Şükür Nedir?

Şükretmek nasıl olur?
Sual: Şükür nedir? ü teâlâya nasıl layıkıyla şükredebiliriz?
CEVAP
Şükür, her nimetin ’tan geldiğini bilip yerinde sarf etmek ve dille de hamd etmektir Şükür, kendini o nimete layık görmemektir Şükür, nimeti değil, nimeti vereni görmektir Nimet sahibinin emirlerine uyup yasakladıklarından sakınmaktır Bu da, kalb, dil ve diğer azalarla olur Kalble iyiliğe niyet eder Dille hamd eder, şükrünü açıklar Uzuvlarla şükürse, ü teâlânın verdiği nimetleri, onun sevdiği ve istediği yerlerde kullanmaktır ü teâlâya layıkıyla şükretmek mümkün değilse de, şunlar yapılırsa, şükredilmiş kabul edilir:
1- Her nimetin ’tan geldiğini bilmek ü teâlâ, Hazret-i Musa’ya buyurdu ki:
(Kendine verdiğim nimeti benden bilen, nimetlerin şükrünü eda etmiş olur Bir kimse de, rızkını kendi çalışmasıyla bilip benden bilmezse, nimetin şükrünü eda etmemiş olur) [İ Gazali]

2- Nimetleri ü teâlânın istediği şekilde kullanmak Mesela gözün şükrü, ibretle bakmak, harama bakmamak, Müslümanın ve arkadaşının kusurunu görmemektir Kulağın şükrü, iyi şeyler dinlemek, kötü şeyleri, söylenilen ayıpları dinlememektir

3- Kendimiz dinin emir ve yasaklarına uyarken, diğer insanların da bu nimetten istifade etmesini, hidayete ermelerini sağlamak için çalışmak

4- ü teâlâ çeşitli nimetler verince, buna layık olmadığını düşünüp utanmak şükür olur Şükürdeki kusurunu bilmek de şükür olur Şükredemiyoruz diye özür beyan etmek de şükürdür (ü teâlâ, kusurlarımı örtüyor) demek de şükürdür Şükür vazifesini yerine getirmenin ü teâlânın bir lütfu olduğunu düşünmek de şükürdür

5- ü teâlânın verdiği her şeye razı olmak

6- Nimetlerden faydalanıldığı müddetçe, ü teâlâya isyan etmemek

7- Yapılan iyiliği anıp ihsan edeni övmek, yani dille de Elhamdülillah demek

8- Bir hadis-i şerif meali: (“ümme mâ esbaha bî min ni’metin ev bi-ehadin min halkıke, fe minke vahdeke, lâ şerîke leke, fe lekel hamdü ve lekeşşükr” duasını, gündüz okuyan o günün, akşam okuyan o gecenin şükrünü ifa etmiş olur) [M Rabbani 3/17] (Bu duayı akşam okurken, esbaha yerine emsâ denir)

9- Vasıtalara şükretmek ü teâlâ nimetlerini, rızkımızı bir vasıtayla gönderir Onlara teşekkür etmekle de, ü teâlâya şükretmiş oluruz Bir hadis-i şerif meali: (İnsanlara teşekkür etmeyen ü teâlâya şükretmemiş olur) [İ Ahmed]

Hamd etmek
Sual: ’a hamd etmenin, yani Elhamdülillah demenin hükmü nedir?
CEVAP
Yerine göre hamd etmenin hükmü değişir Birkaç örnek verelim:

Vacib olduğu yerler:

Namazda hamd etmek vacibdir Fatiha suresi okumakla hamd edilmiş olur

Sünnet olduğu yerler:

Duaya başlarken, hutbede ve yiyip içtikten sonra hamd etmek sünnettir

Müstehab olduğu yerler:

Duaların sonunda hamd etmek müstehabdır

Mubah olduğu yerler:

Her hatırladıkça hamd etmek mubahdır

Haram olduğu yerler:

Haram bir şeyi yiyip içtikten sonra hamd etmek haramdır

Küfür olduğu yerler:

Domuz eti, şarap gibi kesin haram olan bir şeyi yiyip içtikten sonra hamd etmek haramdır, hatta haramlığına önem verilmezse küfür olur

Sayılamayan nimetler
Sual: Çok sıkıntıları olan bir Müslümanın, yine de şükretmesi gerekir mi?
CEVAP
Müslüman olmak en büyük nimete sahip olmak demektir Bu nimete ne kadar şükretsek azdır Müslüman olan, nimetler içindedir Kur’an-ı kerimde mealen buyuruldu ki:
(’ın nimetlerini saymaya kalksanız, bitiremezsiniz) [Nahl 18]

ü teâlâ, (Rahmetim gazabımı aştı) buyuruyor (Deylemi)

Bu bakımdan, her işte müminin kârı çok olur Birkaç örnek verelim:
1- Günahlar bire bir yazılırken, sevablar en az bire on yazılır Bire yedi yüze kadar çıkar, hatta daha da fazla karşılık verilir Bir âyet-i kerime meali:
(Bir iyilik yapana on katı sevab verilir Bir kötülük ise ancak misliyle [bire bir] cezalandırılır Kimseye haksızlık yapılmaz) [Enam 160]

Bir hadis-i şerif meali de şöyledir:
(İyilik yapmak isteyip de yapamayana, ü teâlâ, tam iyilik etmiş gibi sevab yazar Eğer o iyiliği yaparsa on, yediyüz misli ve çok daha fazla sevab yazar Eğer kötülüğe niyet eder de yapmazsa, tam bir sevab yazar O kötülüğü yaparsa, sadece bir günah yazar) [Buhari]

2- İyilik yapmaya imkânı olmayan bir mümin samimi olarak, (Şu dağ altın olsa da, herkese dağıtsam) diye düşünse sanki dağıtmış gibi sevaba kavuşur, ama imkânım olsa şöyle hırsızlık ederdim, şöyle günah işlerdim diye düşünse, o günahları işlemedikçe günah yazılmaz Hatta günah işlemeye karar verip sonra rızası için vazgeçse, sevab da alır

3- Mümin hastalanıp ibadet edemez hâle gelince, ona yine lütuflar yağmaya başlar Hastayken doğru dürüst yapamadığı amellere daha çok sevab kazanır Bir hadis-i şerif meali şöyledir:
(Mümin, hastalanıp ibadet edemeyince, ü teâlâ, günahları yazan soldaki meleğe, “Onun günahlarını yazma” emri verir Sevabları yazan sağdaki meleğe de, “Ona sıhhatliyken yaptığı amellere verilen sevabların en güzelini yaz, ben onun durumunu bilirim ve onu ben bu hâle getirdim” buyurur) [İbni Asakir]

4- İnsanların amellerini yazan ikişer melek, her sabah akşam değişir Eğer kul sabah ve günün sonunda iyi iş işlemişse, aradaki günahlara bakılmadan affedilir Bu ne büyük bir ihsandır! Bir hadis-i şerif meali şöyledir:
(Melekler, insanların amel defterlerini götürdükleri zaman, başında ve sonunda iyi iş yazılı ise, gün ortasında yapılanları ona bağışlarlar) [Ebu Ya’la]

5- Sevab veya günah yazılırken de melekler mümine lütufta bulunur Mümin, birkaç günah işler, sağdaki âmir olan melek soldakine günahları yazdırmaz, (Biraz bekle, belki bir iyilik) işler der Kul bir iyilik işleyince, şimdi yazalım der Bir iyiliğe on sevab verilir O kişi üç günah işlemişse, 10’dan 3’ü çıkar, geriye 7 sevab yazılır Bir hadis-i şerif meali:
(Sağdaki melek, soldaki meleğin âmiridir Kul, bir iyilik yapınca, on sevab yazar Kötülük yapınca, sağdaki melek, soldaki meleğe, bekle der O da, 6 saat bekler Eğer kul istiğfar ederse, hiç günah yazmaz İstiğfar etmezse, tek bir günah yazar) [Taberani, Beyheki]

