|
Prof. Dr. Sinsi
|
Gümüşhanede Bulunan Tarihi Yerler
Gümüşhanenin Tarihi yerleri, Gümüşhanenin Tarihi mekanları, Gümüşhanenin Tarihi güzellikleri
Santa Harabeleri
Santa Harabeleri 17 yy’dan beri dini, ticari ve kültürel önem taşıyan bir yerleşim yeridir Santa Harabeleri bugünkü Dumanlı köyü sınırları içerisinde yer almaktadır 7 adet mahallesi vardır İl Merkezine uzaklığı 80 km’dir Ulaşım Yağmurdere Bucağı üzerindedir Her mahalle tümüyle taştan inşa edilmiş tek katlı konutlar, taş cepheli 1 veya 2 kilise, her sokak başında 1 çeşme vardır Tarihi eserler yönünden zengin olan Santa doğal konumları itibariyle de yayla özelliği taşımaktadır
Sadak ( Satala ) Harabeleri
Satala olarak bilinen Antik Kent Doğu Karadeniz Bölgesi Gümüşhane İli Kelkit İlçesinin 17 km Güneydoğusundadır Bu günün Sadak Köyü Antik Devirde Satala adını taşıyordu Eski Roma İmparatorluğunun doğudaki en önemli askeri ordugahı Anadolu ve Kapadokya ‘dan Karadeniz’e geçen askeri yolların birleştiği bir kenttir
Kent çevresinde tiyatro, opera ve yapı kalıntıları , motifli tuğlalar, prezeler, sütun başlıkları, hayvan heykelcikleri, mühürler, sikkeler, yüzükler, pişmiş topraktan yazıtlar,Roma ve Erken Bizans dönemine aittir
Antik kenten Su Kemerleri, ünlü Yunan heykeltıraşı Fidyes tarafından yapılan ve şu anda Londra Brithis Museum da bulunan güzellik tanrıçası Afrodit’ in heykeli, antik havuz, mezar sikkeleri, günümüze ulaşan tarihi kalıntılardır
Sarıçiçek Köy Odaları
Sarıçiçek Köyüne ulaşmak için Gümüşhane-Erzurum Karayolunun 20 km’ndeki Tohumoğlu mevkiinden Yağmurdere yoluyla gidilir İl Merkezine 50 km uzaklıktadır Sarıçiçek Köyü 60 haneli tabii güzelliği, yer aldığı dağın yamacında zümrüt yeşili vadiye inen taraçalar üzerine kurulmuş evleriyle çarpıcı bir güzelliğe sahiptir Evler 1873 yılında yapılmış olup, iki adettir Bölgede ortaya çıkan mesken tiplerinin oluşumunda Türk geleneği ile yerleşik geleneğin ve mahalli hususiyetlerin büyük rolü olduğu tahmin edilmektedir Odaların içerisi sanat açısından ilgi çekici şekilde tezyin edilmiştir
Gümüşhane Evleri
Ana yapı malzemeleri taş, kerpiç, ahşaptır Evlerin plan olarak arz ettikleri şema ortada bir avlu ve iki yana dizilmiş mekanlardan meydana gelmiştir Evlerin alt katları ailelerin günlük ihtiyaçlarını karşıladıkları mutfak, banyo, wc, kiler ve günlük yaşamın diğer mekanlarından oluşur Üst katlar ve çatı katı ise yatak odası ve misafir odaları şeklinde düzenlenmiştir Evlerin dış görünümü doğal peyzaja olağanüstü uyum sağlamaktadır Günümüz mimarisine örnek olacak tip ve güzelliktedir
Kaleler
Gümüşhane yöresinde savunma ve gözetleme amaçlı 35 kale vardır sayının bu denli çok oluşu İran-Mezopotamya ticaret yolu üzerinde bulunmasıyla açıklanabilir En önemlileri, Canca, Akçakale (Merkez), Edire (Dörtkonak) kalesi, Kov kalesi, Keçikalesi, Kodil kalesi, Torul kalesi, Sadak kalesi, Gümüştuğ kalesi olarak sayılabilir
Kale Kalesi (Keçi Kalesi)
