|
Prof. Dr. Sinsi
|
Emniyetteki Haklarınıza Dikkat Edin...
Polisiye Filmlerinde sıkça rastlanan bir sözdür Konuşmama hakkına sahipsin, ve konuşulanların Mahkemede delil olarak kullanılması Peki gerçek haklar neler? İşte ayrıntılar
İNSANCA YAŞAMA HAKKI
İnsanca yaşama, maddi ve manevi varlığınızı koruma ve geliştirme hakkına
sahipsinizSize hiç kimse işkence eziyet yapamaz; insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir
cezaya veya size hiç kimse işkence ve eziyet yapamaz; insan haysiyetiyle
bağdaşmayan
bir cezaya veya muameleye tabi tutulamazsınız (Anayasa:Md17)
HÜRRİYET
Kişi hürriyeti ve güvenliğine sahipsiniz Bu hürriyet ve güvenliğiniz kanunlarla belirlenen
tutuklama, göz altına alma, ıslah evine gönderme ve resmi müessesede gözlem altına
alınma hallerinin dışında hiç bir kişi veya kurum tarafından ihlal edilemez, kesintiye
uğratılamaz Yasa tarafından belirtilmeyen gerekçelere ve usullere dayanılarak
özgürlüğünüz kısıtlanamaz Bu en tabii hakkınız, bunu sağlamak da en önemli
görevimizdir (Anayasa: Md19)
TUTUKLANMA
Kanunlarla belirlenen usul ve esaslar doğrultusunda tutuklanmanız durumunda ;
tutuklanma sebebinin en kısa zamanda tarafınıza bildirilmesi , haklarınızın neler
olduğunun anlatılması ve tutuklandığınızın yakınlarınıza bildirilmesi zorunludur
Yakalanmanız veya tutuklanmanız durumunda en kısa sürede hakim önüne
çıkarılmanız, tutuklanmanız veya yakalanmanızda kanuna uygun olmayan bir unsurun
varlığında hemen serbest bırakılmanızı sağlamak amacıyla yetkili bir yargı merciine
başvurma hakkına sahipsiniz(Anayasa: Md 19)
ÖZEL HAYATIN GİZLİLİĞİ
Özel hayatınıza ve aile hayatınıza saygı gösterilmesini isteme hakkına sahipsiniz Özel
hayatınızın ve aile hayatınızın ve aile hayatınızın gizliliğine dokunulamaz Kanunlarla
belirlenen esaslar doğrultusunda verilen arama kararları bu konuda bir
istisnadır(Anayasa: Md 20)
KONUT DOKUNULMAZLIĞI
Konut dokunulmazlığı en tabii hakkınızdır Kanunun açıkça gösterdiği hallerde usulüne
göre verilen hakim kararı olmadıkça, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise
Cumhuriyet Savcıları ve onların yardımcıları sıfatıyla emirlerini yerine getirmeye memur
olan Güvenlik Güçleri dışında hiç kimse konutunuza giremez, arama yapamaz ve
buralardaki eşyanıza el koyamaz(Anayasa: Md: 21)
AVUKAT İSTEME HAKKI
Herhangi bir suçlamayla yakalanmanız veya göz altına alınmanız durumunda;
soruşturmanın her hal ve derecesinde bir veya birden fazla avukatın hukuki yardımından
faydalanma hakkına sahipsiniz Zabıta amir veya memurlarınca ifade alma işleminde
ancak bir avukat bulundurabilir, sonraki savunmalarda ise ancak üç avukat
bulundurabilirsiniz Hangi makam veya kişi tarafından yapılırsa yapılsın, soruşturmanın
her safhasında avukatınızın sizinle görüşmesi, ifade alma ve sorgu müddetince
yanınızda bulunup, hukuki yardımda bulunması engellenemez veya kısıtlanamaz
Avukat seçebilecek durumda olmamanız halinde ise baro tarafından görevlendirilecek bir
avukatın hukuki yardımından ücretsiz faydalanabilirsiniz(CMUK Md 135-136)
DELİL TOPLAMA HAKKI
İfadenizin alınması veya sorgunuz sırasında şüpheden kurtulmak gayesiyle somut
delillerin toplanmasını talep edebileceğinizin ve aleyhinize olan şüpheleri ortadan
kaldıracak delilleri ileri sürme hakkınızın olduğunun da hatırlatılması zorunludur(CMUK
Md 123)
GEÇERSİZ İFADE
Alınan ifadeniz sonucu alınan beyanınızın özgür iradenize dayanması zorunludur Bu
iradenizi baskı altına alarak, kötü davranma, işkence, zorla ilaç verme, yorma, aldatma,
bedensel cebir ve şiddette bulunma, bazı araçlar uygulama gibi iradeyi bozan bedeni
veya ruhi müdahale yapılamaz Kanuna aykırı menfaat vaad edilemezBu tür yasak
yöntemlerle elde edilen ifadeleriniz rızanız olsa dahi delil olarak
değerlendirilemez(CMUK Md 135)
