Tefsir Dersleri...

43 DERS LİAN İLE İLGİLİ HÜKÜMLER



6- Zevcelerine zina isnat eden ve kendilerinin kendilerinden basta şahldleri de bulunmayan kimseler(e gelince) onlardan her birinin (yapacağı) şahitlik, kendisinin hakikaten sadıklardan olduğunu Allaha yemin ile dört (defa ifade ve tekrar edeceği) şahitliktir


7- Beşinci (şehadet) de eğer yalancılardan ise Allanın laneti mu*hakkak kendisinin üstünedir


8 ,9- O (kadın)ın billahi onun (zevcinin) muhakkak yalancılardan olduğuna dört (defa) şehadet etmesi, beşincide de eğer o (zevci) sadık*lardan ise muhakkak Allanın gazabı kendi üzerine (olmasını söylemesi) ondan (o kadından) bu azabı (cezayı) defeder


10- Ya üzerinizde Allanın fazi ve rahmeti olmasaydı, ya hakikat Al*lah tövbeleri kabul eden yegane hüküm ve hikmet sahibi olmasoydı (hail-nlz ny varır*,?,






Ayetlerin Lafzı Tahlili



(Yermfina): Ailelerini zina ile itham etmek


(Ezvâcehüm): Ezvac, zevc'in çoğuludur Zevç ise eş demektir


(Feşehadetü ehadihim): Zina iftirası atan-xm haddi kaldıran şehadet


(La'netellahi): Aliahın gazab ve laneti Lanet aslında AHah (cc)'ın rahmetinden kovulma demektir


(Ve yedreu): Defetme anlamında bir fiildir


(El azabe): Buradaki azabtan maksat, dünyevi azab, yani had veya recm


(Tevvabün): Cok tövbe eden öyle ki Allahu :aalan:n günahtan dönen kuluna rahmeti ile yönelmesi


(Hakimün): Herşeyi yerli ysrine koyan Kulların maslahatlarının gerektirdiği şekilde hikmetli hükümler vazedici




Âyetlerin İcmali Manaları



Allahu taala hanımını zina ile itham eden ve fakat iddiasının doğru*luğuna hiçbir delil getirmeyen kimsenin üzerine düşeni haber vermektedir Hanımını zina ile itham edenin üzerine farz olan, zina suçunun isbatı ve tfıîra haddinden kurtulmak İçin dört şahit yerine bizzat kendisinin sözüsûn doğruluğu üzerine dört defa Aliahın ismi ile yemin ve şehadette bu-unarak, beşinci olarak «Eğer sözümde doğru değilsem Aliahın laneti üze--me olsun» demesi lazımdır Zina ile itham edilen kadın da eğer zina et-:ğini itiraf etmiyorsa, zina cezasından kurtulmak için dört şahit yerine ;ört defa Aliahın ismi ile yemin ve şehadette bulunması lazımdır Kendi if-"etinin isbatı ve kocasının yalancılardan olduğunu isbat için beşinci olarak Aliahın ismi ile yemin ve şehadet ederek, «Eğer kocam doğru söylüyorsa »ilahın gazabı üzerime olsun» demesi lazımdır


Allahu taalanın bu hükmü vazetmesi yalnız halka rahmetinden, günah*kâr kullarına lütufkarlığındandır Eğer bu hüküm vazedilmeseydt onlar halk İçinde rezil ve rüsvay oldukları gibi dünyada acilen cezalandırılırlar ve ahrette de azaba çarptırılırlardı Allahu taala kullarını çok esirgeyici ve kullarının tövbelerini kabul ederek günahlarını affedendir Çünkü Allahu taala, «Şüphesiz ki ben tövbe ve iman edenleri, İyi iyi amel (ve hareket)te bulunanları, sonra da doğru yolda (ölünceye kadar) sebat edenleri elbette çok yarlıgayıcıyım» (Taha: 82) buyurmaktadır