Şehir Merkezinin 20 km doğusunda Gümüşhane-Bayburt anayolunun sağında yer almaktadır Kalenin iki yolu vardır Batı yönündeki yol daha kolaydırFakat giriş doğudandırKale çok sarp bir kayalık üzerine 1560 metre yükseklikte Ana kaya üzerine inşa edilmiştir 78×27 metre boyundadır Moloz taş örgülü duvarların büyük bir kısmı hala sağlam durumdadır Kale duvarlarının yükseklikleri 5-15 metre arasındadır Kalenin kuzey ve güney kesimlerinde su sarnıcı ve depolar yer almaktadır Batısında ise 15 metre uzunluğunda doğal bir kaya altı sığınağı bulunmaktadır Girişi ise duvarla örtülüdürKalenin içinde bulunan iki yapı dikkati çeker Toprak seviyesinden biraz yüksekte kalan yuvarlak kemerler, dikdörtgen şeklindeki mekanlara aittir Arka arkaya bulunan bu iki yapının aydınlığını sağlayacak hiçbir pencere mevcut olmadığından bunların zindan olarak kullanıldığı tahmin edilmektedir Kalede vadiye inen gizli su yolları mevcuttur
Canca Kalesi
Kaleye Vank köyünden ve Kale deresi denilen vadiden gidilir Evliya Çelebi Seyahatnamesinde bu kaleden bahis etmektedir Trabzon, Türkler tarafından 1461 yılında fethedildiğinde Kral kızının bu kaleye sığınarak hazineyi saklayıp,öldüğünde nakledilen rivayetler arasındadır Kale, doğu-batı istikametinde arka, arkaya üç bölümden teşekkül etmiştir Çevresi 150 m kalınlığındaki burçlarla takviye edilmiştir Kalenin girişi batıdan açılmış olup,batıdaki 1duvarı geçtikten sonra küçük bir alana ulaşılır Burada 410×410 m Boyutlarında bir sarnıcı bulunmaktadır Büyük ölçüde sağlam olan sarnıcın üst örtüsü kısmen yıkılmış, içten ve dıştan sıvanmıştır Buradan 2bir kapıyla Kalenin doğu bölümüne ulaşılır Bu alanda Kuzey köşesindeki kayaların üzerine oturtulmuş küçük bir şapel vardır Sağlam kalan duvarlar üzerinde fresko tekniğinde yapılmış, Hıristiyan Azizleri olduğu tahmin edilen resimler vardır
Olucak (İmera) Vadisi Kilisesi
Yapı, Olucak (İmera) Köyünün yaklaşık 2 km güneyinde yüksek bir dağın yamacına kurulmuştur Kapının üzerinde sivri kemerli alınlık,içerisindeki kitabede kök boyalarla yazılmış, 1885 tarihi okunmaktadır 980×450 m Boyutlarında tek nefli bir kilisedir Tek apsisi dışa taşkın olarak yapılmış,içten ve dıştan yarım yuvarlak olarak düzenlenmiştir Apsisde bir mazgal pencere açılmış, kuzey doğusunda iki,güney doğusundada bir niş bulunmaktadır Yapının tek girişi batıdan olup,yuvarlak kemerlidirÜzerinde bir pencere açıklığına yer verilmiştir
Metropolitik Kilisesi
Yapı, Merkez Süleymaniye Mahallesinde yer almaktadır Dikdörtgen bir alan üzerine iki katlı olarak inşa edilmiştir Kapı, pencere ve köşe taşları düzgün kesme taşla, beden duvarları ise moloz taşla örülmüştür Üst örtüsü tamamen yıkılmıştır
Balcılar Mahallesi Kilisesi
Yapı, İlçenin 30 km güney batısında Gümüştuğ Köyü Balcılar MahallesindedirTek nefli ahşap döşemeli kilise 1040×637 metre ölçülerindedirGirişi güneyden olup,apsisinde beş niş bulunmaktadır
Çakırkaya Kilisesi Şiran İlçesi Çakırkaya Köyü Kozağaç Mevkiinde bulunan Çakırkaya Kilisesi Kaya Kütlesinin gayet itinalı bir işçilikle oyulması suretiyle meydana getirilmiştirDoğu-Batı istikametinde sıra destek sütunuyla üç nefe ayrılmıştır Payeler arasında kalan dört sütunun meydana getirdiği kare bölümü örten kubbeli tonoz pandantifli olarak kullanılmıştırAna ve yan apsislerde nişleri bulunan kilisenin batı duvarındaki iki sıra niş dizisi ise ahşap bir galerinin daha önceleri var olduğunun izlenimini vermektedirNormal mimari unsurlarla yapılan Çakırkaya kilisesinin batısında dikdörtgen planlı apsisinde üç büyük niş bulunan bir şapel mevcutturKayalıklar üzerinde ana kayaya oyulmuş üç nefli ve yanında küçük bir şapeli bulunan kaya kilisesidir
