|
Prof. Dr. Sinsi
|
Şifalı Ot Ve Bitkiler (A'dan Z'ye)
Abdestbozanotu
( pimpinella saxisfrage) :Gülgillerden; siyah ve yeşil boya çıkartılan bir bitkidir Rutubetli yerlerde yetişir Boyu 70 santimetre kadardır Kökü akıcıdır
Kullanıldığı yerler:
Mideyi kuvvetlendirir Göğüs ağrılarını dindirir Ateşi düşürür Boğmaca, öksürük ve baş ağrılarını keser Vücuda dinçlik verir Balgam ve ter söker Burun kanamalarını keser Bademcik şişlerini indirir Mide yanması ve bağırsak gazlarını giderir Çıbanın olgunlaşmasına yardım eder
Acı ağaç
( kuvasya ağacı ) :Sedefotugillerden; 2-3 metre boyunda küçük bir bitkidir İnce kabuklarının üzerinde sarı benekler vardır Çiçekleri kırmızıdır Sıcak ülkelerde yetişir Bu ülkelerde acı ağaç kabuklarından yapılan kaplardan su içenlerin kuvvetleneceğine inanılır Hekimlikte; kökü, kabuğu ve odunu kullanılır Etkili maddesi "Quassine"dir Çok acıdır
Kullanıldığı yerler:
İştah açar, hazmı kolaylaştırır Ateşi düşürür Tükürük ifrazatını arttırır Mide, bağırsak, karaciğer ve böbreklerin çalışmasını düzenler Böbrek sancılarını keser, taşların düşürülmesine yardımcı olur Bağırsak kurtlarını döker Kanamaları durdurur Haşarat kaçırıcı olarak da kullanılır Fazla kullanılacak olursa; baş dönmesi, mide bulantısı ve kusma yapar,
Acıbakla
( Lupine, Lupin, Lupine) :10-100 cm yüksekliğinde, sık tüylü, bir senelik bitkidir Yaprakları el şeklinde parçalı, uzun saplı, 5-9 yaprakçıklıdır Çiçekleri dik salkım durumunda, beyaz veya mavimsi renkli, çiçek taç yaprağı kelebek şeklindedir Yahudi baklası diye de tanınırTürkiye�de yetiştiği yerler: Akdeniz bölgesi, Bursa, Antalya ve Konya çevreleridir Memleketimizde üç türü bulunmaktadır- Beyaz yahudi baklası: Beyaz çiçeklidir 120 cm kadar yükseklikte, bir yıllık bir bitkidir- Sarı çiçekli yahudi baklası: Vatanı, Orta ve Güney Avrupa�dır- Mavi çiçekli yahudi baklası: Vatanı, Akdeniz çevresi memleketleridir
Kullanıldığı yerler:
Tohumlarının idrar söktürücü, kan temizleyici ve kurt düşürücü tesiri vardır Bazı türlerinin kavrulmuş tohumları �sebze kahvesi� ismiyle kahve yerine kullanılmaktadır Fakat alkaloid taşıyan türlerinin bu şekilde kullanılması tehlikelidir
Acıçiğdem
( Herbstzeitlose, Krokus, Colchique, Colchicum, Autumn crocuses) :Boyu 10-30 cm yüksekliğe ulaşan, otsu ve yumrulu bir bitkidir Sonbaharda morumsu pembe renkli, 6 parçalı çiçekler açar Yaprak ve meyvaları ise ilkbaharda ortaya çıkar Sonbaharda çiçek açtığından dolayı halk arasında �güz çiğdemi� olarak da bilinirYetiştiği yerler: Türkiye�de pek bulunmaz Avrupa�nın sulak çayırlarında bol miktarda yetişir
Kullanıldığı yerler:
Tıbbi önemi haiz bir bitkidir Kullanılan kısmı yumru ve tohumlarıdır Tohum ve yumruların idrar arttırıcı, terletici, müshil ve romatizma ağrılarını dindirici etkisi vardır Alkaloitlerin çok yüksek zehirleyici özelliği olduğundan, bu droglar, dahilen ancak hekim kontrolünde kullanılabilir Eskiden halk arasında romatizma ağrılarını dindirmek için haricen kullanılırdı Bunun için bir tutam acı çiğdem tohumu, 2-3 diş sarmısak ile havanda iyice dövülür Elde edilen sulu kısım bir tülbente emdirilip, ağrıyan kısma sarılır Bu pansuman birkaç gün arka arkaya tekrarlanır
