|| Tepkiler Ve Tetikleyiciler ||

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-13-2012

İnsanı içinden çıkılmaz durumlara düşüren ya da düştüğü çıkmazı gideren önemli faktörlerden biri tepkileridir

Düşünülmüş

ilkeye dayalı tepkiler hayata ne kadar değer katarsa; anlık

öfkeli tepkiler de sorun katar

Anlık tepkiler kontrolün iç merkezli değil

dış merkezli olmasından kaynaklanır

Bir başkasının söyledikleri kişiyi duygusal

zihinsel veya eylemsel olarak ani olumsuzluklara sevk ediyorsa; sözcükler ve sözcüklerin sahibi kişi üzerinizde kontrol yetisi oluşturuyor demektir

Anlık tepkiler genellikle pişmanlık sıkıntı sorun vb doğurur düşünülmüş tepkiler ise tam tersi gelişim ve çözüm içerir

Anlık tepkinin iki tür yansıması vardır

dışa dönük ve içe dönük

her iki durumda da kişiyi olumsuz etkiler ve istenmeyen durumlara neden olur

Dışa dönük olması muhatabını da içine alan bir etki alanı oluşturmasıdır

Bu tepkinin nedeni; ne ya da kim olursa olsun

sonuç kişiyle beraber çevresine de zarar vermektedir

Bu zararın en çok kişiye etki etmesinin bir nedeni

kontrolü karşı tarafa bırakmış olmasıdır

Kişi kontrollü davrandığında anlık değil

kararlı

ilkeli tepkiler koyar

Yok

eğer ani

düşünülmemiş bir tepki ise gösterdiği

bu tepkinin hareket noktası kişiden değil karşı taraftan kaynaklanmaktadır

Başkalarının söylem ya da eylemleri bizi düşünmeden hareket etmeye sevk ettiği sürece

onlara kendi üzerimizde tasarruf edebilme hakkı vermiş oluruz

Bu da bizim irademizi güçlendirmemiz

ilkeli hareket edebilmemiz ve biz bilincini kazanmamızda ciddi bir sorun oluşturur

Anlık tepkiler daha çok savunmacı olduğumuz durumlarda kendini gösterse de kişiyi savunmaktan çok zora sokmaya yarar

Kendimizi savunurken ve ifade etmeye çalışırken anlık tepkilerden daha çok bizi destekleyecek ilkeli tavırlara ihtiyacımız vardır

Başkalarına değil de ilkelere dayalı ise tepkilerimiz o zaman davranışlarımız; yıkımdan yapıma

bencillikten bütünlüğe

öfkeden sukuta ve kırgınlıktan paylaşıma taşınabilecek potansiyeli yakalamış olur

Tepkiyi sadece dışa dönük olarak algılarız genelde oysaki her zaman dışa yansımaz

bazen dışa yansıtamadığımızı içimizde yaşarız

Anlık tepkinin içe dönük olması; kişinin ani olarak zihinsel ve duygusal olumsuz bir sürece müdahil olmasıdır

Dış kaynaklı bir söylem ya da eylem bir anda kişinin yüz ifadesinin değişmesine

duygularının olumsuz ve zihninin karmaşık olmasına neden oluyorsa kişi dışa vuramadığı tepkiyi içe yöneltmiştir ve bu da düşünülmemiş

seçilmemiş ani bir durumdur

Sonuçta bu değişimin kaynağı da kişinin kendisi değildir

dışa dayalıdır yani kişi kendisi değil başkası tarafından yönlendirilmiştir ve kontrol dışarı taşınmıştır

İçe dönük ya da dışa dönük ani tepkilerde asıl olan

kişiyi etkileyen dış etkenin kendi iç dinamiğinden ağır basmasıdır

Kişisel kontrolün bir anlığına da olsa sekteye uğramasıdır

Bu kontrol dönüşümü kişinin ne kadar kendini tanıdığı ve özgüven oluşturduğu ile ilintilidir

Kendini tanımayan kişi başkalarının tanımlamalarının etkinsinde kalır ve olumsuz bir tanımlamada ya çöker ya da saldırır