Terzili Kilisesi
Yapı Dumanlı köyü Terzili mahallesindedir 0910 x 1166 m boyutlarında, dikdörtgen bir alan üzerine üç nefli bazilikal plan şemasında inşa edilmiş, orta nef yan neflerden daha geniş ve yüksek tutulmuştur Biri kuzeyde diğeri güneyde olmak üzere 100 m genişliğinde, karşılıklı olarak yerleştirilmiş yuvarlık kemerli iki girişi bulunmaktadır Batı duvarı arazi konumuna göre yüksekçe bir tepeye dayandırıldığı için batıdan giriş açılmamıştır Apsis ve pastaporion hücreleri dışa taşkın yapılmıştır Apsis 413 m genişliğinde ve 350 m derinliğindedir Kilisenin üst örtüsü tamamen yıkılmış taşıyıcılardan sadece bir sütun kalmış malzeme yöredeki kiliselerde kullanılan malzemeden oluşmuştur Kilisenin kuzeydoğusunda bir martiryum bulunmaktadır
Çakallı Kilisesi
Yapı Dumanlı Köyünün Merkezinde yer almaktadır0985×1330 m boyutlarında dikdörtgen bir alan üzerine üç nefli ve bazilikal planlı olarak inşa edilmiştir Biri batıdan diğeri güneyden olmak üzere yuvarlak kemerli iki girişi bulunmaktadır Güney girişi üzerine yonca biçiminde hac motifi işlenmiştir Işıklandırma dengeli bir biçimde yan duvarlara ve apsislere yerleştirilmiş pencerelerle sağlanmıştırKilisenin yapım tarihi 1878’dir Frekso izlerine sık sık rastlanan kilisede kapı, pencere, taşıyıcılar, kemerler ve köşe taşları düzgün kaliteli kesme taş malzemeden, diğer beden duvarları ise 085 m kalınlığında kaliteli moloz taştan yapılmıştır
Piştovli Kilisesi
Yapı Dumanlı Köyü Piştov mahallesinde bulunmaktadır 1700×1300 m boyutlarında, dikdörtgen bir alan üzerine üç nefli bazilikal plan şemasında inşa edilmiş, orta nef yan neflerden daha geniş ve yüksek tutulmuştur Biri kuzey diğeri güneyde olmak üzere yuvarlak kemerli iki girişi bulunmaktadır Kuzey girişi kiborion tarzında düzenlenmiş ancak günümüze bu kiborion girişin sadece bir sütunu gelebilmiştir Girişin hemen üzerinde hac işareti işlenmiştir Apsis ve pastaporion hücreleri doğu cephesinde yapılmış her birine birer yuvarlak pencere açılmıştır Kuzeyinde dört mazgal pencere bulunan kilisenin yapı içerisindeki sıva kalıntıları üzerine fresko resimleri işlenmiş bunlardan günümüze bazıları ulaşmıştır Yapının kuzeydoğusunda bir çeşme vardır
Zurnacili Kilisesi
Yapı Dumanlı Köyü Zurnacili mahallesi içindedir 1280×1680 m boyutlarında, dikdörtgen bir alan üzerine üç nefli bazilikal plan şemasında inşa edilmiş, orta yan neflerdan daha geniş ve yüksek tutulmuştur Biri batı diğeri de güneyde olmak üzere yuvarlak kemerli iki girişi bulunmaktadır Bunlardan güney girişi ana giriş olarak kullanılmış girişin her iki tarafına sütunceler konulmuş ve üzerine hac motifi işlenmiştir Kilisenin batıda ve doğuda üç doğu ve kuzeyde ise dörder penceresi bulunmaktadır Apsisi ve pastaporion hücreleri dışa taşkın yapılmış her birine birer pencere açılmıştır İç kısmında sıvalar üzerine işlenmiş dini motifler taşıyan presko izlerine rastlanmaktadır Diğer kiliselerde olduğu gibi düzgün yontma taş ve moloz taşlar kullanılmıştır
