişiye saldırma Hatası – İtiraza değil kişiye saldırmak

Örnek: O kadar aptalsın ki senin iddian kesinlikle doğru olamaz

Örnek: Senin doğru söyleyemeyeceğini tahmin ettiğim için yorumunla hiç ilgilenmedim

Güç kullanma Hatası – Dinleyiciye eğer bu iddiayı kabul etmezse kötü şeyler başına geleceği söylenir

Örnek: Eğer dayak yemek istemiyorsan, söylediklerimi onayladığını söylemen gerekiyor

Örnek: İman et veya Öl

Acımayı kullanma Hatası – Dinleyici kendisine gösterilen duygusallık, sempati, acıma vs

üzerine bu kişinin iddiasının doğruluğunun kabul etmesi istenir

Örnek: Senin için kellemi verdim ve senin bana büyük borcun var

Örnek: Oo hadi yapma

Ben hastayım

Bunun için geri zamanında bir projeyi bitiremedim

Popülerliği kullanma Hatası– Dinleyiciye insanların çoğunluğunun o görüşe inandığı için onunda inanması gerektiği söylenir

Örnek: Çoğunluk bunun doğru olduğuna inanıyor

O zaman bu gerçektir

Örnek: Herkes buna inanıyor, sen neden inanmayasın ki?

Örnek: En hızlı yayılan din İslamiyettir, neden doğru olmasın ki?

Örnek: ABD’de en hızlı yayılan inanç Mormonluktur, demek ki Mormonluk doğrudur

Gelenekleri kullanma Hatası– Uzun süreden beri inanıldığı için veya yapıldığı için o kişinin de onu kabul etmesi istemek

Örnek: Hep bunu böyle yaptık bundan dolayı bu doğru yoldur

Örnek: Katolik Kilisesinin gelenekleri bu öğretişin doğru olduğunu gösterir

Örnek: Türkler hep Müslüman olduğu için bütün Türkler Müslüman olmak durumundadır

Dolambaçlı Sorgulama Hatası – Kanıtlamak istediğiniz şeyin doğru olduğunu varsayıp, doğruluğunun yeterli olduğunu söylemek

Dolambaç veya Labirent gibi

Örnek: Tanrı vardır çünkü Kutsal Kitap öyle söylüyor

Kutsal Kitap esinlenmiştir

Bundan dolayı, Tanrı’nın varolduğunu biliyoruz

Örnek: Ben iyi bir işçiyim çünkü Frank öyle diyor

Peki Frank’e nasıl güvenebiliriz? Basit

Ben onun doğru söylediğine kefilim

Örnek: Kuran Tanrı’nın Sözüdür çünkü Tanrı onu indirmiştir

Ben Kuran’ın doğru olduğuna inanıyorum

Demek ki Kuran Tanrı’dandır

Etki ve Tepki Hatası– Etkinin nedenden dolayı gerçekleştiğini varsaymak çünkü her ikiside birlikte gerçekleşmektedir

Örnek: Horoz öttüğünde güneş doğar

Bundan dolayı horoz güneşin doğmasına neden olur

Örnek: Arabamdaki benzinin bittiğine işaret eden ışık yandığında, az sonra benzinim biter

Bundan dolayı benzin bitti ışığı benim arabamın benzinimin bitmesine neden olur

Bireye İndirgeme Hatası – Tüm için doğru olan neyse parçalar içinde aynı şeyin doğru olduğunu varsaymaktır

Örnek: Şu araba mavi renkli

Bundan dolayı onun motoru da mavidir

Örnek: Senin ailen bir garip

Demek ki, sende garip olmalısın

İki Anlamlı Mantık Hatası– Aynı kelime tartışmada başka yerde de kullanılır ancak farklı bir anlamı vardır

Örnek: Evrim bir türün diğerine değiştiğini söyler

Arabaların farklı stillere dönüştüğünü görüyoruz

Bundan dolayı, evrim arabalarda bir gerçeklik olduğuna göre, canlı türlerde evrim olduğu gerçekliktir

Taklit İkilem Hatası – Gerçekte birden fazla seçenek olma ihtimali varken, sadece iki seçenek vermek

Örnek: Karını hala dövüyor musun?

Örnek: Aynayı ya çevirdin veya çevirmedin, hangisi?

Örnek: İsa ya insandır ya da Tanrıdır

Hangisi?

