Platon - İdealar Teorisi Ve İdeal Devlet

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-23-2012

İDEALAR VE İYİLİK Bir önceki kısımda özellikle matematiğe bakarak ontolojik bir soru sorduk-Var olan nedir? Fakat Platon'un idealar teorisini diğer başlama noktalarıyla da anlaşılır kılabiliriz

Eğer "iyi davranış nedir?" diye sorarsak bunu bir örnekle izah etmek zor olmayacaktır; buzlu bir gölde boğulmak üzere olan bir kişiyi kurtarma örneğini verelim

Davranışın iyi tarafı nedir? Buzda kayıyor oluşunuz mu? Buzdan aşağıya bir merdiven sarkıtmanız mı? Merdiveni çekmeniz mi? İyi?*yi işaret edemez ya da göremeyiz

Duyularımızla kavrayabileceğimiz bir şey de?*ğildir

Yine de davranışın iyi olduğundan eminizdir

Neden? Çünkü, Platon'a gö?*re, bu davranışı iyi olarak anlamamızı sağlayan iyi davranışlar hakkında, önce?*den bir (idea) vardır

Sorabiliriz: Kavram nedir? Bu, göreceğimiz gibi ihtilaflı bir felsefî sorudur

(bkz

, Ortaçağdaki "tümeller" hakkındaki tartışma)

Şu şekilde basitleştirebiliriz bunu: John'un atından bahsettiğimiz zaman işaret edebileceğimiz belli bir attan, mekan ve zamanda idrak edilebilir bir fenomenden bahsetmiş oluruz

Eğer diğer taraftan, attan, cinsine ait özellikleri bakımından bahsediyor?*sak bu halde at kavramından bahsediyoruz diyebiliriz

Bu kavram için farklı dillerde farklı sözcükler vardır: pferd, hest, cheval, hesturvh

Platon devam ediyor

Kavramların - örnekte geçen at kavramı ya da pferd, hest vb

gibi kelimele?*ri kullanırken kastettiğimiz veya atfettiğimiz anlamın - kendi altlarına konmuş olan belirli nesnelerle ilişkili olarak bağımsız bir varlıkları vardır

Buradaki belirli nesneler, türlerin örnekleridir: At

Bu yolla anlaşılan kavramlara Platon, idealar adını verir

Eğer, Kara Güzel ve Düldül adındaki atlardan bahsediyorsak neden bahsettiğimiz aşikardır

Kara Güzel ve Düldül

İşaret edebileceğimiz ve dokunabileceğimiz bir şey

Fakat 'at' kavramı, ahırda veya merada bulabileceğimiz bir şey değildir; işaret edemeyiz, bakamayız, dokunamayız

Eğer dilbilimsel ifadelerin sadece var olan bir şeyi ima ettiklerinde anlamı olduklarını söyleyen bir anlam teorisiyle çalışıyorsak;4 müteakip sonuç şudur ki at sözcüğü bir şeyi ifade etmelidir

Bu "bir şeyi" duyularımızla algılayamayacağımıza göre, bu algılanamaz bir şey olmalıdır; yani at ideası

Öyleyse at ideası var olan bir şey olmalıdır, onu zaman ve mekanda algılayamasak dahi

Bu gibi argümanlar, idealar teorisini anlaşılır kılmaya hizmet ediyor

Bu türlü argümanlar ikiye bölünmüş bir dünyanın inşasını öneriyor; yani bir dünya ki, iki esas farklı yolla bölünmüş: İdealar olarak ya da duyularımızla algılayabilece?*ğiniz şeyler olarak

İdealar
---------
algılanabilen şeyler
Bu düalizm, büyük ölçüde Parmenides ve Pythagorcular'da bulunan ayrıma tekabül eder

Bizim için şu önemli bir nokta ki; bu ontolojik ayrım evrensel ahlakî siyasî normların nasıl mümkün olduğunu açıklamaya yardım eder: iyi (ahlakî - siyasî normlar) idea formuyla var olur

Eğer ideaların alışıldık yorumu?*nu sürdürürsek şunu söyleyebiliriz ki; idealar zaman ve mekanda var olmazlar, var değillerdir, yok olmazlar

Değişkendirler

Kara Güzel doğar, büyür ve ölür

Fakat at ideası aynı kalır

Bu aynı zamanda iyinin de, bir idea olarak, değişmeden aynı kalacağı anlamına gelir; insanlar takip etse de, etmese de; insanlar hakkında bilgi sahibi olsa da, olmasa da

Bir başka deyişle Platon, bu vesileyle ahlak ve siyasetin, insan fikirleri ve adetlerinin çeşitliliğinden tamamen bağımsız olan katı esasları bulunduğunu gösterdiğini düşünmektedir

Sonuç olarak, idealar teorisinin ahlakî - siyasî norm ve değerler için, mutlak ve evrensel bir biçimde geçerli olan bir dayanağı tahkim ve takviye ettiği söylenebilir

Daha son?*ra göreceğimiz gibi, mutlak ve evrensel bir biçimde geçerli olanın nasıl müm?*kün olabileceğini açıklayan başka teorik girişimler de olmuştur, Kant'ınki gibi

Bu soru genellikle felsefenin devamlı problemlerinden biri olmuştur

İdealar teorisi perspektifinden şu iki kısımlı ayrımı elde ediyoruz

İdea değişmeyen (ahlaki siyasi iyilik)
-------- = ----------------------------------------
Algılanabilen şeyler değişen (adet ve düşüncelerin çeşitliliği)