Aşağı Mahalle Kilisesi
Üç nefli bazilikal planlı üst örtü sistemi sağlam,içten beşik tonozlu kilise içerisinde bir sarnıç yer almaktadırÖnünde beş bölümlü bir narteks bulunmaktadır 872×736 metre boyutlarındadırKilisenin avlu girişindeki kemerin sol tarafında sağlam kilise konutu mevcuttur
Hegios Georgios Metropolitik Kilise
Yapı Süleymaniye Mahallesindedirİlk ismi Hağia Tiriada’dır Oldukça eski bir kilisedir1613-1726 yıllarında iki onarım geçirmiştirOldukça büyük ölçülere sahip olan yapının çevre duvarları ve apsisleri sağlam kalmış,üst örtüsü tamamen çökmüştürYakın zamanları işaretleyen, kaba üsluplu bazı freskolar (yaş harç tabakası üzerine renkli boyalarla yapılan duvar resimleri) bilhassa batı duvarlarında görülmektedir
Baş Mahalle Kilisesi
Yapı, İlçenin 30 km güneybatısında Gümüştuğ köyündedir1116×796 ebatlarındaki kilisenin apsis cephesi yıkılmış,üç nefli bazilikal planlıdırÜst örtü sistemi beşik tonuzlu olup,içerisinde fresko tekniğinde resimler bulunmaktadırDört sütunlu,dört payelidirKilisenin hemen önünde eğimli bir arazi üzerine kurulmuş iki katlı bir ev yer almaktadırÜst kat tek odalı ve çift yönlü çatı ile örtülü olup,775×511 metre boyutlarındadır
Ayana Mahallesi Kilisesi
Yapı, Torul İlçesi Gülaçar Köyü Ayana Mahallesindedir Tek apsisli,tek neftli ve tüm duvarları düzgün yontma taşla yapılmış, giriş kapısı batı tarafta olup,kapının üzerinde küçük bir ker geçişi vardır Yapı içerisi orjinalliğini korumaktadırTüm yüksek yerleşim alanlarında yapılan kiliselerde olduğu gibi burada da tabiat şartlarıyla ilintili olarak yapı çatısı üçgensi geçişle tamamlanmıştır
Mandırı Kilisesi
Kilise, Merkez Mescitli Köyünde,köye 3 km mesafede tarlaların arasında derin bir yarın kenarında yer almaktadırDikdörtgen planlı tek apsisli ve tek nefli bazilikadırDıştan üçgen rıma bir çatı,içten oldukça büyük bir beşik tonazla örtülüdürTamamen kırma taş malzemeyle inşa edilmiştirGüney cephede masif olup,Kuzey cephesinde 3 adet apsis ve girişin yer aldığı batı cephesinde üst seviyede 1 adet pencere yer almaktadırGiriş kapısı basit silmelerle çevrelenmiştirGirişin iki yanında ikişer adet kemer bir gibi görünmekte buda yapının ilk şeklinde burada bir ön mekan olduğunu düşündürmektedirYapı 19yy Rum hiristiyanları dönemine aittir
Emirler Mahallesi Kilisesi
İlçeye 15 km mesafedeki Büyükçit Köyünün emirler mahallesinden patika yol ile yapıya ulaşılırÜç nefli tek apsisli sekiz sütunlu kilisenin üzeri beşik tonuz örtülüdür1020×550 metre ebatlarında olan kilisenin önündeki kibirion girişi yıkılmış durumdadır
Belen Köyü Kilisesi
İlçeye 11 km uzaklıkta olan yapı, köyün girişinde köye hakim bir yerde yapılmış olup,kilisenin ana bölümü yıkılmış sadece papaz yeri diye anılan kısım kalmıştırKöy halkı tarafından Cami olarak kullanılmaktadır
Dilekyolu Kilisesi