Yani ya tepkisini içe yöneltir ya da dışa vurur

Bir anlamda dış söylemler onun eylemlerini belirler

Bir başka faktör de eleştirilerdir

Kişinin eleştirilere açık olup olmaması tepkisel durumunu etkiler

Genelde eleştiriye karşı tahammülsüz bir tavır sergileriz

ya savunma yaparız ya da bir eleştiri de biz yöneltiriz muhataba

Bu zihnimizde

eleştiriye karşı olumsuz bir anlam yüklemiş olmamızdan da kaynaklanır

eleştirinin boyutlarından ve uslubundan da… Sebep ne olursa olsun eleştirilere tepkisel davrandığımız sürece

gelişimimizin önünü tıkamak

iletişim problemleri yaşamak

muhatabımızla nahoş bir diyalog sürdürmek

belki yanlışta ısrar etmek ve hatada ısrar etmenin çirkin sonuçlarına ortam hazırlamak gibi birçok olumsuzluğa meydan vermiş oluruz

Oysaki eleştiriler

geliştirici ve farkettirici bir doost olarak anlam bulsa zihinlerde; onu her gelişinde kapıdan kovmak bu kadar kolay olmazdı

Ne zaman ki

eleştirilere açık olursa insan

eleştiri ile dost olmayı başarırsa; eleştiriler de onun gelişimine destek olabilecek dostane tavırlarını belli edeceklerdir

(dostane eleştiri ile zararlı eleştiriyi ayrıştırmak şartıyla…)

Tepkiselliğin bir diğer tetikleyeni sabit olmakta ısrarcı olmaktır

Kalıplarını ve kurallarını değiştirmek istemeyenler kurallarına ve kalıplarına aykırı durumlarda tepki verirler

Yani ne kadar çok kural o kadar tepki ya da ne kadar çok tepki o kadar çok kalıp

Kişi kendi değişmez kalıpları ile bir dar sınır oluşturur ve bu dar sınırlar içinde kendinin dahi rahatlıkla hareket edebileceği bir alan kalmaz

Sanki ne yana dönse bir sınır nasıl hareket etse bir çarpma oluşurmuşçasına bu darlıktan bunalıp her durumda tepkiselliğini ortaya koyar

Bu anlamda alanımızı ne kadar genişleteceğimiz ne kadar ilerleyebileceğimiz ve ne çok şeyi bu alanın içine alabileceğimiz

ne denli esnek olduğumuzla alakalıdır

Alanını dar tutanlar ne dışarı çıkmaya çalışırlar ne de kimsenin içeri girmesina fırsat tanırlar

her iki duruma da tepkilidirler

Esnek olanlar

alanını genişletenler; dışarı çıkıp bu alanı daha da genişletmeye de

içeri girmek isteyeni almaya da yatkın olduklarından tepkili değil yetkili olurlar

Kontrolü başkasına vermemek yetkisine sahip olurlar

Bir diğer etken de kabullerdir

Bazen hayatımızda olması bizi olumsuz etkileyen kişilerle beraber yaşamak zorunda kalabiliriz

Onlarla olan ilişkilerimiz

tepkiselliği besler

Ne var ki; onları beğenmediğimiz yönleri ile kabullenmek ve bir savaşı devam ettirir gibi mücadele etmekten vazgeçmek çoğu zaman daha iyidir

Şu bir gerçek ki insanın bir başkasını değiştirmeye ne yetkisi var ne de gücü

Kişilerin birbirini değiştirme gayreti (değiştiririm kabulü) tüketen bir mücadeleden başka ne getirir? İnsan çaresizliğe

haksızlığa

başarısızlığa

sorunlara

tutarsızlığa

yetersizliğe

v

b

karşı mücadele etmek zorundadır ama insanla mücedele etmek iki taraf içinde sancılı bir süreçtir

Kişi ancak kendini değiştirebileceğini

örnek olabileceğini kabullenip diğerlerini kendi ölçülerine uydurmaya çalışmaktan vazgeçtiğinde; kendisi için de çevresindekiler için de tepkisellik yerine örnekliği beslemeye başlamış olur

Ve tepkiselliğin oluşturamadığı değişimi

örneklik başlatabilir

Her insanın tepkilerini tetikleyen etkenler farklıdır

Burada sadece birkaçına değinildi

Kişi kendini gözlemleyerek hangi durumlarda neden kaynaklı tepki gösterdiğini bulmaya çalıştığında; bu anlık tepkiler yerine düşünülmüş ilkeye dayalı yararlı tepkileri koyabilmenin yollarını da belirleyecektir Bu değişim; gelişim sürecinin önemli adımlarından biridir ve kalıcı yapıcı ilişkilerin destekleyicisidir

