|
Prof. Dr. Sinsi
|
Thomas Aquinas - Uyum Ve Sentez
ANTROPOLOJİ VE AHLAK FELSEFESİ Aquinas'ın antropolojisi ve ahlak felsefesi, tıpkı ontolojisi ve epistemolojiªsinde olduğu gibi, farklı Aristovari öğelere sahiptir Neo-Platoncu geleneğin tersine (örnek olarak, Augustine), Aquinas; dünyevî toplumsal yaşamın, tıpkı beªden ve işlevleri gibi, doğal ve esasında olumlu bir şey olduğunu düşünür Bu, teolojik bakımdan, bunların da Tanrı tarafından yaratılmış şeyler olarak görülªdüğü anlamına gelir Aquinas Hıristiyan vahyi ve inancı bir tarafa; insanın, doğal olarak, yaratılışın önemli veçhelerini bilebileceğini düşünmüştür Aynı şekilde, Hıristiyanlıktan ayrı olarak, insanın iyi bir sosyal yaşam sürdürebileceğiªni ve yaşamın ahlakî normları üzerine büyük ölçüde bilgi edinebileceğini düşünmüştür Tanrı tarafından yaratılmış olmakla bilgi edinme yeteneğine zaten sahibiz, İsa'nın sözleri ve vahyinden bağımsız olarak Biz lumen naturale'e, yaªni doğal ışığa sahibiz Ayrıca, İsa'nın sözlerinden ve Hıristiyan disiplininden baªğımsız olarak rasyonel ve toplumsal bir yaşam sürdürebiliriz Dolayısıyla Aquinas, Augustine'in insana dair iradeci ve kötümser görüşüne katılmaz
Aquinas düşüncelerini büyük ölçüde Aristo'ya dayandırdığı için, insan doğasına dair Thomist öğretinin önemli veçheleri, Hıristiyan yahut İncil'e dair unsurlar içermeksizin, tamamen felsefî bir teori biçimindedir Dünyevi bilgelik ile Hıristiyan inancı arasındaki bu ayrım Aquinas için bir engel değildir Tam tersine, felsefe ile Hıristiyanlık ve seküler bilgi ile Hıristiyan inancı arasındaki ilişkiye dair görüşünün önemli bir noktasını oluşturur Aquinas'ın ahlak felsefesiªnin önemli bir noktası, insanların çeşitli biçimlerde gerçekleştirebilecekleri yeteneklere (potansiyeller) sahip olmalarıdır İyi davranışlar özellikle insan doğaªsını en iyi tamamlayan ve yetenekleri en üst düzeyde gerçekleştiren davranışªlardır
İnsan doğasının özüne dair görüşünde, Aquinas yine Aristovari görüşü takip eder: İnsan hem rasyonel hem de ruhani bir varlıktır Dolayısıyla iyi davraªnışlar, özellikle bu rasyonel ve ruhanî yetenekleri gerçekleştirir Fakat Aquinas, tıpkı Aristo gibi, insanın dünyevî bir yaratık olduğu, yahut farklı insanların değişik yetenekleri olduğu fikrini reddetmez Sonuç olarak, elimizde mevcut olan çok çeşitli yaşam şekilleri vardır; örnek olarak, düşünceye dayalı bir yaşam ile faal bir yaşam Ancak kendi yeteneklerimize ve durumumuza dayanarak seçtikªlerimizden bağımsız olarak, tıpkı Aristo gibi, Aquinas da itidalli ilerlememizi tavsiye eder Aşırı olan doğal olmadığı gibi iyiye de dayanmaz
Aquinas'ın ahlak felsefesi davranışların bir amacı olduğu fikrine dayanır Biz herhangi bir tür amaca ulaşmayı arzularız Bu amaç öncelikle insana özgü yeteneklerimizi gerçekleştirmek içindir Görevimiz, içinde bulunduğumuz durumªda, bu yeteneklerden bize ait olan çeşitlemeyi gerçekleştirmektir Bu amaç yönelimli yaşamda bir yardımcı olarak, aklımıza güvenebiliriz Amaç esasen rasªyonel olmaktır, fakat onun gerçekleşmesinin aracı da akıldır Bu gerçekleşme; pratik ilim ile eğitildiğimiz zaman, neyin gerekli ve çeşitli durumlar için hangi davranışların uygun olduğuna dair olgun insanlardan aldığımız öneriler sonucunda meydana gelir İnsanın amaç-yönelimli davranmaya muktedir olduğu Aquinas tarafından muhakkak addedilir: Akıl iradeden önce gelir Biz aklın iyi olarak bildiği şeyi yaparız Aklın gösterdiği amaçlara ulaşmayı hedefleriz
Aquinas evrensel ahlak normlarını yahut yasalarını var kabul eder Değişmez ve evrensel olarak bağlayıcı ahlak ilkeleri vardır İnsanların bu yasaları ve ilkeleri farklı anlayabiliyor olmaları, bunların görece olduklarını değil, sadece onları anlama yetimizin yanılabilir olduğunu kanıtlar Şu halde, Aquinas doğal haklar geleneğinin bir temsilcisidir Bu, felsefî olarak onun Aristocu bakış açıªsının bir sonucudur Teolojik olarak ise bu, O'nun Tanrı hakkındaki görüşünün bir sonucudur: Bizi yaratan Tanrı iyi olanı arzular İyi olan, Tanrı'nın iradesine göre değildir, fakat Tanrı iyi olanı irade eder Bunun karşısında, Luther'in Tanªrıya dair iradeci görüşünü buluruz Fakat Aquinas, dünyevî aklın ve seküler bir yaşam sürme yetisinin bizim için yeterli olduğunu düşünmez İnsanın en yükªsek amacı kurtuluştur Ve kurtuluş için gereken şey toplumsal ve ahlakî olarak kabul edilebilir bir yaşam için gerekenin ötesindedir Bunun nedeni vahiy ve imanın kurtuluş için gerekli olmasıdır İman, bize kurtuluş hedefini öğretmesi için gereklidir İnanç ve eğitim bu en yüksek hedefe ulaşmamıza yardım etmeleri için gerekirler
|