Adaçayı
( salvia officinalis ) :Ballıbabagillerden; özellikle Akdeniz bölgesinde yetişen ıtırlı bir bitkidir Menekşeye benzeyen çiçekleri haziran, temmuz aylarında açar Yaprakları uzun, kenarları tırtıllı, beyazımsı yeşil renktedir Hafif kafuru kokusu vardır Çiçek açtığı zaman toplanıp, kurutulur
Kullanıldığı yerler:
Mide va bağırsak gazlarını giderir Mide bulantısını keser Hazım sisteminin düzenli çalışmasını sağlar Boğaz, bademcik ve dişeti iltihaplarını giderir Göğsü yumuşatır Astımdaki sıkıntıları geçirir İdrar ve ter söktürür Banyo suyuna katılıp yıkanılırsa; zindelik verir Günde, 3 kahve fincanından fazla içilmemelidir
Adamotu
(Alraunwurzel, Mandragore, Mandrake) :Mavimsi-mor renkli çiçekler açan, rozet yapraklı ve kazık köklü çok yıllık otsu bir bitkidir Kökleri insana benzediği için, bu isim verilmiştirTürkiye�de yetiştiği yerler: Batı ve Güney Anadolu
Kullanıldığı yerler:
Kökleri % 0,3 oranında Hiyosiyaminlerle Skopolamin alkaloitlerini taşır Bundan dolayı zehirli bir bitkidir Ağrı kesici, yatıştırıcı, cinsel gücü arttırıcı etkileri vardır Halen tedavide çesitli preparatların terkibinde kullanılmaktadır Rastgele kullanıldığında zararlı olur
Adasoğanı
(Scille, Scillae bulbus, Sea onion, Urginea maritima) :Zambakgillerden bir çesit bitkidir Yaprakları uzun şerit şeklindedir Çiçekleri yeşil ve beyaz damarlıdır 2 kilogram kadar olan soğan kısmı, yapraklarının altındadır Acı ve zehirlidir 7,5 gram adasoğanı, bir insanı rahatça öldürebilir Tazeyken kullanılmaz Aksi halde zehirlenme ve kusmalara yol açar Soğanın etli olan orta kısmı, dilimlenerek kurutulur Sonra dövülüp toz haline getirilir Çok iyi bilmeden kullanılmamalıdır
Kullanıldığı yerler:
İdrar söktürür Kalp hastalarında vücudda biriken suyu boşaltır Azotemiyi azaltır Böbrek hastaları kullanmamalıdır
Ahlat
(Yaban armudu, Piraster, Pirus elaegrifolia, Wild pear-tree, Poirier sauvage) :Gülgillerden, kendi kendine yetişen ve üzerine armut aşılanan bir ağaçtır Yemişi iyice olgunlaştıktan sonra yenir
Kullanıldığı yerler:
Meyveleri ishal keser Zehirli hayvan sokmalarında, filizi ezilip yaraya sürülür
Ahududu
(Himbeere, Framboise Common, Rasberry bush) :Ağaç çileği ve sultan böğürtleni olarak tanınır Haziran-Temmuz ayları arasında beyazımtırak renkli çiçekler açan, 30-150 cm boyunda, çok senelik, dikenli, çalı görünüşünde bir bitkidir Dağlık mıntıkaların orman ve korularında tesadüf edilir Gövdesi dallı, dikenli ve yatıktır Yaprakları 3-5 parçalı, sivri uçlu, yaprak sapı kıvrık dikenlidir Çiçekleri ekseriya dalların ucunda 5-10 çiçekli salkım halindedirler Meyvesi etli ve birçok eriksi tipli meyvelerin biraraya gelmesi ile meydana gelmis, küre biçiminde, kırmızı renkli ve güzel kokuludur Meyveleri temmuz ve agustos aylarında olgunlaşır Çoğu çesitleri bahçelerde yetiştirilir Umumiyetle sonbaharda 1-1,5 m aralık bırakılmak suretiyle dikilir Ahududurar her 6-7 senede bir yenilenmelidir Türkiye�de; Ege, Marmara, Karadeniz bölgelerinde yetiştişir
