08-16-2012
|
#3
|
|
Prof. Dr. Sinsi
|
Büyük (Asya) Hun İmparatorluğu / Büyük (Asya) Hun İmparatorluğu Hakkında
Kurulduğu Yer: Hunlar, Orhun-Selenga ırmakları ve Ötüken bölgesinde yaşamışlardır
Kapladığı alan: Kuzeyde Sibirya; güneyde Tibet, Keşmir; doğuda Büyük Okyanus; batıda Hazar Denizi (18000000 km2)
Başkent: Ötüken
Kurucusu: Hunlar’ın bilinen ilk hükümdarı Teoman’dır (Tuman) Teoman MÖ220 tarihinde
Hun devletini kurdu
Yükselmesi: Teoman’dan sonra yerine oğlu Mete (Mau-cun) geçti(MÖ 209)Onun teşkilatçılığı sayesinde devlet kuvvetlenmiş ve genişlemiştir Mete, Hunlar arasında birliği sağladıktan sonra Moğolları ve diğer kavimleri itaat altına almıştır
Mete, Çinlileri de vergiye bağlamıştı
Not: Mete Han; Devleti en geniş sınırlarına ulaştırmıştır, tüm Türkleri tek bir bayrak altında toplamış, orduyu onlu sisteme göre düzenlemiştir
UYARI: Mete Han, Çinin kalabalık bir nüfusa sahip olmasından dolayı burayı işgal edip yerleşmenin Türkleri asimile edeceğini düşünerek vergiye bağlamayı tercih etmiştir
Zayıflaması: Mete Han’dan sonra yerine oğlu Ki-ok geçti Ki-ok’un Çinli bir prensesle evlenmesi ve devletin ileri gelenlerin Çin ipeklerine düşkün olmaları, lükse dalmaları nedeniyle devlet zayıfladı Bu durum Çinlilerin Hun devleti üzerindeki etkilerini artırdı
Yıkılışı: Nihayet Hun devleti MÖ: 58 yılında güney ve batı Hunları olmak üzere ikiye ayrıldılar Batı Hunları MÖ: 35 yılında Çinlerin egemenliğine girdi
MS:48 yılında güney Hunlar, kuzey ve güney olmak üzere ikiye ayrıldılar Kuzey Hunları MS150 yılında Sien-pi’ler tarafından yıkıldı Güney Hunları ise MS220’da Çin egemenliğine girdi
Not: Kuzey Hunlarından bir grup, Çin egemenliğine girmektense göç etmeyi tercih ederek Avrupa’ya gittiler
UYARI: 1- Çinliler ile Türkler arasındaki mücadelenin temel konusu ipek yolunun egemenliğidir
2- Hunlar, tarihte ilk defa bütün Türkler’i tek bir bayrak altında toplamışlardır
3- 3- Hunlarla ilgili ilk bilgiler, MÖ: 318 yılında Çin ile yapılan bir antlaşmaya dayanmaktadır
4- 4- Çinliler, Hun akınlarını durdurmak için MÖ:214 yılında Çin Seddini yaptılar
5- 5- Mete Han ilk defa orduda onlu sistemini oluşturdu
6- 6- Türklerin bilinen ilk teşkilatlı devletidir
Büyük Hun İmparatorları : - Yabgu Teoman - Karahan (Tou-Man Tovman) (?-MÖ 209)
- Mete Bagatır (MÖ 209 - Ö 174)
- Lao - Şang (MÖ 174 - 161)
- Çun - Çen Yabgu (Kün) (161 - 126)
- İ-Çin-Hsien (İçihise) Yabgu (MÖ126 -114)
- Wu-Weri (Uvey) Yabgu (MÖ 114 - 105)
- Wu-Şih-Lu-Erh (U-Su-Liu-Usilu) Yabgu (MÖ 105 - 102)
- Çü-Li-Hu (Hiü-Li-Hu-Güylihu) Yabgu (MÖ 102 - 101)
- Çü-Ti-Hu (Tsie-Ti-Heu-Tsüydiheu) Yabgu (MÖ 101 - 96)
- Hu-Lu-Ku-(Hu-Lo-Ku = Hulugu) Yabgu (MÖ 96 - 85)
- Khuandi Yabgu (MÖ 85 - 68)
- Khuyluy Yabgu (MÖ 68 - 60)
- Uven-Güydi Yabgu (MÖ 560 - 58)
- Khukhasie Yabgu (MÖ 58 - 56)
- Çiçi Yabgu (MÖ 56 - 36)
- Joti Yabgu (MÖ 31 - 20)
- Seuse - Joti Yabgu (MÖ 20 - 12)
- Çeya - Joti Yabgu (MÖ 12 - 8)
- Üçjolu - Joti Yabgu (MÖ 8 - MS 13)
- Uluyjoti Yabgu (13 - 18)
- Şikao-Joti Yabgu (18 - 46)
- Vutatiho Yabgu (46)
- Panu Yabgu (46 - 83)
- Sanmuldutzu Yabgu (83 - 84)
- Yuliu Yabgu (84 - 89)
- Yuçukien Yabgu (89 - 93)
- Ankuo Yabgu (93 - 94)
- Tingtoşi - Suyheuti Yabgu (94 - 98)
- Vanşiçi - Suyti Yabgu (98 - 124)
- Vuçihu - Şihço Yabgu (124 - 127)
- Tejoşi - Suytsieu Yabgu (127 - 140)
- Çenieu Yabgu (140 - 143)
- Hulanjoşi Suytsieu Yabgu (143 - 147)
- İlingşi - Suytsieu Yabgu (147 - 172)
- Totejoşi - Suytsieu Yabgu (172 - 177)
- Huçing Yabgu (177 - 179)
- Kiangkiu Yabgu (179 - 188)
- Teçişi - Suyheu Yabgu (188 - 195)
- Huçutsiuen Yabgu (195 - 2
|
|
|
|