Tefsir Dersleri...

45 DERS MÜSLÜMANLARI ZİYARET HUSUSUNDA İZİN İSTEMENİN ADABI



27- Ey İman edenler, kendi (ev ve) odalarınızdan başka (evlere ve) odalara sahipleriyle alışkanlık peyda etmeden ve selam da vermeden gir*meyin Bu, sizin İçin daha hayırlıdır Olur ki iyice düşünürsünüz


28- Eğer orada bir kimse bulamazsanız size izin verilinceye kadar oraya girmeyin Şayet size «geri dönün» denilirse dönüp gidin Bu, sizin için daha temiz (bir harekettir Allah, ne yaparsanız hakkıyla bilendir


29- Meskun olmayan, içerisinde sizin İçin bir menfaat (ve alaka) bulunan (ev ve) odalara girmenizde size bir vebal yoktur Açıklayacağınızı da gizleyeceğinizi de Allah bilir




Ayetlerin Lafzi Tahlili



(Teste'nisû): İstinas kökünden gelen bir fiildir, izin isteme anlamınadır


(Alaehliha): Ehl'den maksat o evde oturanlardır


(Zaliküm havrünleküm): Yani izin isteyerek se*lam vermekle içeri girmeniz izinsiz girmekten daha hayırlıdır


(Lealleküm tezekkerun): Allahu Taala bu edebleri bildirmiştir ki o bildirdiklerini yerine getirerek yaşayasınız


(Ezkâleküm): içeriye girme müsaadesi alama*dığınız takdirde beklemektense geri dönmeniz sizin için daha şerefli ve te*mizdir


(Cünahün): Günah yoktur anlamınadır


(Gayra m«skunetin): Bundan maksat amme hiz*metine yaptırılmış hamam otel han gibi binalardır Yani bu gibi yerlere İzinsiz girmek günah olmadığı gibi islâmî edeb dışı bir hal ve hareket de sayılmaz


(Metaunteküm): , lügatta menfaate denir




Ayetlerin İcmali Manaları



Allah (cc) mümin kullarını en yüce edeblerle tedib ederken onları en yüksek ahlaka davet eder Onlara, halktan birisinin evine girmek istedikle*ri zaman, girme müsaadesi almalarını emreder Girdikten sonra da içeride bulunanlara selam vermelerini emreder Ki böylece aralarında uyum ve sevgi temin edilebilsin Kendilerine ait olmayan ev ve odalara izinsiz ola*rak girmelerini yasaklıyor ki onlar, herhangi bir durumla karşılaşmasınlar ve girecekleri ev halkının da arzu etmediği bir şekilde onları görmesinler Zira giriş izni ve selam, şüphe edilecek bir hal ve kötü bir durumla karşı*laşmamaya vesile olurken ziyaretçiye karşı da ev halkı tarafından yapı*lacak hürmete vasıta olur İzin verilmediği takdirde geri dönme, kapıda beklemekten ve içeri girme ısrarında bulunmaktan daha hayırlıdır Hane halicinin izin vermemesinde ya bir özürleri veyo ziyaretçiyi layıkıyla karşıla*malarına mani bir hal vardır Gidilen evde kimse olmadığı takdirde İçeri girmek caiz değHdir Çünkü meskenler için büyük bir saygı vardır ki an*cak oralara girmek ev halkının izin vermesiyle otur Ev bottu, bozan, evin*de olan mal ve emtiayı kimsenin bilmemesini ister İzinsiz girüdiğ* takdirde bir şeyin kayıp veya zayi olması içeri giren tein kötü töhmetlere vesile olur Meskun olmayan evler veya insanların menfaat ve mastanau için yapılmış han hamam ve lokanta gibi yerlere girmek için izne gerek yok*tur Bu âyetin ihtiva ettiği hükümler, islamın aileye ve cemiyet huzuruna verdiği önemi belirten edeb numuneleridir