Kullanıldığı yerler:
Kullanılan kısmı, meyve, çiçek ve yapraklarıdır Meyveler tamamen olgunlaştıkları zaman toplanır Yapraklarında tanen, meyvelerinde ise organik asitler (malik asit, sitrik asit vs) şeker, pektin, uçucu ve sabit yağlar bulunmaktadır Yaprakları bogaz hastalıklarında gargara için kullanılır Çiçeklerinden romatizma ve nikris (gut) hastalıklarında faydalanılır Taze olarak, şeker ve böbrek hastalıklarında perhiz yiyeceği olarak istifade edilir Halk arasında ishal ve ateşli hastalıklara karşı tavsiye edilir
Akasya
( salkım ağacı) :Baklagillerden; bir çeşit süs ve gölge ağacıdır Salkım çiçekli ve küçük yapraklıdır Çiçekleri güzel kokar Çiçekleri kullanılır
Kullanıldığı yerler:
Astım ve Nefes darlığını giderir
Akdiken
(Gemeiner Kreuzdorn, Nerprun Alaterne, Common Buckthorn) :Mayıs-Haziran aylarında, sarı-yeşil renkli, küçük çiçekler açan bodur bir ağaçtır Orman ve koru kenarlarında bulunur Dalları karşılıklı, uçları diken halindedir Yaprakları karşılıklı ve saplıdır Çiçekler küçük demetler halinde bir araya toplanmıştır Küre şeklinde ve bezelye büyüklüğündeki meyvası evvela yeşil, olgunlukta morumsu-siyah renk alırTürkiye�de yetiştiği yerler: Bolu ve Trabzon civarıdır
Kullanıldığı yerler:
Bitkinin kullanılan kısmı taze meyvalarıdır Meyvalerında yağ, renkli maddeler, şeker ve glikoz vardır İyi bir müshildir Şurubu yapılır Müshil ilacı olarak kullanılır Bunlardan başka meyvalarından yeşil bir boya da hazırlanır Memleketimizde yetişmekte olan bir Akdiken çeşidi de �Cehri� adıyla anılır Bu cins sadece memleketimizde yetişir
Akkuş ağacı
( kayınağacı )Kayıngillerden; nemli topraklarda yetişen bir ağaçtır Meyveleri küçüktür Yaprakları ilkbahar aylarında toplanıp kurutulur
Kullanıldığı yerler:
İdrar söktürür Vücutta biriken suyu boşaltır Böbreklerin düzenli çalışmasını sağlar Şişmanlamayı önler Romatizma ağrılarını dinlendirir Ayak kokularını keser Saçları gürleştirir, kepekleri yok eder Cilt hastalıklarını tedavi eder Kalp kifayetsizliğinin sebep olduğu idrar tutukluğunu giderir Vücutta biriken tuzu atar Üremi ve albüminde faydalıdır
Alıç
( Ekşimuşmula )Gülgillerden; kırlarda yabani olarak yetişen bir ağaçtır Meyveleri; küçük muşmulaya benzer, kırmızı renklidir Tadı mayhoştur Hekimlikte meyvesi kullanılır
Kullanıldığı yerler:
Asabi çarpıntıları giderir Sinir bozukluğunu geçirir Yüksek tansiyonu düşürür Aritmide kullanılır Uykusuzluğu giderir Kalbi kuvvetlendirir Damar sertliği ve göğüs nezlesinde faydalıdır
Altınbaşak otu
( solidago officinalis )İdrar tutukluğu, albümin, nefrit, üremi ve sistit tedavisinde kullanılan bir çeşit bitkidir
Kullanıldığı yerler:
Asabi çarpıntıları giderir Sinir bozukluğunu geçirir Yüksek tansiyonu düşürür Aritmide kullanılır Uykusuzluğu giderir Kalbi kuvvetlendirir Damar sertliği ve göğüs nezlesinde faydalıdır