Ayetlerin Nüzul Sebebleri



1) Buharî, Tirmizi ve Ibni Mace İbni Abbastan şöyle rivayet ederler: «Hilal bin Ümeyye, Resulullah (sav)'ın huzurunda karısının Şerik bin Seh-ma ile zina ettiğini söyledi Resulullah, «Ya isbat edersin veya sırtına sopa vurulur» buyurdu Bunun üzerine Hilal, «Bizden birisi karısı ile yabancı bir erkeği gördüğünde nasıl delil arayabilir?» dedi Resulullah (sav) yine, «Ya isbat edersin veya sırtına sopa vurulur» buyurdu Hilal bin Ümeyye Resulullah (sav)'a, «Seni hak peygamber olarak gönderen Allah (cc)'a ye*min ederim ki ben iddiamda doğruyum Allahu taala benim sırtımı hadden koruyacak bir âyet gönderecektir» dedi Bunun üzerine Allahu taala, «Zev*celerine zina Isnad eden ve kendilerinin kendilerinden başka şahitleri de olmayan kimseler(e gelince) onlardan her birinin (yapacağı) şahitlik, ken*disinin hakikaten sadıklardan olduğunu Allaha yemin ile dört (defa ifade ve tekrar edeceği) şahitliktir» âyetini inzal buyurdu Resululiah (sav) Hilal ile karısını getirtti Hilal şehadete başlayarak, «Ben Allah (cc)'a yemin ve şehadet ederim ki sözümde doğruyum» diye lian etti Resulullah (sav), «Allah (cc) sizden birinizin yalancı olduğunu biliyor Biriniz tövbe etme*yecek misiniz?» buyurdu Sonra kadın kalkarak dört kez aynen kocası gibi Allah (cc)'ın ismi ile yemin ve şehadette bulundu Beşinci tekrara ge*lince sahabiler kadını durdurdular ve «Bu söz azabı gerektirir» dediler Kadın sustu Biz onun sözünden döneceğini zannettik Fakat kadın beşin*ci kez yemin ve şehodetle birlikte, «Eğer kocam doğru söylüyorsa Allahın gazabı üzerime olsun» dedikten sonra, «Ben kavmimi bundan sonra halka rüsvay etmeyeceğim» diyerek gitti Resulullah (sav), sahabilere dönerek, «Bakınız eğer bu kadın gözlen sürmeli iri kalçalı ve kalın bacaklı bir ço*cuk doğurursa o Hilal'in değtl Şerik bin Sehma'ntn çocuğudur» buyurdu Kadın Resulullah (sav)'ın tavsif ettiği gibi bir çocuk dünyaya getirdi Re*sulullah (sav), «Eğer Allah (cc)'ın kitabındaki bu hüküm olmasaydı o ka*dını nasıl cezalandıracağımı ben bilirdim» buyurdu» [46]


Bunun diğer bir yönü daha vardır: Kadınlar genellikle «lanet» kelime*sini kullanmayı adet edinmişlerdir Bu sebeble onların kalblerinde hiçbir korku uyandırmaz «Gazab» kelimesi ise alışkın olmadıkları bir kelime ol*duğu için onlara korku verir


Üçüncü incelik: «Allah tövbeleri kabul eden yegane hüküm ve hik*met sahibi olmasaydı» âyetinde uygun olan «hüküm ve hikmet sahibi» manası taşıyan «hakim» kelimesi yerine, «rahmet» kelimesinin kullanılması idi Çünkü bu kelime, tövbe fiiline daha uygundur «Hakim» kelimesinin kullanılmasında ince bir hikmet vardır Şüphesiz Allah (cc)'ın «lian»la hük*metmesinin sebebi, zina gibi fahiş bir sucun kullarına örtülmesini dileme-sidir Eğer «lian» meşru olmasaydı zina ithamında bulunan kocanın iftira haddi ile cezalandırılması lazım gelirdi Halbuki hiçbir kocanın sebebsiz yere karısını zina ile itham etmeyeceği acıktır Çünkü kadının zina etme*si yalnız kendisini değil, kocasını da lekeler Eğer yalnız kocanın dört kere yemin ve şehadet etmesiyle iktifa edilseydi, kadının recmedilmesi icabe-derdi Allah (cc) hüküm ve hikmeti her ikisinin de korunmasını gerektirdi*ğinden, ikisinin yemin ve şehadetleriyle onlardan cezayı kaldıracak «lian»la hükmetmiştir, işte bundan dolayı da bu hükümle ilgili âyetin sonunda «rahmet» kelimesi değil, «hakim» kelimesi kullanılmıştır




Âyetlerdeki Şer'i Hükümler


Birinci Hüküm: Lian Ne Zaman Gerekir?