Bu âyetlerle geçmiş âyetler arasındaki münasebet


Surenin başındaki âyetler zinanın zararlarını, çirkinliğini, haremliğini ve zina işleyenin dünyada da, ahirette de azaba müstahak olduğunu be*yan etmektedir Kadına bakmak, tenha bir evde kadınla birlikte bulun*mak ve kadınların, avret mahalline muttali olmak zinaya vesile olur Kendi evi ve odası olmayan bir yere izinsiz girmek bu sayılan hallere vesile ol*duğundan Allahu taala bütün kullarına yabancı ev ve odalara girmek iste*diklerinde uymaları icabeden en hikmetli yolu göstermiştir İnsanlar bu yola uyarlarsa aHeleri yıkan fuhşun yayılmasını sağlayan ve cemiyet ni*zamını bozan zina gibi büyük bir kötülüğe düşmekten kurtulurlar


Bundan evvelki âyetler iffetli ve temiz Hz Ayşe'ye münafıkların isnat ve iddia ettikleri İfk hadisesini beyan etmekteydi Müfterilerin iftiralarını isbat için dayandıkları tek nokta Hz Ayşe'nin Safvan'la yalnız başına yap*tığı bir yolculuktur İşte Allahu taala bu tür iftiralara sebebiyet vermemek için yabancı ev ve odalara izinsiz olarak girmeyi yasaklayarak cemiyeti İftira afetinden korumuştur




Âyetlerin Nüzul Sebebleri



1) Bu âyetin nüzul sebebinde şu rivayet yapılmıştır: Bir kadın Resulul-lah (sav)'a gelerek: «Ya Resulullah, ben odamda hiç kimsenin hatta ba*bamın ve evladımın dahi görmelerini istemediği bir kıyafetle dolaşıyorum Böyle bir kıyafetle iken yanıma birisi habersiz girerse ben ne yaparım?» dedi Bunun üzerine «Ey İman edenler, kendi (ev ve) odalarınızdan başka (evlere ve) odalara» âyeti nazil oldu [77]


2) Ebi Hatem Mukatil'den: «Ey İman edenler, kendi (ev ve) odaları*nızdan başka (evlere ve) odalara» âyeti nazil olduğunda Ebubekir Sıddlk (ra), Resulullah (sav)'a, «Kureyş tacirleri devamlı olarak Mekke Medine Şam Yemen Kudüs gibi yerlere gidiyorlar Buralarda ve yollarda onların belli başlı bir barınakları yoktur Ancak umuma yapılmış ve İçinde daimi oturulmayan han, kervansaray gibi yerler vardır Buralara girerken de izin isteyerek mi girilmelidir?» diye sordu Bunun üzerine «Mesken olmayan, İçerisinde sizin için bir menfaat» ğyeti nazil oldu» [78]




Ayetlerin Tefsirindeki İncelikler



Birinci İncelik: Âyetin müminlere hitapla başlaması, müminlerin Al*lah (cc) katındaki yerlerinin yüksekliğini, hitaba ve teklife ehil olduklarını göstermektedir Kafirler ise hayvanlar gibi hitab ehli değildirler Allahu taala onlar için «Onlar dört ayaklı hayvanlar gibidir Hatta daha sapıktır*lar» (Araf: 179) buyurmaktadır, işte âyetin başındaki «Ey iman edenler,» hitabının sırrı budur


İkinci incelik: Âyetteki «Sahipleriyle alışkanlık peyda etmeden» ifa*desinde çok ince bir maksat vardır ki bu yalnız izin almak değil giren adam için ev halkının giriş izni vermesiyle beraber onun ziyaretine alış- kan olmalarıdır Ziyaretçi bilsinki, benim o eve gitmeme onlar razı oluyor*lar


Mevdudi, «Alimlerin istinas kelimesini yalnız izin anlamında kullan*maları hatalıdır Çünkü, iki kelime arasında çok ince bir fark vardır ki bu İncelikten de sarfı nazar etmek uygun değildir, «istinas kelimesi isti'zan kelimesinden daha umumi ve şümullüdür Buna göre âyetin manası «Ey müminler, siz eviniz ve odanız olmayan bir ev ve odaya girdiğinizde ne zaman ki, ev halkı sizin girmenize alışkın olurlarsa o zaman izin İsteyin ve girin» olur»


