İlk Türk Devleti Nerede Kurudu-İlk Turk Devletleri-Turk Devletlerinin Kuruluşu

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-16-2012

I GÖKTÜRK DEVLETİ
552 yılında BUMİN KAĞAN tarafından Orta Asya'daki AVAR hakimiyetine son verilerek kuruldu Başkenti ÖTÜGEN'dir Bumin KAĞAN kardeşi İSTEMİ YABGU'yu ülkenin batı topraklarına gönderdi

İSTEMİ YABGU'NUN BATI SİYASETİ:
İstemi Yabgu İpek yolunu kontrol etmek amacıyla AKHUNLARA karşı İran'daki SASANİ devletiyle işbirliği yaptı Bu işbirliği sonucu Akhun Devletinin toprakları Sasaniler ve Göktürkler tarafından paylaşıldı
İstemi Yabgu; bu defa Sasanilere karşı BİZANS ile işbirliği yaparak, Sasani devletinin zayıflamasını sağladı

NOT: Göktürk- Bizans işbirliğinin Sasanileri zayıflatması, Hz Ömer Devrinde İslam Ordularının Sasanileri yenmesini kolaylaştırmıştır

GÖKTÜRK DEVLETİ'NİN İKİYE AYRILMASI VE YIKILMASI:
Bumin Kağan'dan sonra yerine sırasıyla oğlu Ko-Lo, Mukan(En parlak devir), Tapo ve İşbara geçti Bu süre içinde Batı Yabgusu İstemi Yabgu daima doğudaki hakana bağlı kaldı Ancak İstemi Yabgu'nun ölümünden sonra yerine geçen oğlu TARDU aynı itaati göstermedi Çin'in kışkırması ile I Göktürk Devleti Batı ve Doğu Göktürk Devleti olarak ikiye ayrıldı Her ikisine de daha sonra Çinliler son verdi

II GÖKTÜRK DEVLETİ(KUTLUK DEVLETİ) (682-744)
I Göktürk devletinin parçalanıp yıkılmasıyla, Çinin egemenliğinde yaşayan Türkler, 50 yıl süren bir esaret dönemi yaşadılar Bu süre içinde defalarca Çine karşı ayaklandılar Ancak başarılı olamadılar 682 Yılında KUTLUK KAĞAN'ın başlattığı ayaklanma başarılı oldu Türkler Çinlileri topraklarından atarak yeniden bağımsızlıklarına kavuştular(682) II Göktürk Devleti'ne kurucusundan dolayı KUTLUK DEVLETİ de denir
II Göktürk Devleti en parlak devrini BİLGE KAĞAN zamanında yaşamıştır Bilge Kağan ülkeyi kardeşi KÜLTİGİN ve veziri TONYUKUK ile yönetmiştir Bilge Kağan'dan sonra zayıflayan Devlet; Karluk, Basmil ve UYGUR Türkleri tarafından 744 yılında yıkılmıştır

GÖKTÜRK DEVLETİ'NİN TÜRK TARİHİNDEKİ ÖNEMİ:
1)- Tarihte ilk defa Türk adıyla kurulan devlet, Göktürk Devleti'dir
2)- Orhun Anıtlarını dikerek (IIGöktürk zamanında) Türk tarihi ve Türk edebiyatının ilk yazılı kaynaklarını oluşturmuşlardır
3)- Milliyetçilik duygusu, Fransız ihtilalinden 1000 yıl önce Göktürkler döneminde en yüksek seviyede yaşanmıştır
4)- Asya Hun Devleti'nden sonra Türkleri tarihte ikinci defa tek bayrak altında toplamayı başarmışlardır

UYGUR DEVLETİ (Orhun uygur devleti) | | Turfan(Doğu Türkistan) Kansu(Sarı Uygur) Devleti Uygur Devleti