Bir kimsenin karısını zina ile itham etmesi halinde, kadın sucunu itiraf etmez, koca da sözünden dönmezse lian yapılması gerekir Bu da iki şe*kilde ortaya çıkabilir Birincisi, kocanın karısına, «Sen zina ettin» veya «Senin zina ettiğini gördüm» demesi ve bunu dört şahitle isbat edeme*mesi halinde İkincisi, kocanın karısının hamileliğini, yani karnındaki ço*cuğu reddetmesi halinde Her iki halde de lian yapmak farz olur




İkinci Hüküm: Lian Yemin Mi, Yoksa Şehadet Midir?



Fakihler bu hususta ihtilaf ederek iki görüşe ayrılmışlardır;


1 Görüş: Lian şehadettir ve onda şehadet hükümleri geçerlidir Bu, İmam Ebu Hanife (ra)'nin görüşüdür


2 Görüş: Lian şehadet değil, yemindir Onda yemin hükümleri ara*nır Bu da İmam Malik, Hapbsl ve Şafii'nin görüşüdür


Honef ilerin deliltort:


1- Hanefilerin lianın yemin değil, şehadet olduğuna dair birinci de-, illeri «Onlardan her birinin (yapacağı) şahitlik, kendisinin hakikaten •odaklardan olduğunu Allaha yemin ile dört (defa ifade ve tekrar edeceği) şahitliktir» âyetidir


2- İbni Abbas (ra)'ın Hilal bin Ümeyye vakası ile ilgili olarak nak*lettiği hadistir Zira o hadiste «Hilal gelerek şehadet etti» deniliyor Daha sonra kadın da kalkarak şehadet ediyor Bu hadiste şehadet kelimesi İki defa sarahaten İfade edilmektedir


3- Hanefilere göre, lian meselesinde mademki erkeğin şehadeti dört şahidin yerine geçiyor, öyleyse erkeğin sözlerinin şehadet olması azım gelir


Cumhurun delilleri:


1- «Şehadet» kelimesinden bazan yemin kasdedilir Nitekim, «Mü*nafıklar sana geldiği zaman «Şehadet ederizki sen muhakkak ve mutlak JUftahın peygamberisin» dediler Allah da bilir ki sen elbette ve elbette 3' nun peygamberisin (Fakat) Allah o münafıkların hiç şüphesiz yalancılar aUuğunu da biliyor Onlar yeminlerini bir kalkan edindiler ve Allanın yo*mdan saptılar Hakikat onların yaptıktan şeyler ne kötüdür» (Münafl-On: 1-2) âyetlerinde «şehadet» kelimesinden yemin kasdedildiği görül*mektedir


2- «Allaha yemin İle dört (defa İfade ve tekrar edeceği) şahitliktir» âyetinde «Allah» lafzı «şehadeule birlikte zikredilmiştir Bu da delalet edi-or ki, buradaki «şehadeUten maksat, «yemin»dir Çünkü kişinin kendi nef*si ;çin şehadeti makbul değildir Yemin ise makbuldür


3- Hilal bin Ümeyye vakası ile ilgili olarak İbni Abbas (ra)'tan nak-adüen hadisin sonunda bazı rivayetlerde «Eğer Hilai bin Ümeyye ile karısı arasında karşılıktı yeminler olmasaydı ben o kadını nasıl cezalandıraca*ğım bilirdim» denilmektedir


Özet olarak, Haneliler, Handa geçen sözlerin «yeminle tekldlenen seftadet» olduğunu söylerken cumhur da «şehadetle tekid olunan yemin» :duğunu kabul eder




Üçüncü Hüküm: Kafirlerin, Kölelerin Ve Tina Mirası Suçundan Cezolanmış Kişinin Lion Yapması Caiz Midir?