Üçüncü incelik: Âyetteki «Eğer orada bir kimse bulamazsanız» ifa*desi çok İnce bir tabirdir ki, önemli bir duruma işaret eder Çünkü, evde bulunan şahıs, istemediği ziyaretçiye çoğu kez hiç bir cevap vermez veya doğrudan doğruya izin vermez İşte, âyetin ifade tarzı bu her iki durumu da içine alır Şayet Allahu taala «Eğer orada bir kimse bulamazsanız» yerine «orada hiç kimse olmazsa» deseydi bu anlam İnceliği ortadan kalkardı Hülasa, âyet her iki halde de bir eve girmeyi yasaklar:


1) Ev sahibinin cevap vermemesi zımnen izin vermemesidir


2) Sarahaten izin vermemesi


Dördüncü İncelik: Zemahşeri cZiyaretcinin giriş için ısrar etmesi de yasaklanmıştır Bu bakımdan kapıyı şiddetle vurmak veya kapıda bağır*mak gibi hallerden de kaçınmak lazımdır Çünkü, böyle şeyler, islâmi aile terbiyesi olmayan kişilerin yapacağı şeylerdendir* [79] der


Beşinci incelik: «Açıklayacağınızı da gizleyeceğinizi de Allah bilir» âyeti de kötü niyetti insanlar içindir ki onların kastı yalnız halkın avretine muttali olmak ve kötü emellerini yerine getirmektir Bunlara şiddetli bir tehdit vardır




Âyetlerdeki Şer’i Hükümler


Birinci Hüküm: Selam İzinden Önce Mi Verilecektir, Sonra Mı?



Ayetin zahiri, selam vermeden önce için istemeye delalet eder Bazı alimler de bu âyetin zahiri ile hükmetmişlerdir Fakihlerin cumhuru İse önce selam verilecektir, sonra da izin istenecektir, görüşündedir Hatta imam Nevevı, «Sahih ve muhtar olan önce selam sonra da izin istemek*tir Çünkü Resulullah (sav) «Evvela selam, sonra kelam» buyurmuştur» [80] der


Cumhur, Beni Amir'den rivayet olunan: «Resulullah (sav) evde İken kapının önüne gelen bir kişi, ben eve gireyim mi der, Resulullah (sav), hizmetçisine, «sen çık dışarı da, şu adama izin istemeyi öğret ve ona de ki: Esselamünaleyküm Ben içeriye gireyim mi?» [81] hadisini delil alarak, selamın izin isteğinden önce verilmesine hükmederler Bir başka delilleri de Ebu Hureyre (ra)'den rivayet olunan «Resulullah (sov) selam verme*den izin isteyen birisine, selam vermeden İzin istemeyin, buyurmuştur» [82] hadisidir


Zeyd bin Eslem'den şöyle rivayet edilmiştir: «Babam beni İbni Ömer (ra)'e gönderdi Evine vardım «İçeri gireyim mi?» dedim «Gir» dedi İçe*riye girdikten sonra «Merhaba ey kardeşimin oğlu Bundan sonra bir eve varınca «Gireyim mi?» deme evvela selam ver Selamını aldıktan sonra


girmek için izin iste Girmen için izin verildiği zaman da içeri, gir» dedi» [83]


Rivayete göre Hz Ömer Resulullah (sav)'in yanına gittiği zaman, ön*ce selam verir, sonra da «Ömer içeri girsin mi?» diyerek izin isterdi [84]


Bazı alimler bu meseleyi şöyle açıklamışlardır: Ziyarete giden adam, gittiği evde içerden birisini görürse, önce selam verir, sonra ojrnittleni is*ter Şayet kimseyi göremezse önce girme izni ister İçeri girdikti»* sonra selam verir Maverdî'nin tercih ettiği görüş de sudur Bu görüş kendi için*de hem cumhurun delil aldığı hadisleri, hem de âyetin merhumunu bir aı aya toplamıştır