ORHUN UYGUR DEVLETİ: Karluk ve Basmiller'le birleşerek II Göktürk Devletini yıkan UYGURLAR Orhun bölgesinde UYGUR DEVLETİ'ni kurdular(745) Kurucuları KUTLUK BİLGE KÜL KAĞAN, merkezleri Ordubalık (Karabalsagun)'dur
NOT: Kutluk Bilge Kül Kağan Türklerin şehir kuran ilk hükümdarıdır İlk Türk şehri Ordubalıkdır Bilge Kül Kağan'dan sonra MOYENÇUR başa geçmiş, onun döneminde Müslüman Araplar(Abbasiler) ile Çinliler arasında Talas Savaşı yaşandığından, Abbasilere yenilen Çinliler güç kaybına uğramışlardı Bu durumdan yararlanan Uygurlar Çinin TARIM havzasını ele geçirdilerMoyençur'dan sonra başa BÖGÜ KAĞAN geçti
BÖGÜ KAĞAN DEVRİ: Bu devirde Uygur Türkleri ile çin arasında iyi ilişkiler kuruldu, ticaret gelişti Bögü Kağan Çine yardım amacıyla "Tibet Seferine" çıktı Tibet Seferi ve Sonuçları: Bögü Kağan tibet seferi sırasında iki MANİ(MANİHEİZM) rahibini yanına alarak ülkesine geri döndü Bu rahipler Uygur Türkleri arasında Mani dininin yayılmasına sebep oldular Ayrıca Türkler arasında Budizm'de yayılmaya başladı
Mani Dininin Özelliği: Avlanmayı, et yemeyi ve savaşmayı yasaklayan bir dindir
Mani Dininin Uygurlar üzerindeki Etkileri:
1- Uygurlar Savaşçılıklarını kaybettiler
2- Yerleşik hayata geçtiler (Türklerde ilk defa yerleşik hayata Uygurlar geçmiştir) 3- Yerleşik hayata geçmeleriyle Uygurlar ticaret,bilim, sanat ve edebiyat gibi bir çok alanda geliştiler

UYGUR DEVLETİ'NİN (ORHUN BÖLGESİ) YIKILIŞI: 840 yılında bir başka Türk kavmi olan KIRGIZLAR Uygur Devletine son verdiler Kırgızlar'ın Orhun Bölgesinden kovmalarıyla Uygurlar, Kansu ve Turfan bölgelerine göç etmek zorunda kaldılar
NOT: Kırgızlar; Orhun Bölgesinden Uygurları kovarak, buradaki Türk nüfusunun azalmasına sebep olmuşlardır Bu yüzden bu en eski Türk Yurdu, daha sonra Kırgızları yenen Moğolların eline geçerek kolayca Moğollaşmış, MOĞOLİSTAN olarak anılmıştır