Fakihler, Hanın yemin veya şehadet olduğuna dair ihtilafa bağlı ola*rak, kimlerin lian yapabileceği hususunda da ihtilaf etmişlerdir


Hanefilere göre bir erkeğin Hanının sahih olması için müslümanlar hakkındaki şehadet hükümleri bakımından şehadet ehli olması şarttır Ka*dının do bu ehliyeti haiz olması icabeder Buna göre karı-koca olan cariye ve kölenin, iki kafirin, dinleri ayrı olan eşlerin ve zina iftirası suçundan ceza görmüş kimselerin lian yapması caiz değildir Çünkü adı geçen şa*hısların müslümanların leh veya aleyhlerindeki şehadetleri makbul değil*dir


Hanefiler bu görüşlerini şu hadisi şerifle desteklerler: Resulullah (sov)'-tan şöyle rivayet edilmiştir: «Dört sınıf insan vardır ki aralarında Han yok*tur: Hür erkek ile cariyesi arasında, hür bir kadınla köle olan kocası ara*sında, müslüman bir erkekle yahudi olan karısının arasında, müslüman bir erkekle hıristlyan olan karısının arasında» [47] Bu hadis, kimlerin İlan yapamayacağını açık şekilde bildirmektedir


Hanefiler görüşlerini mevzumuz âyetle de şöyle isbat etmektedirler: «Kendilerinin kendilerinden başka şahldleri de bulunmayan kimseler» âyetinde eşlerini zina ile itham eden kocalar şahidlerden istisna edilmiş*tir Bu istisna lian yapacak şahsın şehadete ehliyetli olması icobettiğinl gösterir Çünkü koca neme kadar müfterj durumunda ise de aslında şa*hittir Şahit olduğu için de yapmış olduğu dört şehadet dört şahidin ye*rine geçmektedir, öyleyse lian ancak hür, müslüman, şehadete ehil kan -koca arasında yapılırsa sahih olur


Maliki, Hanbell ve Şafiilere göre ise yemini sahih olan her kişinin lianı da caizdir, öyleyse ister hür, ister köle, ister müslüman, İster kafir, ister adil, ister fasık olsun tıer karı-kocanın İlan yapması caizdir


Cumhur, görüşlerini «Zevcelerine zina tenad eden ve kendilerinin ken*dilerinden başka şahitleri de bulunmayan kimseler» âyeti İle isbat eder*ler Çünkü bu âyette lian yalnız müslüman ve hür kimselere tahsis edil*memiştir, öyleyse sıfatları ve dinleri ne olursa olsun bütün çiftler arasın*da lian yapmak caizdir


Liandan maksat, tarafların zina veya iftira lekesini üzerlerinden at*maktır Buna müslümanlar nasıl muhtaçsa gayri müslimler de öyle muhtaçtır Hür nasıl kendisinin ayıpsız olmasını isterse fcöte de oppstz olmayı iater Kısaca, yemini makbul olan herkesin Han yapması coteBr




Dördüncü Hüküm: Lian İmamın Huzurunda Olmasa Da Caiz Midir?



Fakihler lianın ancak imam veya İmamın vekHi huzurunda yapılabi*leceğinde ittifak etmişlerdir Zira kan-kocadan biri sözünden, yemininden dönerse ona had uygulanması gerekir Haddi uygulamak ise ifnama aittir


Uygun olan da imamın kari-kocaya önce nasihatta bulunarak Allah cc)'ın azabının dünya azabından daha ağır olduğunu hatırlattıktan sonra lian yaptırmasıdır Nitekim Resulullah (sav), «Hangi kadın bir kavme o kavimden olmayan bir nesil sokulmasına vasıta olursa onun Allah (cc) katında hiçbir amel ve ibadeti kabul görmez Allahu taala elbette ki o ka*dını cennete sokmaz Hangi erkek de çocuğuna bakarak onun kendisinden olmadığını iddia ederse Allahu taala onunla rahmeti arasına bir perde çeker Onu geçmiş ve gelecek halkın huzurunda rezil ve rüsvay eder» [48] hadisi şerifinde görüldüğü üzere erkek ve kadına nasihat ederek on*ları ikaz etmiştir