İzin istemek için «Ben girebilir miyim?, gelebilir miyim?» gibi ifadeler şart değildir, öksürmek, teşbih ve tekbir gibi arada bulunduğunu göstere*cek işaretlerle yapılması da caizdir Taberani Eba Eyyub Ensari (ra)'den şöyla^ivayet etmiştir: «Resulullah (sav)'a «Ey iman edenler, kendi (ev ve) odalarınızdan başka» âyeti hakkında «Yo Resulullah selam vermeyi biliyoruz fakat isti'nası bilmiyoruz» dedim Resulullah (sav), «Evin önünde teşbih veya tekbir getirmek veya öksürmekle olur» buyurdu» [85]


Bugün kapıyı veya zilini çalmak, âyette meşru kılınan izin istemenin yerine geçmektedir Sahabiler devrinde evlerin mazbut kapılara ve zilleri yoktu Şimdi ise yalnızca kapıyı veya zilini çalmak giriş izni istemeye de*lalet ettiğinden kafi gelir



İkinci Hüküm: İzin Kaç Defa İstenir?



Âyet, izin istemenin sayısını izah etmemiştir Ancak zahiri bir defa İstenmesi, izin verildiği takdirde girilmesine, verilmediği takdirde geri dö*nülmesine delalet etmektedir Resulullah (sav)'ın sünneti izin istemenin üç kez olduğunu beyan etmiştir Buna delalet eden hadisler şunlardır :


Ebu Hüreyre (ra)'den: «kin istemek üçtür Birincisinde haberdar olur*lar İkincisinde kendilerine çekidüzen verirler Üçüncüsünde giriş izni verir*ler veya reddederler» [86]


Ebu Musa el-Eş'ari (ra) ile Hz Ömer arasında gecen şu hadise de iznin üç defa istenmesi gerektiğine delalet eder: Bu hadise Buharı ve Müslim'in rivayetlerine göre şöyledir: Etou Said el-Hudri (ra)'den: «Ensari-lerln bir meclisinde oturuyordum Ebu Musa el-Eşari (ra) korkuyla içeri girdi «Seni korkuya düşüren nedir?» diye sorunca, «Ömer bin Hattab (ra) yanına gelmemi emretmişti Gittim ve girmek için üç kez izin istedim Bana şifahi giriş izni verilmediği için geri döndüm Daha sonra Ömer (ra) «Bana gelmeme mani nedir?» dedi Ben de,' «Ben geldim, üç defa izin is*tediğim halde giriş izni verilmeyince geri döndüm Zira Resulullah (sav) «Sizden biriniz bir evden üç kere izin isterde tein verilmezse geri dönsün?» buyurmuştur» demem üzerine «Sen naklettiğin hadisi ya isbat edersin veya seni cezalandırırım» dedi Bunun üzerine Ubey bin Kaab Ebu Musa el-Eş'ari (ra)'ye «Sen içimizden en genci ite Ömer (ra)'e git ve durumu bildir» dedi Cemaatin en genci ben olduğum için Ebu Musa (ra) ile gi*derek Ömer (ra)'e Resulullah (sav)'ın bu hadisini haber verdim» [87]


Üç defa izin istemek, isteyen için bir haktır Yoksa onun için farz olan bir defa istemektir Ebu Hayyan «Üçten fazla izin isîsnmez Şayet içerdekilerin duymadıktan anlaşılırsa üçten fazla da istenebilir» demiştir




Üçüncü Hüküm: Bin İstemenin Hikmeti Nedir?



İzin istemekteki hikmet Allahu taalamn «Mesken olmayan odalara girmenizde sUe bir vebal yoktur» âyetindeki uyarışıdır Çünkü bu âyet İzinsiz girilmesi haram olan yerlerin meskun olan evler olduğuna delalet etmektedir Meskun yerlere izinsiz giren kimse, hane halkını kendisine haram olan durumlarda görmekten emin olamaz Bu bakımdan izinsiz gir*mek hane halkını rahotsız ettiğinden İslâmın İçtimai adabına ters düş*mektedir




Dördüncü Hüküm: Mahremlerin Odalarına İzinsiz Girilebilir Mi?