Altınkökü
( ipeka )Güney Amerika'da yetişen bir bitkidirKullanılığı yerler:Az miktarda kullanıldığı takdirde tatlandırıcıdır Yüksek dozlarda kullanılırsa kusturur, ishal yapar Müzmin bronşitte ifrazatı artırır
Amberkabuğu
( croton elutheria )Antil adalarında yetişen "liquidamber/sığla ağacı" denilen ağacın kabuğudur Kabukların dışı kahverengiye yakın gri; içi ise sarıdır Yandığı zaman hoş bir koku verir
Kullanıldığı yerler:
Dizanteri ve ishali keser Hazım bozukluklarını giderir Kansızlıkta faydalıdır Anne sütünü artırır
Amberbaris
( kadıntuzluğu )Yabani, çalı şeklinde, sarı çiçekli bir ağaçtır Kökü acıdır Yaprakları ve yemişi tatlıdır Seyrek ormanlarda bulunur Boyu 2-3 metre arasındadır Meyvelerinde bol miktarda C vitamini vardır Meyveleri, kabukları ve kökü kullanılır
Kullanıldığı yerler:
Karaciğer ve safra kesesi hastalıklarını iyileştirir Ateşi düşürür Hazım bozukluklarını giderir Bağırsak iltihaplarını tedavi eder Öksürüğü keser Mideyi kuvvetlendirir İştah açar Ağız yaralarını iyileştirir Kan dolaşımını düzenler Yüksek tansiyonu düşürür Siyatik, romatizma ve eklem ağrılarını giderir
Anason
(Anis, Anis, Anise)Haziran-Agustos aylarında, beyaz renkli çiçekler açan, 50-60 cm yüksekliğinde, bir senelik bitki Gövde dik, silindir biçiminde, içi boş, çok dallı, tüylü ve üstü çizgilidir Alt yaprakları uzun saplı, oval veya kalb biçimindedir Çiçekler bileşik şemsiyelerde toplanmışlardır Meyveleri armut şeklinde küçük, üzeri tüylü, yeşilimsi sarı renklidirBaşta Ege bölgesi olmak üzere bütün Anadolu�da bahçelerde yetiştirilir Kültür anasonunun vatanının Anadolu olduğu tahmin edilmektedir Meyvalarında nişasta, müsilaj, sabit ve uçucu yağ bulunmaktadır Uçucu yağ miktarları bitkinin cinsine ve yetistiği yerin şartlarına bağlıdır Uçucu yağın % 80-90�i anetoldür Anetol, zehir etkili fakat bu etkisi şok olmayan bir maddedir Meyvelerinden su buharı distilasyonu ile elde edilen anason yağı, hemen hemen renksiz ve karakteristik kokuludur Anason tıpta midevi, bağırsak gazlarının teşekkülünü önleyici, hazmı kolaylaştırıcı ve göğüs yumuşatıcı olarak kullanılır Ayrıca nefes darlığı, öksürük ve kalb çarpıntısı rahatsızlıklarında da etkilidir Anason yüksek dozda alındığında baş ağrısı, uyuşukluk, görme zorluğu yapar Daimi kullananlarda anisizm hastalığına sebeb olur Bilhassa çocuklara uyku vermede, midede teşekkül eden gazları gidermede çok faydalıdır Bebekler için bir çay kaşığı tohum bir bardak suya olmak üzere çay olarak hazırlanır Yemeklerden önce veya süte katılarak bir kaç çay kaşığı verilir Büyükler % 1-2�lik çayını günde 2-3 bardak alabilir Türkiye�de Bütün Anadolu'da yetişir
Kullanıldığı yerler:
Kullanılan kısmı, meyvaları ve yapraklarıdır Meyveleri tamamen olgunlaştıktan sonra toplanır ve gölgede kurutulur Hazmı kolaylaştırır İştahsızlığıi giderir Mide ve barsak gazlarını söktürür İdrar artırır Migren ağrılarını keser Astım, nefes darlığı ve bronşitte görülen şikayetleri giderir
|