Katılımsal Mantık Hatası – İddianın tarihine veya kökenine dayanarak o iddiayı destekleme veya reddetme

Örnek: Mehmet geçen yıl hapisten çıktı ve o zamandan beri bu mağazayı başlatma fikri ondaydı, ona güvenemem

Örnek: Nazi rejimi Volkswagen Beetle’ı geliştirdi

Volkswagen’i başlatanlardan dolayı satın almamalısın

İlişkilendirme ile Suçlama Hatası – İddiayı ileri süren kişinin hoşlandığı birşey başkası tarafından hoşlanılmadığı için iddiayı veya itirazı reddetmek

Örnek: Senin arkadaşın bir hırsız

Bundan dolayı sana güvenemem

Örnek: Hitler köpeklerden hoşlandı

Bundan dolayı köpekler kötüdür

Örnek: Batı ülkeleri ahlaksızdır

Batı ülkelerindeki Hristiyanlar, dünyanın diğer kesimlerindekilerden fazla oldukları için demek ki bu ahlaksızlığa Hristiyanlar neden olmaktadır

Hristiyanlık ahlaksızlık ve bozulmuşluktur

Örnek: Batı ülkelerinden gelen Hristiyanlar, oraları ahlaksız olduğu için kendileri de ahlaksızdır

Örnek: Batı ülkelerinde ahlaksızlık diz boyudur

Hristiyanlık oradan bize getirildiği için, Hristiyanlık bize ahlaksızlık ve sosyal bozulma, kültürel erozyon getirecektir

Birbirini takip etmeyen Mantık Hatası – Kararı veya dayanak noktasını mantıksal biçimde takip etmeyen yorumlar veya bilgi

Örnek: Ne söylediğin umrumda değil

Daha fazla kitaplığa ihtiyacımız yok

Halılar temiz olduğu sürece, durumumuz iyi

Örnek: Bugün neden yağmur yağdığını biliyoruz, çünkü ben arabamı yıkadım

Örnek: Batı dünyası, Avrupa ve Kuzey Amerika Hristiyandır

Kuyuyu Zehirleme Hatası – Kişinin iddiasını gözden düşürmek için o kişi konuşmadan önce onun hakkında olumsuz bilgi vermek

Örnek: Onu dinleme çünkü o kendini bilmez biri

Örnek: Ahmet havalara giren, kibirli ve herşeyi bildiğiniz zannediyor

Peki, şimdi Ahmet bu konu hakkında söyleyeceklerini dinleyelim

Konuyu Dağıtma Hatası – Bahsedilen konunun dışında başka bir konuya geçme

Örnek: Biliyorum, bankaya para yatırmayı dün unuttum

Fakat zaten yaptığım hiçbir şey seni tatmin etmiyor

Örnek: Arabanın iyi çalışmadığını biliyorum

Fakat, eğer mağazaya birgün önce gitseydin, bu problemin olmaz

Özel Durum (çifte standart) Hatası – Kişinin kendisinin içinde bulunduğu standartı başkasına farklı şekilde uygulaması

Örnek: Erkek olduğun için menopozu anlaman olanaksızdır

Örnek: Senden daha yaşlı ve/veya büyük olduğum için bu kurallar benim için geçerli değildir

Örnek: Ben senden daha uzun süredir Hristiyan olduğum için bu şeyler benim için geçerli değildir

Örnek: Müslümanlar İsa’yı Hristiyanlardan çok severler

Aşırıya Kaçma Hatası –Gerçeği tam ifade etmeyen şekilde itiraz etmek ve saldırmak

Örnek: Maymunlardan evrimleşmediğimiz için evrimin yanlış olduğunu biliyoruz

Örnek: Zorunlu kemer takla uygulaması ölülere zorla uygulatamayacağınız için işe yaramaz

Örnek: Hangi kadın erkeklerle tamamen eşit olmayı arzular ki? Hiçbir kadın savaşta vurulma hakkını, nafaka istememe hakkını kaybetmeyi ve erkekler tuvaletini kullanmayı istemez

Örnek: Hükümet fakirlere bakmıyor çünkü fakirleri desteklemek için özel vergi yok

Örnek: Demek İsa’nın Tanrı olan bir insan olduğunu söylüyorsunuz, öyle mi?