İslâmın yüksek edeblerinden biri de mahremlerin odasına bile izin is*teyerek girmektir Sahabilerden birisi «Ben annemin odasına girerken de mi izin isteyeceğim?» diye sordu, Resulullah (sav) «Evet» dedi Aynı a-dam, «Benden başka anneme hizmet ederek kimse yoktur Odasına her girişte izin mi isteyeceğim?» dedi Resulullah (sav) «Sen anneni çıplak görmek ister misin?» buyurdu Adam «Hayır, annemi çıplak görmek iste*mem» deyince, «O zaman her girdiğinde izin İste» buyurdu [88]


Fahreddin Razi bu hususta şöyle söyler: «İnsanın mahremlerinin ya*nma izinsiz girmesi caiz değildir Yalnız şu var ki onların saçını, göğüsle*rini ve dizden aşağılarını görmesi caizdir Başkasının odasına izinsiz gir*menin yasak edilmesinin sebebi, onun uzuvlarının açık olma ihtimalidir Bu uzuvların acık olması ise kendi karısı ve cariyeleri dışındaki bütün kadınlar için haramdır» [89]




Beşinci Hüküm: Ziyaretçi Kapının Neresinde Ve Nasıl Durmalıdır?



islâmın edeblerinden birisi de ziyaretçinin yüzünü kapıya çevirmeme-sidir Ziyaretçi kapının sağ veya sol yanında ve yan olarak durmalıdır Çün*kü Resulullah (sav)'tan sahihen tesbit edilen bir hadise göre Resulullah (sav) bir eve gidince kapının tam önünde ve yüzünü kapıya dönerek dur*mazdı Kapının sağ veya sol tarafında, yanını çevirerek durur ve selam verirdi [90] Zira o zaman şimdi olduğu gibi mazbut kapılar yoktu


Sa'd bin Ubade (ra)'den rivayet edilmiştir: «Resulullah (sav)'in evine gittiğimde yüzümü içeriye çevirerek durdum ve izin istedim Resulullah (sav) bana biraz uzaklaşmamı işaret etti Sonra bana «Biliyor musun ni*çin İzin istenilir? izin ancak içerdekilerin bakılması veya görülmesi haram olanlardan kaçınmaları içindir» buyurdu


işte bu zamanımızda da müslümanlann mutlaka uymaları gereken bir edebtir Şimdi, herne kadar kapılar örtük ise de kapıyı çalan kişi kapı açıldığında içeride görülmesi haram olan şeylerj görebilir, ev sahibinin başkaları tarafından öğrenilmesini istemediği şeylere muttali olabilir Bu İtibarla günümüzde de bir kapıya varıldığında kapıya ya arka dönmeli ve*ya yan durmalıdır




Altıncı Hüküm: İzin İstemek Ve Selam Vermek Farz Mıdır?



Âyetin zahiri, yabancı bir eve girmeden önce izin istemenin ve selam vermenin lüzumuna delalet eder Bütün fakihler bu görüştedirler Yalnız izin istemekle selam vermek aynı derecede değildir İzin istemek farz, selam vermek sünnettir, izin istemenin farz oluşu halkı haramdan koru*mak içindir Çünkü hadisi şerife «İzin istemek ancak gözlerin haramdan korunması içindir» buyurulmaktadır [91] öyleyse izin istemek farzdır Se*lam İse, sevgiyi artırmak içindir Zira Resulullah (sav), «Sizi onu yaptığınız takdirde birbirinizi çok seveceğiniz birşeye delalet edeyim mi?»' dedi Sahabiler «Evet, ya Resululloh» dediler Resulullah (sav), «Aranızda se*lamı yayın» buyurdu Buna göre selam sünnettir Kur'anın birkaç yerinde selam verilmesi öğütlenmektedir Bunlardan birisi de «Evlere girdiğiniz vakit Allah tarafından mübarek ve pek güzel bir sağlık (dilemiş) olmak üzere kendinize selam verin» (Nur: 61) âyetidir




Yedinci Hüküm: Kadınlar Ve Köleler İçin De İzin İstemek Farz Mıdır?