08-23-2012	#2
Prof. Dr. Sinsi	Platon - İdealar Teorisi Ve İdeal Devlet İDEALAR VE İYİLİK Bir önceki kısımda özellikle matematiğe bakarak ontolojik bir soru sorduk-Var olan nedir? Fakat Platon'un idealar teorisini diğer başlama noktalarıyla da anlaşılır kılabiliriz Eğer "iyi davranış nedir?" diye sorarsak bunu bir örnekle izah etmek zor olmayacaktır; buzlu bir gölde boğulmak üzere olan bir kişiyi kurtarma örneğini verelim Davranışın iyi tarafı nedir? Buzda kayıyor oluşunuz mu? Buzdan aşağıya bir merdiven sarkıtmanız mı? Merdiveni çekmeniz mi? İyi?yi işaret edemez ya da göremeyiz Duyularımızla kavrayabileceğimiz bir şey de?ğildir Yine de davranışın iyi olduğundan eminizdir Neden? Çünkü, Platon'a gö?re, bu davranışı iyi olarak anlamamızı sağlayan iyi davranışlar hakkında, önce?den bir (idea) vardır Sorabiliriz: Kavram nedir? Bu, göreceğimiz gibi ihtilaflı bir felsefî sorudur (bkz , Ortaçağdaki "tümeller" hakkındaki tartışma) Şu şekilde basitleştirebiliriz bunu: John'un atından bahsettiğimiz zaman işaret edebileceğimiz belli bir attan, mekan ve zamanda idrak edilebilir bir fenomenden bahsetmiş oluruz Eğer diğer taraftan, attan, cinsine ait özellikleri bakımından bahsediyor?sak bu halde at kavramından bahsediyoruz diyebiliriz Bu kavram için farklı dillerde farklı sözcükler vardır: pferd, hest, cheval, hesturvh Platon devam ediyor Kavramların - örnekte geçen at kavramı ya da pferd, hest vb gibi kelimele?ri kullanırken kastettiğimiz veya atfettiğimiz anlamın - kendi altlarına konmuş olan belirli nesnelerle ilişkili olarak bağımsız bir varlıkları vardır Buradaki belirli nesneler, türlerin örnekleridir: At Bu yolla anlaşılan kavramlara Platon, idealar adını verir Eğer, Kara Güzel ve Düldül adındaki atlardan bahsediyorsak neden bahsettiğimiz aşikardır Kara Güzel ve Düldül İşaret edebileceğimiz ve dokunabileceğimiz bir şey Fakat 'at' kavramı, ahırda veya merada bulabileceğimiz bir şey değildir; işaret edemeyiz, bakamayız, dokunamayız Eğer dilbilimsel ifadelerin sadece var olan bir şeyi ima ettiklerinde anlamı olduklarını söyleyen bir anlam teorisiyle çalışıyorsak;4 müteakip sonuç şudur ki at sözcüğü bir şeyi ifade etmelidir Bu "bir şeyi" duyularımızla algılayamayacağımıza göre, bu algılanamaz bir şey olmalıdır; yani at ideası Öyleyse at ideası var olan bir şey olmalıdır, onu zaman ve mekanda algılayamasak dahi Bu gibi argümanlar, idealar teorisini anlaşılır kılmaya hizmet ediyor Bu türlü argümanlar ikiye bölünmüş bir dünyanın inşasını öneriyor; yani bir dünya ki, iki esas farklı yolla bölünmüş: İdealar olarak ya da duyularımızla algılayabilece?ğiniz şeyler olarak İdealar --------- algılanabilen şeyler Bu düalizm, büyük ölçüde Parmenides ve Pythagorcular'da bulunan ayrıma tekabül eder Bizim için şu önemli bir nokta ki; bu ontolojik ayrım evrensel ahlakî siyasî normların nasıl mümkün olduğunu açıklamaya yardım eder: iyi (ahlakî - siyasî normlar) idea formuyla var olur Eğer ideaların alışıldık yorumu?nu sürdürürsek şunu söyleyebiliriz ki; idealar zaman ve mekanda var olmazlar, var değillerdir, yok olmazlar Değişkendirler Kara Güzel doğar, büyür ve ölür Fakat at ideası aynı kalır Bu aynı zamanda iyinin de, bir idea olarak, değişmeden aynı kalacağı anlamına gelir; insanlar takip etse de, etmese de; insanlar hakkında bilgi sahibi olsa da, olmasa da Bir başka deyişle Platon, bu vesileyle ahlak ve siyasetin, insan fikirleri ve adetlerinin çeşitliliğinden tamamen bağımsız olan katı esasları bulunduğunu gösterdiğini düşünmektedir Sonuç olarak, idealar teorisinin ahlakî - siyasî norm ve değerler için, mutlak ve evrensel bir biçimde geçerli olan bir dayanağı tahkim ve takviye ettiği söylenebilir Daha son?ra göreceğimiz gibi, mutlak ve evrensel bir biçimde geçerli olanın nasıl müm?kün olabileceğini açıklayan başka teorik girişimler de olmuştur, Kant'ınki gibi Bu soru genellikle felsefenin devamlı problemlerinden biri olmuştur İdealar teorisi perspektifinden şu iki kısımlı ayrımı elde ediyoruz İdea değişmeyen (ahlaki siyasi iyilik) -------- = ---------------------------------------- Algılanabilen şeyler değişen (adet ve düşüncelerin çeşitliliği)