Beşinci Hüküm: Lianın Yapılış Şekil Ve Yolu



Âyeti kerime Manın yapılış şekil ve yolunu en acık bir şekilde beyan etmiştir: önce koca dört defa, «Allah (cc)'a yemin ve şehodet ederim ki karıma isnat ettiğim zina sözünde sadıkım» şeklinde şehadette bulunur Sonra beşinci defa şöyle der: «Eğer sözümde doğru değilsem Allah (cc)'ın laneti üzerime olsun»


Erkeğin Hanından sonra kadın dört defa, «Allah (cc)'a yemin ve şeha*det ederim ki kocam bana isnat ettiği zina sözünde yalancıdır» der Be*şinci defa da, «Eğer kocam doğru söylüyorsa Allah (cc)'ın gazabı üzerime olsun» diyerek Hanı tamamlar


Âyetin zahirine göre, erkek bu yemin ve şehadeti beşten aşağı yapar veya «lanet» kelimesi yerine «gazab» kelimesini kullanırsa İlanı kabul edil*mez Kadının da yemin ve şehadeti beşten aşağı yapması caiz olmadığı gibi, «gazab» kelimesi yerine «lanet» kelimesini kullanması caiz değildir Bu uygulamada mutlaka önce erkeğin yemin ve şehadette bulunması la*zımdır Fakihlerin ittifak ettikleri görüş de bu yoldadır Çünkü âyetin akışı bunu icabettirmektedlr


İmam Ebu Hanife (ra)'ye göre liandan sonra kadının Iddeti de hemen başlar Çünkü lian, ileride tafsilatıyla anlatılacağı üzere kan-kocamn ayrılmasına vasıta olur Nevar ki fakihler bu hususta ihtilaf etmişlerdir İhtila*fın kaynağı ise şudur: Bazı fakihlere göre erkeğin Han yapması kadına haddi icabettirir Kadının Hanı ise bu haddi düşürür, öyleyse tabii olarak kadın erkekten sonra Han yapar, imamı Azam (ra)'a göre ise erkeğin İlan yapması kadına zina haddinin uygulanmasını icabettirmez Çünkü zina had*di ya dört şahidin şehadetiyle veya bizzat kadın veya erkeğin itirafı ile tatbik edilebilir


Lianın Kur'an-ı kerimde beyan edilen şekli budur Yalnız, hamile olan karısının çocuğunu reddeden kocanın Hanı sırasında yemin ve şehadetl arasında, «Bu kadının hamileliği benden değildir» demesi icabeder Şa*yet koca doğan gocuğu reddediyorsa bu defa da yemin ve şehadeti arasın*da «Bu çocuk benden değildir» ifadesini kullanmalıdır Bu da sünnetin tesbit ettiği şekildir


Resulullah (sav)'ın sünneti üzere yapılan uygulamada erkek lian ya*parken kadın huzurda oturur Erkek lianı bitirdikten sonra bu defa kadın ayağa kalkarak yemin ve şehadette bulunur Bu uygulama bir camide ve imam huzurunda yapılır Bu uygulama şekli Resulullah (sav)'ın fiili ve kavli sünnetiyle tesbit edilmiştir[49]




Altıncı Hüküm: Erkek Veya Kadından Birinin İlandan Dönüşü Haddi Gerektirir Mi?



Fakihler, karı-kocadan birinin lian yapmaktan kaçınması halinde had uygulanıp uygulanmayacağı hususunda ihtilaf etmişlerdir


Cumhurun görüşü: Maliki, Hanbeli ve Şafiilere göre erkek Handan kaçındığı takdirde ona iftira haddinin uygulanması farzdır Kadın Handan denerse ona da zina haddi uygulanır


Hanefilerin görüşü: İmam-ı Azam Ebu Hanife (ra)'ye göre erkek ve*ya kadın Handan kaçınırsa lian yapana veya kendisini yalanlayana kadar hapsedilir Erkek sözünden dönerek kendisini yalanlarsa iftira haddi, kadın zina yaptığını itiraf ederse zina haddi tatbik edilir


Cumhurun delilleri: Cumhur, Handan dönen için haddin uygulanma*sının farz olduğuna dair aşağıdaki delilleri getirmişlerdir:


1- Cumhura göre Allahu taala bunu, «Namuslu ve hür kadınlara (zina isnadıyla) iftira atan sonra (bu babda) dört şahit getirmeyen kimseler(in her birine)de seksen değnek vurun» (Nur: 4) öyetiyle beyan etmiş*tir Bu âyeti takiben de karısına zina isnad eden kocaların hükmü beyan edilmiştir Ayetlerin bu akışı, nasıl yabancı bir kadına zina isnad eden kim*senin dört şahid getirmesi icabediyor ve dört şahit getiremediği takdirde had uygulanıyorsa kendi karısına zina İsnad eden şahıs da Handan kaçı*nırsa ona da iftira haddi uygulanması gerektiğini göstermektedir


2- «O (kachn)ın billahi onun (zevcinin) muhakkak yalancılardan olduğuna dört (defa) şehadet etmesi, beşincide de eğer o (zevci) sadık*lardan ise muhakkak Allahın gazabı kendi üzerine (olmasını söylemesi) ondan (o kadından) bu azabı (cezayı) def eder» âyetindeki «bu azabı def eder» ibaresinden maksat dünya azabıdır Bu ifadeyi ahiret azabı olarak anlamak doğru değildir Çünkü eğer kadın yaptığı lianda yalancı ise onun lianı ahiretteki cezasını artırır Eğer doğru ise ahirette zaten cezası yok*tur Öyleyse âyette sözü edilen ceza dünya cezasıdır Zaten önceki âyet*lerde de «Müminlerden bir zümre de bunların azabına şahit olsun» buyu-rulması bu cezanın dünyevi olduğunu göstermektedir


3- Hilal bin Ümeyye vakasında Resulullah (sav)'ın Hilalin karısı Havlete'ye «Dünyada recmedilmen Allah (cc)'ın gazabından daha hafiftir» buyurması da bu hususta kesin bir nastır Yine Resulullah (sav)'ın Hilal bin Ümeyye'ye, «Ya isbat edersin veya sırtına had vurulur» buyurması, karısına zina isnad edenin sözünü isbat edemediği takdirde ona had vu*rulacağına sarahaten delalet etmektedir [50]


Hanelilerin delilleri: Hanefilerin bu husustaki delilleri de şunlar


1- «Zevcelerine zina isnad eden» âyeti zina isnad edenler hak*kındaki cezanın had değil, Han olduğuna delalet eder Çünkü bu âyet zina iftirası ile ilgili âyetin hükmünü ya nesheder veya âyetteki umumi ifade*den karılarına zina isnad edenleri istisna eder Veya bu âyet yalnızca karılarına zina isnad eden kocalara has bir hüküm ifade eder Her iki hal*de de kocaya liandan başka bir ceza yoktur O halde koca Mandan ka*çınırsa lian yapıncaya veya kendisini yalanlayıncay kadar hapsedilir


2- Kadının liandan kaçınması zina sucunu İtiraf ettiği manasına gel mez O holde recmi de caiz değildir Zaten Resulullah (sav) da «Bir mtıs-lümanın kanı ancak üç şeyden biri ile caizdir: Evlendikten sonra yapılan zina, iman ettikten sonra irtidat ederek kafir olmak ve haksız yere bir müslümanı öldürmek» buyurmuştur UontMn;M madığına göre recmedllerek kanım» akıfetattfe II»;


3- Liandan kaçınmak sarahaten rtro İkrar» demek «tekdir ki ortada sarih bir itiraf yoktur öyleyse zinama ieabettirdiği had Om uy*gulanamaz


ibni Rüşd bu hususta şöyle demefclBittR:


senin kanı ancak dört adil şdhkJiiır sehcatetii d ^


okıttlabllir Liandan kacınmg| JUral olmadığına w zina saçı» da «İ8rt şotrtt-le tosblt edilemediğine görepna hadd* uygulanamaz»


imamı Azam Ebu Honife (raj'nln görüsü gözel ise ded»HMerl bakı*mından cumhurun görüşü kadar kuvvetli dt^KHr MüfessirUrliT şa^ht Ta-berî ve diğer bazt büyük alimler de cumhura» 9W9önü twnimsaml$tlr