Şiran İlçesi Dilekyolu KöyündedirYapı,1230 metre ve 860m boyutlarında sert kesme taşlardan yontularak yapılmış 1956 yılında okul amaçlı kullanıma açılarak ana yapının iç kısmı ek duvarlarla örtüldüğünden mimari özelliği kaybolmuş,sadece papaz yeri diye adlandırılan kısım özelliğini korumaktadırAyrıca kiliseye ait olduğu sanılan 2 m boyundaki sütun ve sütun başlıkları bulunmaktadır Kilisenin kitabesi bulunmamaktadır Köy halkı tarafından Cami olarak kullanılmaktadır
Orta Mahalle Kilisesi
Yapı, Kürtün İlçesi,Yaylalı Köyü Orta mahallesindedir5 genden oluşan tek apsisi,benzer kiliselerden farklılık arz etmektedirTek nefli, üçgensi örtülü çatısı ve mazgal pencerelerinin azlığı yörede kış aylarının soğuk oluşuyla ilintilidirYapının köşeleri ve kapı girişi düzgün yontma taşla,diğer kısımları ise moloz taşla örülüdür
Günbatur Köyü Kilisesi
Şiran İlçemiz Günbatur Köyünde olan yapı,6 metre yüksekliğinde 11 metre b oyunda 95 m eninde inşa edilmiş olup,güney kısmına bakan kilise kapısı daha sonra kapatılarak taşla örülmüştürKiliseye ait papaz yeri kaldırılmıştır Köy halkı tarafından daha sonra Cami olarak kullanılmaktadır
Aşağı Mezera Kilisesi Tek nefli Şapelin batı cephesi moloztaş, diğer cepheleri kesme taş ile yapılmıştır Üst örtüsü tahrip olmuş ,yapı; 370×300 metre ebatlarındadır
Cingallı Kilisesi
Merkez Dumanlı Köyü Köyünde bulunan Kilise Santa yerleşiminin en alt kesimindedir Bazilikal dikdörtgen bir alan üzerine üç nefli bazilikal plan şemasında inşa edilmiştir Orta nef yan neflerden daha geniş ve yüksektir Tek girişi batıdan sağlanmış olup, girişin üzeri yuvarlak kemerlidir Neflerini dikine geçen beşik tonozun kuzey bölümü sağlamdır Kilisenin taşıyıcıları ve tavanı çökmüştür Kapı, pencere, taşıyıcılar ve kemerler düzgün yontma taştan diğer kısımlar ise moloz taştan yapılmıştır
Krom Kilisesi
Yapı,Yağlıdere Köyü sınırları içerisindedirYan duvarları ve örtüsü yıkık vaziyette olan Kilisenin ön duvarı ve girişi sağlam vaziyettedir Dikdörtgen bir alan üzerine üç nefli bazilikal plan şemasında inşa edilmiştir
Çevrepınar Köyü Kilisesi
Şiran İçlisi Çevrepınar Köyündedir Şiran-Gümüşhane yolunun batısında 125 eninde 10 metre boyunda 4 ana sütun üzerine oturtulmuş, ana kubbede buna bağlı küçük sütunlar ile 6 adet kubbesi bulunmaktadırSütün başlıkları geometrik desenlerle şekillendirilmiş sütunlar kurşun eritilerek üst,üste konulmuşturYapının ses yankısının sağlanması için ana kubbede karşılıklı küpler konularak ses dizaynı sağlanmaya çalışılmıştırKilise giriş kapısı işlemeli olup, Papaz yeri diye anılan kısım harap olmakla birlikte özelliğini korumaktadır
Kızlar Manastırı
Yapı, Kürtün İlçesi Yaylalı Köyündedir Üçgensi çatısı tabiat şartlarına bağlı olarak yıkılmıştır Tek nefli, tek apsislidir Yöre kızlarının eğitim ve ibadet amaçlı olarak kullandıkları bir manastırdır Manastır çevre duvarlarıyla avlu içerisine alınmıştır
Dere Mahallesi Kilisesi
Yapı, İlçenin 30 km güney batısında dere mahallesinde tek nefli, kilise üzerine büyük bir kaya kütlesi düştüğü için üst örtüsü yıkılmış durumdadır693×496 boyutlarındadır
Yaylım Köyü Kilisesi
Yapı, Köse İlçesi yaylım Köyü MerkezindedirÜç apsisli, üç neftli, dört sütunlu kilise giriş kapısı dahil, orijinalliğini muhafaza etmektedirBeşik tonozlu örtülüdür Kilise içerisinde yangın çıktığından fresko tekniğinde yapılmış bazı resimler yok olmuştur Bu fresklerden geriye Meryem ana figürleri kalmıştırKilisenin bütün duvarları yontma taşla yapılmıştır
