Bilim Felsefesi-2 Karl Raimond Popper

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-23-2012

YANLIŞLANABİLİRLİK DERECELERİ

Yukarıda saydığımız yöntem kurallarından ikisi yanlışlanabilirlik derecesiyle ilgilidir ( ?yardımcı varsayımlar yanlışlanabilirlik derecesini azaltamaz? ve ?yanlışlanabilirlik derecesi yüksek olan kuramlara öncelik verilmelidir? kuralları)

Yanlışlanabilirlik derecesi nedir? ?Bütün x'ler için geçerlidir: Eğer Fx; o halde Gx (Fx = x, F özelliğine sahiptir)? şeklindeki yalın kuramı ele alalım

X'in F özelliğine sahip, ancak G özelliğinden yoksun olduğunu bildiren her temel-önerme, bu kuramı yanlışlayacaktır

Popper'ın kendi verdiği örnek şudur: ?Bütün uzay cisimleri çember biçimindeki yörüngelerde ilerler? şeklindeki kuram, ? kuyruklu yıldız, parabol biçimindeki bir yörüngede ilerliyor?, ?Güneş hiperbol biçiminde bir yörüngede ilerler?, ?Merkür gezegeni fiyonk biçiminde bir yörüngede ilerler? ?Ay elips biçiminde bir yörüngede ilerler? şeklindeki temel-önermeler tarafından yanlışlanır

?Bütün gezegenler çember biçimindeki yörüngelerde ilerler? önermesini ele alırsak, bu son önermeye oranla ilk sözü edilen önermeyi yanlışlayacak çok daha fazla sayıda önerme düşünülebilir

İlk sözü edilen önermenin çok daha fazla sayıda «potansiyel -gizil- yanlışlayıcıları? vardır ve dolayısıyla yanlışlanabilirlik derecesi daha yüksektir

Popper, yanlışlanabilirlik derecesini genel olarak ampirik içerikle belirlemektedir

O'na göre bir kuramın yanlışlanabilirlik derecesi = kuramın ampirik içeriği = kuramın potansiyel yanlışlayıcılarının sayısı'dır

Yukarıda verdiğimiz 'örnek, açıklamayı kolaylaştırmaktadır

Şöyle ki, son önermeye konu olan ?gezegenler?, ilk önermeye konu olan ?uzay cisimlerinin yalnızca bir bölümüdür

Böyle bir örnekte, önermelerden hangisinin daha çok sayıda potansiyel yanlışlayıcısı olabileceğini kestirmek zor değildir

Ancak başka örneklerde bu, çoğunlukla olanaksız duruma gelir

Popper, yanlışlanabilirlik derecesinin belirlenmesi sorununun nasıl çözüleceğini tam olarak gösterememiştir

Dolayısıyla, tümevarımsal man- tığa yöneltmiş olduğu şu eleştiri, kendi yöntembiliminin büyük bölümüne de yöneltilebilir: Bu yöntembilimin, mevcut varsayımları değerlendirmek için kullanılması olanaksızdır

08-23-2012	#4
Prof. Dr. Sinsi	Bilim Felsefesi-2 Karl Raimond Popper YANLIŞLANABİLİRLİK DERECELERİ Yukarıda saydığımız yöntem kurallarından ikisi yanlışlanabilirlik derecesiyle ilgilidir ( ?yardımcı varsayımlar yanlışlanabilirlik derecesini azaltamaz? ve ?yanlışlanabilirlik derecesi yüksek olan kuramlara öncelik verilmelidir? kuralları) Yanlışlanabilirlik derecesi nedir? ?Bütün x'ler için geçerlidir: Eğer Fx; o halde Gx (Fx = x, F özelliğine sahiptir)? şeklindeki yalın kuramı ele alalım X'in F özelliğine sahip, ancak G özelliğinden yoksun olduğunu bildiren her temel-önerme, bu kuramı yanlışlayacaktır Popper'ın kendi verdiği örnek şudur: ?Bütün uzay cisimleri çember biçimindeki yörüngelerde ilerler? şeklindeki kuram, ? kuyruklu yıldız, parabol biçimindeki bir yörüngede ilerliyor?, ?Güneş hiperbol biçiminde bir yörüngede ilerler?, ?Merkür gezegeni fiyonk biçiminde bir yörüngede ilerler? ?Ay elips biçiminde bir yörüngede ilerler? şeklindeki temel-önermeler tarafından yanlışlanır ?Bütün gezegenler çember biçimindeki yörüngelerde ilerler? önermesini ele alırsak, bu son önermeye oranla ilk sözü edilen önermeyi yanlışlayacak çok daha fazla sayıda önerme düşünülebilir İlk sözü edilen önermenin çok daha fazla sayıda «potansiyel -gizil- yanlışlayıcıları? vardır ve dolayısıyla yanlışlanabilirlik derecesi daha yüksektir Popper, yanlışlanabilirlik derecesini genel olarak ampirik içerikle belirlemektedir O'na göre bir kuramın yanlışlanabilirlik derecesi = kuramın ampirik içeriği = kuramın potansiyel yanlışlayıcılarının sayısı'dır Yukarıda verdiğimiz 'örnek, açıklamayı kolaylaştırmaktadır Şöyle ki, son önermeye konu olan ?gezegenler?, ilk önermeye konu olan ?uzay cisimlerinin yalnızca bir bölümüdür Böyle bir örnekte, önermelerden hangisinin daha çok sayıda potansiyel yanlışlayıcısı olabileceğini kestirmek zor değildir Ancak başka örneklerde bu, çoğunlukla olanaksız duruma gelir Popper, yanlışlanabilirlik derecesinin belirlenmesi sorununun nasıl çözüleceğini tam olarak gösterememiştir Dolayısıyla, tümevarımsal man- tığa yöneltmiş olduğu şu eleştiri, kendi yöntembiliminin büyük bölümüne de yöneltilebilir: Bu yöntembilimin, mevcut varsayımları değerlendirmek için kullanılması olanaksızdır