08-16-2012	#2
Prof. Dr. Sinsi	İlk Türk Devleti Nerede Kurudu-İlk Turk Devletleri-Turk Devletlerinin Kuruluşu I GÖKTÜRK DEVLETİ 552 yılında BUMİN KAĞAN tarafından Orta Asya'daki AVAR hakimiyetine son verilerek kuruldu Başkenti ÖTÜGEN'dir Bumin KAĞAN kardeşi İSTEMİ YABGU'yu ülkenin batı topraklarına gönderdi İSTEMİ YABGU'NUN BATI SİYASETİ: İstemi Yabgu İpek yolunu kontrol etmek amacıyla AKHUNLARA karşı İran'daki SASANİ devletiyle işbirliği yaptı Bu işbirliği sonucu Akhun Devletinin toprakları Sasaniler ve Göktürkler tarafından paylaşıldı İstemi Yabgu; bu defa Sasanilere karşı BİZANS ile işbirliği yaparak, Sasani devletinin zayıflamasını sağladı NOT: Göktürk- Bizans işbirliğinin Sasanileri zayıflatması, Hz Ömer Devrinde İslam Ordularının Sasanileri yenmesini kolaylaştırmıştır GÖKTÜRK DEVLETİ'NİN İKİYE AYRILMASI VE YIKILMASI: Bumin Kağan'dan sonra yerine sırasıyla oğlu Ko-Lo, Mukan(En parlak devir), Tapo ve İşbara geçti Bu süre içinde Batı Yabgusu İstemi Yabgu daima doğudaki hakana bağlı kaldı Ancak İstemi Yabgu'nun ölümünden sonra yerine geçen oğlu TARDU aynı itaati göstermedi Çin'in kışkırması ile I Göktürk Devleti Batı ve Doğu Göktürk Devleti olarak ikiye ayrıldı Her ikisine de daha sonra Çinliler son verdi II GÖKTÜRK DEVLETİ(KUTLUK DEVLETİ) (682-744) I Göktürk devletinin parçalanıp yıkılmasıyla, Çinin egemenliğinde yaşayan Türkler, 50 yıl süren bir esaret dönemi yaşadılar Bu süre içinde defalarca Çine karşı ayaklandılar Ancak başarılı olamadılar 682 Yılında KUTLUK KAĞAN'ın başlattığı ayaklanma başarılı oldu Türkler Çinlileri topraklarından atarak yeniden bağımsızlıklarına kavuştular(682) II Göktürk Devleti'ne kurucusundan dolayı KUTLUK DEVLETİ de denir II Göktürk Devleti en parlak devrini BİLGE KAĞAN zamanında yaşamıştır Bilge Kağan ülkeyi kardeşi KÜLTİGİN ve veziri TONYUKUK ile yönetmiştir Bilge Kağan'dan sonra zayıflayan Devlet; Karluk, Basmil ve UYGUR Türkleri tarafından 744 yılında yıkılmıştır GÖKTÜRK DEVLETİ'NİN TÜRK TARİHİNDEKİ ÖNEMİ: 1)- Tarihte ilk defa Türk adıyla kurulan devlet, Göktürk Devleti'dir 2)- Orhun Anıtlarını dikerek (IIGöktürk zamanında) Türk tarihi ve Türk edebiyatının ilk yazılı kaynaklarını oluşturmuşlardır 3)- Milliyetçilik duygusu, Fransız ihtilalinden 1000 yıl önce Göktürkler döneminde en yüksek seviyede yaşanmıştır 4)- Asya Hun Devleti'nden sonra Türkleri tarihte ikinci defa tek bayrak altında toplamayı başarmışlardır UYGUR DEVLETİ (Orhun uygur devleti) \| \| Turfan(Doğu Türkistan) Kansu(Sarı Uygur) Devleti Uygur Devleti ORHUN UYGUR DEVLETİ: Karluk ve Basmiller'le birleşerek II Göktürk Devletini yıkan UYGURLAR Orhun bölgesinde UYGUR DEVLETİ'ni kurdular(745) Kurucuları KUTLUK BİLGE KÜL KAĞAN, merkezleri Ordubalık (Karabalsagun)'dur NOT: Kutluk Bilge Kül Kağan Türklerin şehir kuran ilk hükümdarıdır İlk Türk şehri Ordubalıkdır Bilge Kül Kağan'dan sonra MOYENÇUR başa geçmiş, onun döneminde Müslüman Araplar(Abbasiler) ile Çinliler arasında Talas Savaşı yaşandığından, Abbasilere yenilen Çinliler güç kaybına uğramışlardı Bu durumdan yararlanan Uygurlar Çinin TARIM havzasını ele geçirdilerMoyençur'dan sonra başa BÖGÜ KAĞAN geçti BÖGÜ KAĞAN DEVRİ: Bu devirde Uygur Türkleri ile çin arasında iyi ilişkiler kuruldu, ticaret gelişti Bögü Kağan Çine yardım amacıyla "Tibet Seferine" çıktı Tibet Seferi ve Sonuçları: Bögü Kağan tibet seferi sırasında iki MANİ(MANİHEİZM) rahibini yanına alarak ülkesine geri döndü Bu rahipler Uygur Türkleri arasında Mani dininin yayılmasına sebep oldular Ayrıca Türkler arasında Budizm'de yayılmaya başladı Mani Dininin Özelliği: Avlanmayı, et yemeyi ve savaşmayı yasaklayan bir dindir Mani Dininin Uygurlar üzerindeki Etkileri: 1- Uygurlar Savaşçılıklarını kaybettiler 2- Yerleşik hayata geçtiler (Türklerde ilk defa yerleşik hayata Uygurlar geçmiştir) 3- Yerleşik hayata geçmeleriyle Uygurlar ticaret,bilim, sanat ve edebiyat gibi bir çok alanda geliştiler UYGUR DEVLETİ'NİN (ORHUN BÖLGESİ) YIKILIŞI: 840 yılında bir başka Türk kavmi olan KIRGIZLAR Uygur Devletine son verdiler Kırgızlar'ın Orhun Bölgesinden kovmalarıyla Uygurlar, Kansu ve Turfan bölgelerine göç etmek zorunda kaldılar NOT: Kırgızlar; Orhun Bölgesinden Uygurları kovarak, buradaki Türk nüfusunun azalmasına sebep olmuşlardır Bu yüzden bu en eski Türk Yurdu, daha sonra Kırgızları yenen Moğolların eline geçerek kolayca Moğollaşmış, MOĞOLİSTAN olarak anılmıştır