Tefsir Dersleri...

Üçüncü Hüküm: Ka'be Üzerinde Kılınan Namaz, Sahih Midir?



Kıbleyle ilgili görüş ayrılıklarından birisi; «Ka'be üzerinde kılınan na*maz, sahih midir? Kılınırsa hükmü nedir?» şeklindedir


Şcıfiiler ile Hanbelilere göre Ka'be üzerinde kılınan namaz, sahih de*ğildir Çünkü Ka'be üzerinde namaz kılan kimse, O'na değil, başka bir tarafa yönelmiştir


Hanefilere göre ise, Ka'be üzerinde kılınan namaz, kerahetle sahihtir, Çünkü kıble Ka'be değil, onun bulunduğu yerdir Ka'be üzerine çıkmak İte edeb dışıdır [98]




Dördüncü Hüküm: Bir Kimse, Namaz Kılarken Nereye Bakmalıdır?



Malikilere göre bir* kimse namaz kılarken karşısına bakar Cumhura pöre ise namazda secde ettiği yere bakmak sünnettir Kadı Şüreyh, «ilr kimse, namaz kılarken ayakta secde yerine, rükû da ayaklarının bulundu» Qıı yere, secde de burnunun geldiği yere, oturduğu zaman da namai kıl*dığı yere veya seccadeye bakmalıdır» der


Kurtubî ise, «Kıble âyeti, Maliki'nin görüşünü açıkça te'yid eder Zira «(Namazdan, yüzünü artık Mescidi Haram tarafına (Ka'be semtine) çevir» buyruğu, namaz kılan kimsenin secde yerine değil, karşısına bakmamın «mretmektedir» diyor


Ibn-i Arabî de: «Namaz kılan kimse, mutlaka önüne bakmalıdır Çun ku başını eğerse farz olan kıyamı eksik yapmış olur Yani, kıyamın ayakKı olması nasıl farz ise başın da dik durması öylece farzdır İnsan, uzuvları nın en şereflisi olan başını eğerek secde yerine baktığında, onun İçin lor-luk ve meşakkat vardır Halbuki dinde hiçbir zorlama yoktur ve Allah (cc) İla Resül(rav)'üde emretmemiştir» [99] demektedir


Cumhur'un görüşü sahihtir Zira namaz kılan kimse, namazda İken •ecde yerine bakarsa, Ka'beye yönelmesine hiçbir zararı olmaz Onların, secde yerine bakmak sünnettir» demelerinin hikmeti, namazda başka bir şeyle meşgul olunmaması ve kalbe huşu'nun yerleşmesine vesile olması İçindir Allah (cc), daha iyisini bilir Konuyla ilgili diğer bilgiler, fıkıh kitap*larından öğrenilebilir [100]




Ayetlerden Alınacak Dersler



1 Yahudilerin, kıblenin değiştirilmesi hususundaki itirazları, beyinsizlik ve cahilliklerlndendir Zira onların itirazları, salim bir akla ve mantığa da*yanmaz


2 Bütün yenler gerek yaratılış, gerekse mülkiyet bakımından şüphesiz Allah (cc)"ındır Öyleyse Cenabı Hak: «Bir yönden, diğer bir "yöne dönün» diye emrettiği zaman, hiç kimse itiraz etme hakkına sahip değildir


3 Resulullah (sav)"ın ümmeti, -Allah (cc), kıyamet günü, onların di*ğer ümmetler hakkında şahitliklerini kabul edecektir- ümmetlerin en fazl-letlisidir


4 Kıblenin dönüşü, insanla^ için bir imtihandır ve doğru mü'minler ile münafıkları birbirinden ayırt etmek İçindir


5 Resulullah (sav), Allah (cc)'a karşı olan edebinden ötürü, kıblenin dönmesini bizzat dua ederek istememiştir Bu eşsiz ve üstün edebe karşı Allah (cc), ona seveceği ve razı olacağı bir kıble yönünü ikram etmiştir


6 Ka'be-i Muazzama, Peygamberlerin babası [101] Hz ibrahim (sav)'in kıblesidir Allah (cc), bu kıble ile mü'minlerin kalbini celbedip bir araya toplanmalarını temin etmiştir


7 Kitap ehli (Hristiyan ve Yahudiler), kıblenin dönüşünün hak ve Al*lah (cc)'ın buyruğuyla olduğunu gayet iyi biliyorlardı Onların itirazları, mü'minler arasında fitne çıkarmak içindi [102]




Ayetlerdeki Teşriî Hikmetler



Ka'benin bugünkü şekliyle temelini Hz İbrahim (sav) atmıştır O, yer*yüzündeki bütün müslümanların kıblesidir O'nun dikey istikametinde bu*lunan Beytü'l Ma'mur da semâ ehlinin (meleklerin) kıblesidir Onlar (Me-lekler)'da orayı tavaf ederek Allah (cc)'ı teşbih ederler Allah (cc), hik*meti gereği tevhid ümmetini bir kıble etrafında toplayarak Hz İbrahim (sav)'e Beyt-i Atik (Ka'be)'in; emniyet ve ilahî nurun tecelli yeri, hacc ya*pılma mekahı her sınıf ve kavimden İnsanların blraraya gelerek Allah (nc)'n yönelme ve ezelde kendisine vermiş oldukları ohdi yerine getlrm» mnhalll, kendi aralarında buluşup tanışma ve anlaşma yeri olması için ynpılmasını emretti Nitekim Allah (cc), Kur'anda buna işaret eder: «Tâ ki kendilerine ait menfaatlere şahit (ve hâzır) olsunlar Allah'ın rıiık olarak kendilerine verdiği dört ayaklı davarlar (kurbanlıklar) üzere malum olan gtinlerde Alloh'ın adını ansınlar» (Hacc: 28)