08-13-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	\|\| Tepkiler Ve Tetikleyiciler \|\| İnsanı içinden çıkılmaz durumlara düşüren ya da düştüğü çıkmazı gideren önemli faktörlerden biri tepkileridir Düşünülmüş ilkeye dayalı tepkiler hayata ne kadar değer katarsa; anlık öfkeli tepkiler de sorun katar Anlık tepkiler kontrolün iç merkezli değil dış merkezli olmasından kaynaklanır Bir başkasının söyledikleri kişiyi duygusal zihinsel veya eylemsel olarak ani olumsuzluklara sevk ediyorsa; sözcükler ve sözcüklerin sahibi kişi üzerinizde kontrol yetisi oluşturuyor demektir Anlık tepkiler genellikle pişmanlık sıkıntı sorun vb doğurur düşünülmüş tepkiler ise tam tersi gelişim ve çözüm içerir Anlık tepkinin iki tür yansıması vardır dışa dönük ve içe dönük her iki durumda da kişiyi olumsuz etkiler ve istenmeyen durumlara neden olur Dışa dönük olması muhatabını da içine alan bir etki alanı oluşturmasıdır Bu tepkinin nedeni; ne ya da kim olursa olsun sonuç kişiyle beraber çevresine de zarar vermektedir Bu zararın en çok kişiye etki etmesinin bir nedeni kontrolü karşı tarafa bırakmış olmasıdır Kişi kontrollü davrandığında anlık değil kararlı ilkeli tepkiler koyar Yok eğer ani düşünülmemiş bir tepki ise gösterdiği bu tepkinin hareket noktası kişiden değil karşı taraftan kaynaklanmaktadır Başkalarının söylem ya da eylemleri bizi düşünmeden hareket etmeye sevk ettiği sürece onlara kendi üzerimizde tasarruf edebilme hakkı vermiş oluruz Bu da bizim irademizi güçlendirmemiz ilkeli hareket edebilmemiz ve biz bilincini kazanmamızda ciddi bir sorun oluşturur Anlık tepkiler daha çok savunmacı olduğumuz durumlarda kendini gösterse de kişiyi savunmaktan çok zora sokmaya yarar Kendimizi savunurken ve ifade etmeye çalışırken anlık tepkilerden daha çok bizi destekleyecek ilkeli tavırlara ihtiyacımız vardır Başkalarına değil de ilkelere dayalı ise tepkilerimiz o zaman davranışlarımız; yıkımdan yapıma bencillikten bütünlüğe öfkeden sukuta ve kırgınlıktan paylaşıma taşınabilecek potansiyeli yakalamış olur Tepkiyi sadece dışa dönük olarak algılarız genelde oysaki her zaman dışa yansımaz bazen dışa yansıtamadığımızı içimizde yaşarız Anlık tepkinin içe dönük olması; kişinin ani olarak zihinsel ve duygusal olumsuz bir sürece müdahil olmasıdır Dış kaynaklı bir söylem ya da eylem bir anda kişinin yüz ifadesinin değişmesine duygularının olumsuz ve zihninin karmaşık olmasına neden oluyorsa kişi dışa vuramadığı tepkiyi içe yöneltmiştir ve bu da düşünülmemiş seçilmemiş ani bir durumdur Sonuçta bu değişimin kaynağı da kişinin kendisi değildir dışa dayalıdır yani kişi kendisi değil başkası tarafından yönlendirilmiştir ve kontrol dışarı taşınmıştır İçe dönük ya da dışa dönük ani tepkilerde asıl olan kişiyi etkileyen dış etkenin kendi iç dinamiğinden ağır basmasıdır Kişisel kontrolün bir anlığına da olsa sekteye uğramasıdır Bu kontrol dönüşümü kişinin ne kadar kendini tanıdığı ve özgüven oluşturduğu ile ilintilidir Kendini tanımayan kişi başkalarının tanımlamalarının etkinsinde kalır ve olumsuz bir tanımlamada ya çöker ya da saldırır Yani ya tepkisini içe yöneltir ya da dışa vurur Bir anlamda dış söylemler onun eylemlerini belirler Bir başka faktör de eleştirilerdir Kişinin eleştirilere açık olup olmaması tepkisel durumunu etkiler Genelde eleştiriye karşı tahammülsüz bir