6- Dört rekâtlık namazda yanılıp üç mü, dört mü kıldım diye şüphelenince, üç kabul eder, bir rekât daha kılar Secde-i sehv eder Peygamber efendimiz, böyle yapan kimse için, (Eğer beş rekât kılmışsa, melekler bir rekât daha ekleyip o namazı altı rekât olarak yazarlar) buyuruyor(Müslim)

Bir rekât fazla kıldığı namaz boşa gitmiyor, yanına bir daha eklenerek iki rekât namaz olarak takdim ediliyor Hep böyle, müminin lehine hareket edilmektedir Bir kimse ’a bir adım yaklaşırsa ü teâlâ ona on adım yaklaşıyor Hep nimet içindeyiz

7- dostlarını, sadece seven bile kurtulur Silsile-i aliyye büyüklerinden, Kâbe-yi şerifi görünce, (Yâ Rabbi, bizi seveni dostun yap) diye dua edenler oldu ve bu duaları kabul oldu Demek ki, bu büyükleri seven kurtulur Bir hadis-i şerif meali de şöyledir:
(Dini sual sormakla dört kişi sevabda ortaktır: Sual soran, cevap veren, dinleyen ve bunları sevenler) [Ebu Nuaym]

Gazetede, maillerde bunları okuyanlar, radyoda ise dinleyenler de sevaba ortak olur Bir de, bir kimse gazete alamıyordur yahut bilgisayarı, maili yoktur, okuyamıyordur Radyoyu o saatte dinleyemiyordur, fakat (Gazete alsaydım veya bilgisayarım olsaydı da, bu sual ve cevapları okusaydım) yahut radyoda konuşulurken (O saatte müsait olsaydım da dinleseydim) diyordur Böyle diyenler de, diğerleri gibi sevaba kavuşur Mesela, Osman Ünlü hoca konuşuyor, bir mazeretle dinleyemeyen biri, (Ne iyi, suallere nakle uygun cevap veriliyor, Osman hocadan ve ona bu imkânı verenlerden razı olsun)derse, yine sevaba ortak olur

8- Yatağa abdestli giren, ölürse şehit olur Namaza kalkmak yahut ertesi gün faydalı işler yapmak niyetiyle uyuyanın uykusu ibadet olur İki hadis-i şerif meali:
(Âlimlerin uykusu ibadettir) [İ Gazali]

(Oruçlunun uykusu ibadettir) [Deylemi]

9- Ramazan ayına kavuşmak büyük nimettirBir hadis-i şerif meali şöyledir:
(ü teâlâ, Ramazanın ilk gecesi, müminlere rahmet eder Rahmetle baktığı kuluna da artık hiç azap etmez Ramazanın son günü, oruç tutan müminlerin hepsini affeder) [Beyheki] (ü teâlânın sıfatları da ebedî olduğu için, razı olması, affetmesi de ebedîdir Bir defa rahmetle bakarsa, bir defa affederse, artık ona hiç azap etmez)

10- Camiye giren bile nimete kavuşuyor Bir hadis-i şerif meali şöyledir:
(Camiye giren, o andan itibaren namazda sayılır) [İbni Ebi Şeybe]

11- Cuma günü ölen bile kurtulur Bir hadis-i şerif meali de şöyledir:
(Cuma günü ölen mümin, şehid olur ve kabir azabından kurtulur) [Ebu Nuaym]

12- Ömründe bir kere günahtan sakınan, sonunda Cennete gider Bir hadis-i şerif meali:
(Ömründe bir kere ’ı anan veya Ondan korkan Mümin, Cehennemden çıkar) [Tirmizi]