Resulullah (sav), 16 veya 17 ay Mescid-i Aksa'ya yönelik nama/ M riıklnn sonra Allah (cc), O'nun Ka'beye yönelerek namaz kılmasını emret II Kıhloye dönme emrinde -Halkı imtihan ederek doğru mü'minlerl ynlnn çii münafıklardan ayırıcı ve seçkin kıldığı bu ümmete insanlığın önderliğini İticin odlcl- büyük bir hikmet vardır Nitekim bu hususa Kuran işaret «d»ı «Allah uğrunda (nasıl savaşmak lazımsa öylece) hakkıyla clhad edin Slil o »oçtl Din (işlerin)de üzerinize hiçbir güdük de yüklemeoi (Tıpkı) bo Ihımız İbrahim'in (tevhid) din (inde olduğu) gfci Size daha evvel (gönder tllgl kltcblar) da, bu (Kur'anda) müslümanın adını -Peygamber tliln üre rlnlze şahit olsun, sizde (bütün insanların üzerine şahitler olaeınıt diye (Allch) vermiştir» (Hacc: 78)


Allah (cc), tevhid sembolü, iman menbaı ve peygamberlerin 11/ İbrahim (sav)'ın kıblesi Ka'benin şerefini daha da yüceltsin O'nıın «I Kılında milyonlarca mü'minin kalbi birleşir Zira Ka'be birleşme knynııgı vb kellme-l şehâdet üzere toplanma vesilesidir Ka'beye yönelme emrinde, Yahudiler ve münafıklar için hayret edilecek bir şey yoktur


İmam Fahrddin er-Râzî (ra); «Alimler, kıblenin yönü hususunda birçok hikmetler anmışlardır Bunlardan birkaç tanesini aktarıyorum


1 Bir kimse, büyük bir hükümdarın huzuruna girince yüzünü O'no tnm olarak çevirir, saygı ifade eden sözler söyler, hizmette ve dilekte bu Ummaya gayret eder Bunun gibi, namazda kıbleye yönelen kim«e, ho kıımdara yüzünü dönen kimseye benzer Namazdaki kıraat ve teşbihim, huzurunda Meliki övme rükû ve secde ise; Sultana yapılan hizmet glhlıllr Aynı zamanda secde, Allah (cc)'a karşı aczini ve zaafını ifadedir


2 Namazdan maksat, kalb huzuru ile Allah (cc)'ın huzurunda bulıu maktır Bu huzur, yalnız, namazın tümünde sağa sola dönmeden, nablt bir yerde durarak tayin edilen bir semte yönelmeyle elde edilir, öyleyse blf yerin şerefine binaen kıble olarak belirlenmesi, en hayırlı ve en sağlam bir yoldur


3 Allah (cc), mü'minlerin birbirlerini sevmelerini ve anlaşmalarını •« ver Nitekim, bu hususa Cenab-ı Hak Kur'anda işaret eder «Heplnlt, toptan sımsıkı- Allah'ın ipine sarılın Parçalanıp ayrılmayın Allah'ın üzeri*nizdeki nimetini düşünün Hani siz (birbirinizin) düşmanları idiniz de o, kalblerinizi (İslama ısındırıp) birleştirmişti İşte onun bu ni'meti sayesinde (din) kardeşleri olmuştunuz» (Âl'i İmrân 103)


Eğer mü'minler, namaz kılarken ayrı taraflara yönelseler, o zaman ara*larında ayrılık olduğu hemen ortaya çıkar Halbuki Allah (cc) mü'minlere —aralarında tam bir uyum olsun diye— belli bir yönü tayin ederek oraya yönelmelerini emretmiştir


4 Allah (cc); «Hatırla o zamanı ki biz Beyt'in yerini İbrahim'e» «Bana hiçbir şeyi eş tutma, Beytimi tavaf edenler, kıyam edenler, rükû, sucûd edenler için iyice temizle» diye merci yapmıştık» (Hacc: 26) âyetiyle Ka'-beyi kendisine tahsis ettiğini, mü'minlerj de ubudiyyet (kulluk) sıfatıyla ken*dine izafe ederek; «Ey iman eden kullarım, şüphesiz ki benim arzım geniş*tir O halde ancak bana ibadet edin» (Ankebut: 56) emri ile onları, diğer insanlardan ayırarak mümtaz bir yer verdiğini bildirir Allah (cc), sanki mü'minlere hitaben; «Ey mü'min sen kulum, Ka'be ise evim [103] dir Kıf-dığın namaz bana hizmetindir O halde evimde yapacağın hizmette yüzünü ve kalbini bana çevir» buyurur» [104] der [105]