Hegios İoannes Manastırı Kilisesi
Yapı,Çatal Kayanın hemen altında yer almaktadır1819-1832 yıllarında onarılarak freskolarla süslenmiştir Yapı tek nefli bir plana sahiptirÜstünü örten beşik tonozların izi mevcuttur Güney duvarında,pencere aralarında ve yarım payeler üzerinde tespit edilen sahneler,konuları bakımından ilgi çekicidir Filizler (Şerit) halindeki sahnelerden, en alt sıra oldukça bozulmuşturSadece başlardaki haleler kalmıştır İkinci filizde kilisenin ileri gelenleri tasvir edilmiştir Figürlerden birisi Aziz Hermogenes’tir Elinde yuvarlak ve kubbeli bir yapının maketini tutmaktadır 3 firizde Genesis (İsanın doğumu) kompozisyonu, 2 yarım paye üzerinde Aziz Simeon Stylites’in tasfiri, 2sathi kemerde Hzİsa’nın din adamlarıyla münakaşası ve Sameryalı kadınla kuyu başındaki sohbeti görülür
Yitirmez Kilisesi
Yapı, Merkez Yitirmez Köyündedir Üç apsisli olup, biri yıkılmıştır Beşik tonozla örtülü olup,orijinal sütun gergileri bulunan, hepsi taştan yapılı altı sütunu , 11 mazgal penceresi olan ve yer,yer fresk izlerine rastlanmaktadır
Demirkapı Kilisesi
Yapı, Torul İlçesi Demirkapı Köyü Ünalan (Emrük) Mahallesinde bulunmaktadır 18yy’ın ilk yarısında yapılan kilise beşik tonozla örtülü olup, çevresi ise duvarlarla çevrilidir
Panaghia (Meryemana) Kilisesi
Büyükçit Köyü Vadisinde Çit deresinin sol tarafındaki yamaç üzerindedir Manastıra ana yoldan ayrılan bir köprüden geçilerek patika bir yolla ulaşılmaktadır Manastır Yüksek duvarlarla çevrili avlunun içindedir Manastırı ilk kez 890-900 tarihleri arasında üç keşişin kurduğu bilinmektedir Daha sonra Trabzon Komnenosları döneminde ve 19yy da onarılmıştır 1250×860 metre boyutlarındaki yapı ortada merkezi Kubbe, şapeli köşelerde birer küçük kubbeli tonozla örtülüdür Plan üç nefli bir bazilikanın karışımı gibidir Daire biçimi üç apsisi vardır Duvarlar yalancı kemerlerle üç bölüme ayrılmıştır Kemer ortalarına büyük birer pencere açılmıştır Manastırın Kuzeydoğu köşesindeki şapel dikdörtgen planlıdırApsisin nişinde Bizans döneminden freskler vardır
Hagios Theodoros Kilisesi
Eski Gümüşhane’de bulunan en eski kilisedir1480 ‘de madenciler tarafından yaptırılmıştır 1702 yılında kısmen onarım görmüştür Üç nefli bir bazilika şeklindedir Apsislerin (Mihrap) kısmı kısmen kaya içindedirBeşik tonozları çökmüştür
Surp Karabet Kilisesi
Yapı, Süleymaniye Mahallesinde olup, Ermeni kilisesidir Çift meyilli çatısında yer alan kubbesiyle daha çok İmera(Olucak) Köyü Manastır kilisesiyle benzerlik göstermektedir
Güneşli Mah Kilisesi
Yapı,İlçeye 8 km mesafede Altınpınar beldesinin Güneşli mahallesindedir 847×605 metre ölçülerinde tek nefli,tek apsislidir Kiborion girişli kilisenin güneyinde tek girişi bulunmaktadır Kilisenin hemen yanı başında 327×253 metre ölçülerinde bir şapelde bulunmaktadır
Manamatlı Mah Kilisesi
Yapı, Torul Uğurtaş Köyü Manamatlı Mahallesinde bulunmaktadır Tabiat Şartlarına bağlı olarak tahrip olan şapelin Yan duvarları ayakta kalmıştır
|