Yetkiliye Güvenme Hatası – Çok tanınmış, saygı duyulan birini iddiasının doğruluğuna destek olarak gösterme

Örnek: Eğer Diyanet İşleri öyle söylediyse, o zaman benim için doğrudur ve yeterli kanıttır

Örnek: Yaşar Nuri Öztürk öyle söylediyse, demek ki gerçektir

Şartlanma hatası – Bir olayın geçerliliğini yanlış varsayıma dayandırarak, başka bir olayın veya durumun başlatıcısının nedeni varsaymak

Örnek: Siyah, uzun saçlı ve siyah deri ceket giyenler Satanisttir

Örnek: Türkler Hristiyan olamazlar çünkü Türk demek Müslüman demektir

Örnek: Hristiyanlık bölücülük ve kültürel yıkım demektir

Bunu Haçlı seferlerinde görmüştük

Örnek: Batı dünyası, Avrupa ve Kuzey Amerika Hristiyandır

Örnek: Hristiyanlar geçmiş Haçlı Seferlerini yeniden diriltmektedir

Başkasını Örnekleme Hatası – başkası tarafından yapılan benzer hatayı işaret etme

Örnek: Anne, baba siz sigara ve içki içerken bana uyuşturucu kullanma diyemezsiniz

Genelleme Hatası –Küçük bir örnek veya gerçeği temsil etmeyen örneğe dayanarak bütünün de aynısı olduğunu söylemek

Örnek: Tüm film yıldızları berbat kişiler

Geçenlerde Kevin Kostner’ı restoranda gördüm ve imza istedim ancak bana ‘defol’ dedi

Örnek: Geçenlerde bir kiliseye gittim, kimse benimle ilgilenmedi

İşte Hristiyanların hepsi böyle!

Çelişki Hatası – kendisiyle çelişen veya birbirilerine karşıt ve zıt ifadeler kullanmak

Örnek: Eski bir pazarlamacı şöyle der, ‘Hey, sen o pazarlamacılara asla güvenemezsin

Sattıkları şeyi alman için herşeyi söylerler’

Örnek: Tanrı herşeye kadirdir ve herşeye gücü yeter ancak insan bedenine giremez

Örnek: Tanrı’nın gücü herşeye yeter ancak İncil’i koruyamamış ve değiştirilmesine izin vermiştir

Kaynaklar:

http://www

carm

org/apologetics/fallacies

htm

http://commfaculty

fullerton

edu/rgass/fallacy3211

htm

08-23-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Mantıksal Hatalar Ve Tartışmalarda Yapılan Hatalar İnsanların bir konuya ilişkin itirazlarını anlatırken yaptıkları çeşitli mantıksal hatalar vardır Aşağıya bunlardan en çok bilinen ve yapılanlar listelenmiştir Sorunun kendisine odaklanmak ve konunun dağılmasını önlemek için aşağıdaki listeyi öğrenmeniz sizin için iyi olacaktır Bu mantıksal hataları tartışma sırasında kullanırsanız ve kişinin mantıksal hata yaptığını söylediğimiz sizin iddianızı ve ciddiyetinizi gösterecektir ancak önemli olan gerçektir Bununla beraber gerçeği gizleyen mantıksal hatalardır, bu yüzden onları işaret etmek çok faydalı olabilir Kişiye saldırma Hatası – İtiraza değil kişiye saldırmak Örnek: O kadar aptalsın ki senin iddian kesinlikle doğru olamaz Örnek: Senin doğru söyleyemeyeceğini tahmin ettiğim için yorumunla hiç ilgilenmedim Güç kullanma Hatası – Dinleyiciye eğer bu iddiayı kabul etmezse kötü şeyler başına geleceği söylenir Örnek: Eğer dayak yemek istemiyorsan, söylediklerimi onayladığını söylemen gerekiyor Örnek: İman et veya Öl Acımayı kullanma Hatası – Dinleyici kendisine gösterilen duygusallık, sempati, acıma vs üzerine bu kişinin iddiasının doğruluğunun kabul etmesi istenir Örnek: Senin için kellemi verdim ve senin bana büyük borcun var Örnek: Oo hadi yapma Ben hastayım Bunun için geri zamanında bir projeyi bitiremedim Popülerliği kullanma Hatası– Dinleyiciye insanların çoğunluğunun o görüşe inandığı için onunda inanması gerektiği söylenir Örnek: Çoğunluk bunun doğru olduğuna inanıyor O zaman bu gerçektir Örnek: Herkes buna inanıyor, sen neden inanmayasın ki? Örnek: En hızlı yayılan din İslamiyettir, neden doğru olmasın ki? Örnek: ABD’de en hızlı yayılan inanç Mormonluktur, demek ki Mormonluk doğrudur Gelenekleri kullanma Hatası– Uzun süreden beri inanıldığı için veya yapıldığı için o kişinin de onu kabul etmesi istemek Örnek: Hep bunu böyle yaptık bundan dolayı bu doğru yoldur Örnek: Katolik Kilisesinin gelenekleri bu öğretişin doğru olduğunu gösterir Örnek: Türkler hep Müslüman olduğu için bütün Türkler Müslüman olmak durumundadır Dolambaçlı Sorgulama Hatası – Kanıtlamak istediğiniz şeyin doğru olduğunu varsayıp, doğruluğunun yeterli olduğunu söylemek Dolambaç veya Labirent gibi Örnek: Tanrı vardır çünkü Kutsal Kitap öyle söylüyor Kutsal Kitap esinlenmiştir Bundan dolayı, Tanrı’nın varolduğunu biliyoruz Örnek: Ben iyi bir işçiyim çünkü Frank öyle diyor Peki Frank’e nasıl güvenebiliriz? Basit Ben onun doğru söylediğine kefilim Örnek: Kuran Tanrı’nın Sözüdür çünkü Tanrı onu indirmiştir Ben Kuran’ın doğru olduğuna inanıyorum Demek ki Kuran Tanrı’dandır Etki ve Tepki Hatası– Etkinin nedenden dolayı gerçekleştiğini varsaymak çünkü her ikiside birlikte gerçekleşmektedir Örnek: Horoz öttüğünde güneş doğar Bundan dolayı horoz güneşin doğmasına neden olur Örnek: Arabamdaki benzinin bittiğine işaret eden ışık yandığında, az sonra benzinim biter Bundan dolayı benzin bitti ışığı benim arabamın benzinimin bitmesine neden olur Bireye İndirgeme Hatası – Tüm için doğru olan neyse parçalar içinde aynı şeyin doğru olduğunu varsaymaktır Örnek: Şu araba mavi renkli Bundan dolayı onun motoru da mavidir Örnek: Senin ailen bir garip Demek ki, sende garip olmalısın İki Anlamlı Mantık Hatası– Aynı kelime tartışmada başka yerde de kullanılır ancak farklı bir anlamı vardır Örnek: Evrim bir türün diğerine değiştiğini söyler Arabaların farklı stillere dönüştüğünü görüyoruz Bundan dolayı, evrim arabalarda bir gerçeklik olduğuna göre, canlı türlerde evrim olduğu gerçekliktir Taklit İkilem Hatası – Gerçekte birden fazla seçenek olma ihtimali varken, sadece iki seçenek vermek Örnek: Karını hala dövüyor musun? Örnek: Aynayı ya çevirdin veya çevirmedin, hangisi? Örnek: İsa ya insandır ya da Tanrıdır Hangisi? Katılımsal Mantık Hatası – İddianın tarihine veya kökenine dayanarak o iddiayı destekleme veya reddetme Örnek: Mehmet geçen yıl hapisten çıktı ve o zamandan beri bu mağazayı başlatma fikri ondaydı, ona güvenemem Örnek: Nazi rejimi Volkswagen Beetle’ı geliştirdi Volkswagen’i başlatanlardan dolayı satın almamalısın İlişkilendirme ile Suçlama Hatası – İddiayı ileri süren kişinin hoşlandığı birşey başkası tarafından hoşlanılmadığı için iddiayı veya