SUSMA HAKKI
Zabıta amir ve memurları ile Cumhuriyet Savcısı Tarafından İfade alma ve hakim
tarafından sorguya çekilmede; ne ile suçlandığınızın açıkça belirtilmesi, isnat edilen
suçlamayla ilgili olarak açıklamada bulunmamanızın (yani susmanızın) kanuni
haklarınızdan olduğunun hatırlatılması da zorunludur(CMUK Md 135)
ÖDEVLERİMİZ
"Temel hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve
sorumluluklarını da ihtiva eder" (Anayasa: Md 12/2)
Polis suç işlenmesini önlemek veya işlenmiş suçların faillerini ele geçirmek için kişilerden
(KENDİNİN POLİS OLDUĞUNU BELİRLEYEN BELGEYİ GÖSTERDİKTEN SONRA)
kimliğini sorabilir Bu istem karşısında herkes nüfus cüzdanı, pasaport veya resmi bir
belgeyi göstererek kimliğini ispat etmek zorundadır (Polis Vazife ve Selahiyetleri
Kanunu, Madde 17/2,3)
Kimliğinizle ilgili sorulara doğru cevap vermek zorundasınız (Türk Ceza Kanunu, Madde
528, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu -CMUK-, Madde 135/1)
Kimliğini bir belgeyle ya da polisçe tanınmış kişilerin tanıklığıyla ispat edemeyenler ve
gösterdikleri belgelerin doğruluğundan şüphe edilenler, aranan kişilerden olup
olmadıkları anlaşılıncaya veya gerçek kimlikleri ortaya çıkıncaya kadar 24 saati
geçmemek üzere polisçe gözaltına alınabilir (Polis Vazife ve Selahiyetleri Kanunu,
Madde 17/4)
Üst aranması kural olarak hâkim kararıyla yapılır; gecikmede sakınca varsa, kanunla
yetkili merciin emri gerekir (Anayasa, Madde 20/2)
Suçu işlediği sırada ya da suçüstü sırasında takip edilen kişinin kaçma ihtimali varsa
veya hemen kimliğini tayin etmek mümkün değilse tutuklama karan olmadan dahi o kişi
geçici olarak gözaltına alınabilir (CMUK, Madde 127/1)
Polisin haklı yakalamalarda dahi kişiyi bağlama, zincire vurma gibi haklan yoktur, ancak
çok özel durumlarda yakalanan kişinin kaçması, saldırıda bulunmasının önlenmesi için
böyle bir tedbire başvurulur "Alınan tedbirin orantılı olması" gerekir (Polis Vazife ve
Selahiyetleri Kanunu, Madde 13)
Gereğinden fazla sert tedbir alan polis ya da polisler hakkında, kişiye karşı görevi kötüye
kullanmaktan dolayı davacı olma hakkı vardır (Türk Ceza Kanunu, Madde 228)
Gözaltına alınma durumunda kişi 24 saat içinde en yakın sulh hâkiminin önüne
çıkarılmalıdır (CMUK, Madde 128/1) Üç ya da daha çok kişinin işlediği toplu suçlarda
bu süre, savcının yazılı emriyle dört güne kadar uzatılabilir Soruşturma bu sürede
sonuçlandırılmazsa savcılığın talebi ve hâkimin kararıyla bu süre yedi güne kadar
uzatılabilir
Polis, kimlik tespitinden sonra kişiye isnat edilen suçu anlatır (CMUK, Madde 135/2)
Aksi takdirde bu bir tazminat davası konusu olabilir (466 Sayılı Kanun Dışı Yakalanan
veya Tutuklanan Kimselere Tazminat Verilmesi Hakkında Kanun, Madde 1/2)
Yakalanan kişinin durumu soruşturmanın kapsam ve konusunun açığa çıkmasının
sakıncalarının gerektirdiği kesin zorunluluk dışında yakınlarına derhal bildirilir (Anayasa, Madde 19/6)
Polis, isnat edilen suçu anlattıktan sonra avukat tayin hakkı olduğunu, tayin
edemeyecekse baro tarafından tayin edilecek bir avukat isteyebileceğini, isterse
avukatın sorguda veya ifadede hazır bulunabileceğini yakalanana bildirmek zorundadır
(CMUK, Madde 135/3)
Tutuklama, kişi özgürlüğüne yönelik en ağır tedbirdir, çünkü söz konusu kişinin suçlu
olup olmadığı henüz tespit edilememiştir; bu nedenle tutuklama kararını sadece hâkim
verebilir(Anayasa Madde 19/3; Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu, ide 106/1)
Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz (Anayasa, Madde 4)
Buna masumluk karinesi ya da suçsuzluk karinesi denmektedir
Tutuklanan kişilerin makul süre içinde yargılanmayı ve soruşturma veya kovuşturma
sırasında serbest bırakılmayı isteme haklan vardır (Anayasa, Madde 19/8)
|