tavır sergileriz ya savunma yaparız ya da bir eleştiri de biz yöneltiriz muhataba Bu zihnimizde eleştiriye karşı olumsuz bir anlam yüklemiş olmamızdan da kaynaklanır eleştirinin boyutlarından ve uslubundan da… Sebep ne olursa olsun eleştirilere tepkisel davrandığımız sürece gelişimimizin önünü tıkamak iletişim problemleri yaşamak muhatabımızla nahoş bir diyalog sürdürmek belki yanlışta ısrar etmek ve hatada ısrar etmenin çirkin sonuçlarına ortam hazırlamak gibi birçok olumsuzluğa meydan vermiş oluruz Oysaki eleştiriler geliştirici ve farkettirici bir doost olarak anlam bulsa zihinlerde; onu her gelişinde kapıdan kovmak bu kadar kolay olmazdı Ne zaman ki eleştirilere açık olursa insan eleştiri ile dost olmayı başarırsa; eleştiriler de onun gelişimine destek olabilecek dostane tavırlarını belli edeceklerdir (dostane eleştiri ile zararlı eleştiriyi ayrıştırmak şartıyla…) Tepkiselliğin bir diğer tetikleyeni sabit olmakta ısrarcı olmaktır Kalıplarını ve kurallarını değiştirmek istemeyenler kurallarına ve kalıplarına aykırı durumlarda tepki verirler Yani ne kadar çok kural o kadar tepki ya da ne kadar çok tepki o kadar çok kalıp Kişi kendi değişmez kalıpları ile bir dar sınır oluşturur ve bu dar sınırlar içinde kendinin dahi rahatlıkla hareket edebileceği bir alan kalmaz Sanki ne yana dönse bir sınır nasıl hareket etse bir çarpma oluşurmuşçasına bu darlıktan bunalıp her durumda tepkiselliğini ortaya koyar Bu anlamda alanımızı ne kadar genişleteceğimiz ne kadar ilerleyebileceğimiz ve ne çok şeyi bu alanın içine alabileceğimiz ne denli esnek olduğumuzla alakalıdır Alanını dar tutanlar ne dışarı çıkmaya çalışırlar ne de kimsenin içeri girmesina fırsat tanırlar her iki duruma da tepkilidirler Esnek olanlar alanını genişletenler; dışarı çıkıp bu alanı daha da genişletmeye de içeri girmek isteyeni almaya da yatkın olduklarından tepkili değil yetkili olurlar Kontrolü başkasına vermemek yetkisine sahip olurlar Bir diğer etken de kabullerdir Bazen hayatımızda olması bizi olumsuz etkileyen kişilerle beraber yaşamak zorunda kalabiliriz Onlarla olan ilişkilerimiz tepkiselliği besler Ne var ki; onları beğenmediğimiz yönleri ile kabullenmek ve bir savaşı devam ettirir gibi mücadele etmekten vazgeçmek çoğu zaman daha iyidir Şu bir gerçek ki insanın bir başkasını değiştirmeye ne yetkisi var ne de gücü Kişilerin birbirini değiştirme gayreti (değiştiririm kabulü) tüketen bir mücadeleden başka ne getirir? İnsan çaresizliğe haksızlığa başarısızlığa sorunlara tutarsızlığa yetersizliğe vb karşı mücadele etmek zorundadır ama insanla mücedele etmek iki taraf içinde sancılı bir süreçtir Kişi ancak kendini değiştirebileceğini örnek olabileceğini kabullenip diğerlerini kendi ölçülerine uydurmaya çalışmaktan vazgeçtiğinde; kendisi için de çevresindekiler için de tepkisellik yerine örnekliği beslemeye başlamış olur Ve tepkiselliğin oluşturamadığı değişimi örneklik başlatabilir Her insanın tepkilerini tetikleyen etkenler farklıdır Burada sadece birkaçına değinildi Kişi kendini gözlemleyerek hangi durumlarda neden kaynaklı tepki gösterdiğini bulmaya çalıştığında; bu anlık tepkiler yerine düşünülmüş ilkeye dayalı yararlı tepkileri koyabilmenin yollarını da belirleyecektir Bu değişim; gelişim sürecinin önemli adımlarından biridir ve kalıcı yapıcı ilişkilerin destekleyicisidir