itirazı reddetmek Örnek: Senin arkadaşın bir hırsız Bundan dolayı sana güvenemem Örnek: Hitler köpeklerden hoşlandı Bundan dolayı köpekler kötüdür Örnek: Batı ülkeleri ahlaksızdır Batı ülkelerindeki Hristiyanlar, dünyanın diğer kesimlerindekilerden fazla oldukları için demek ki bu ahlaksızlığa Hristiyanlar neden olmaktadır Hristiyanlık ahlaksızlık ve bozulmuşluktur Örnek: Batı ülkelerinden gelen Hristiyanlar, oraları ahlaksız olduğu için kendileri de ahlaksızdır Örnek: Batı ülkelerinde ahlaksızlık diz boyudur Hristiyanlık oradan bize getirildiği için, Hristiyanlık bize ahlaksızlık ve sosyal bozulma, kültürel erozyon getirecektir Birbirini takip etmeyen Mantık Hatası – Kararı veya dayanak noktasını mantıksal biçimde takip etmeyen yorumlar veya bilgi Örnek: Ne söylediğin umrumda değil Daha fazla kitaplığa ihtiyacımız yok Halılar temiz olduğu sürece, durumumuz iyi Örnek: Bugün neden yağmur yağdığını biliyoruz, çünkü ben arabamı yıkadım Örnek: Batı dünyası, Avrupa ve Kuzey Amerika Hristiyandır Kuyuyu Zehirleme Hatası – Kişinin iddiasını gözden düşürmek için o kişi konuşmadan önce onun hakkında olumsuz bilgi vermek Örnek: Onu dinleme çünkü o kendini bilmez biri Örnek: Ahmet havalara giren, kibirli ve herşeyi bildiğiniz zannediyor Peki, şimdi Ahmet bu konu hakkında söyleyeceklerini dinleyelim Konuyu Dağıtma Hatası – Bahsedilen konunun dışında başka bir konuya geçme Örnek: Biliyorum, bankaya para yatırmayı dün unuttum Fakat zaten yaptığım hiçbir şey seni tatmin etmiyor Örnek: Arabanın iyi çalışmadığını biliyorum Fakat, eğer mağazaya birgün önce gitseydin, bu problemin olmaz Özel Durum (çifte standart) Hatası – Kişinin kendisinin içinde bulunduğu standartı başkasına farklı şekilde uygulaması Örnek: Erkek olduğun için menopozu anlaman olanaksızdır Örnek: Senden daha yaşlı ve/veya büyük olduğum için bu kurallar benim için geçerli değildir Örnek: Ben senden daha uzun süredir Hristiyan olduğum için bu şeyler benim için geçerli değildir Örnek: Müslümanlar İsa’yı Hristiyanlardan çok severler Aşırıya Kaçma Hatası –Gerçeği tam ifade etmeyen şekilde itiraz etmek ve saldırmak Örnek: Maymunlardan evrimleşmediğimiz için evrimin yanlış olduğunu biliyoruz Örnek: Zorunlu kemer takla uygulaması ölülere zorla uygulatamayacağınız için işe yaramaz Örnek: Hangi kadın erkeklerle tamamen eşit olmayı arzular ki? Hiçbir kadın savaşta vurulma hakkını, nafaka istememe hakkını kaybetmeyi ve erkekler tuvaletini kullanmayı istemez Örnek: Hükümet fakirlere bakmıyor çünkü fakirleri desteklemek için özel vergi yok Örnek: Demek İsa’nın Tanrı olan bir insan olduğunu söylüyorsunuz, öyle mi? Yetkiliye Güvenme Hatası – Çok tanınmış, saygı duyulan birini iddiasının doğruluğuna destek olarak gösterme Örnek: Eğer Diyanet İşleri öyle söylediyse, o zaman benim için doğrudur ve yeterli kanıttır Örnek: Yaşar Nuri Öztürk öyle söylediyse, demek ki gerçektir Şartlanma hatası – Bir olayın geçerliliğini yanlış varsayıma dayandırarak, başka bir olayın veya durumun başlatıcısının nedeni varsaymak Örnek: Siyah, uzun saçlı ve siyah deri ceket giyenler Satanisttir Örnek: Türkler Hristiyan olamazlar çünkü Türk demek Müslüman demektir Örnek: Hristiyanlık bölücülük ve kültürel yıkım demektir Bunu Haçlı seferlerinde görmüştük Örnek: Batı dünyası, Avrupa ve Kuzey Amerika Hristiyandır Örnek: Hristiyanlar geçmiş Haçlı Seferlerini yeniden diriltmektedir Başkasını Örnekleme Hatası – başkası tarafından yapılan benzer hatayı işaret etme Örnek: Anne, baba siz sigara ve içki içerken bana uyuşturucu kullanma diyemezsiniz Genelleme Hatası –Küçük bir örnek veya gerçeği temsil etmeyen örneğe dayanarak bütünün de aynısı olduğunu söylemek Örnek: Tüm film yıldızları berbat kişiler Geçenlerde Kevin Kostner’ı restoranda gördüm ve imza istedim ancak bana ‘defol’ dedi Örnek: Geçenlerde bir kiliseye gittim, kimse benimle ilgilenmedi İşte Hristiyanların hepsi böyle! Çelişki Hatası – kendisiyle çelişen veya birbirilerine karşıt ve zıt ifadeler kullanmak Örnek: Eski bir pazarlamacı şöyle der, ‘Hey, sen o pazarlamacılara asla güvenemezsin Sattıkları şeyi alman için herşeyi söylerler’ Örnek: Tanrı herşeye kadirdir ve herşeye gücü yeter ancak insan bedenine giremez Örnek: Tanrı’nın gücü herşeye yeter ancak İncil’i koruyamamış ve değiştirilmesine izin vermiştir Kaynaklar: http://wwwcarmorg/apologetics/fallacieshtm http://commfacultyfullertonedu/rgass/fallacy3211htm