Âyeti kerimenin zahiri, ister erkek, ister kadın, ister sağlam, ister kör olsun bir kapıya giden herkes için izin istemenin farz olduğuna delalet et*mektedir Alimlerin cumhuru da bu görüştedir Zira avret sayılan bazı şeyler vardır ki bunları işitmek de haramdır Bir kimsenin bir eve izinsiz olarak girmesi elbette ev sakinlerini rahatsız eder Bir körün izinsiz olarak içeriye girmesi halinde, ev sahibi karı-kocanın mahrem bir konuşmalarına muttali olabilir Bir erkek ve kadının mahrem mahallerine bakmak nasıl haramsa, mahrem konuşmaları dinlemek de öyle haramdır Bu bakımdan ziyaretçinin kör olması durumu değiştirmez, izin istemek onun için de farzdır


Zemahşeri: «izin istemenin meşruiyetindeki hikmet, halkın birbirinin diğerlerinden gizledikleri halleri görmemeleridir Yoksa yalnız aile haya*tına muttali olmak değildir» [92]


İzin istemek erkeklere farz olduğu gibi kadınlara da farzdır Çünkü erkekler kadınları kıskandıkları gibi kadınlar da erkekleri kıskanırlar Âyet*teki hitabın erkeklere yönelik olması ise Kur'anın umumiyetle erkekleri mu-hatab kabul eden üslubundan ileri gelmektedir Kur'anın erkeklere hitab etmesinin sebebi de kadınların Allah (cc)'ın Kur'anla bildirilen emirlerin*den erkekler vasıtasıyla haberdar olmalarıdır


Bir eve girmeden önce kadının da erkek gibi izin istemesinin farz ol*duğuna delalet eden nakli delillerden biri de şudur: Ümmi İyas: «Biz dört kadın Hz Ayşe'ye giderek yanına girmek için izin istedik Ben, «girelim mi?» dedim «Hayır» dedi İçimizden birisi, Allah (cc)'ın selamı üzerine olsun ey müminlerin annesi, içeri girebilir miyiz?» dedi Bunun üzerine Hz Ayşe «girin» dedi ve sonra, «Ey iman edenler, kendi (ev ve) odaları*nızdan başka» âyetini okudu [93] İşte bu rivayet de kadının erkek gibi izin İstemesi gerektiğine delalet eder




Sekizinci Hüküm: Hangi Hallerde Evlere İzinsiz Girmek Mubahtır?



Âyetin zahiri, bütün zaman ve hallerde evlere izinsiz girmenin haram olduğuna delalet etmektedir Şurası vanki zaruret halleri müstesnadır Me*sela; bir evde yangın çıkması, hırsızların, soyguncuların baskınına uğ*raması veya o evde dinen açıkça yasak olon birşeyin işlenmesi halinde bu halleri bilen kimsenin izinsiz olarak girmesi mubahtır Fahreddin Razi bu hususu tefsirinde uzun uzun açıklamıştır, [94]




Dokuzuncu Hüküm: İzinsiz Olarak Yutuma Bir Evi Gözlemenin Hükmü



Bir kimsenin yabana tik ©yi gözlemesi kesinBkle haramdır Yalnız fakihler yabancı bir evi gözefleyen kimsemin meraedilmesi, dövülmesi, gözlerinin kör edJbnesl halinde ne lazım geleceği tıakkrnda ihtilaf etmiş*lerdir


1- İmam Şaffi (ra) «e HanbeJ (raj'e göne ev toalkı evi izinsiz ©özet*leyenin (röntgencinin) gözünü kör etseler kısas edilmezler Ayrıca rönt*genci bir hak da tateb edemez


2- İmam Malik (raj «e Ebu Hanife {ra)'ye göre röntgene**» gözünün kör edilmesi cinayettir Dolayısıyla ya diyeti verir, yada kısas yapılır


Şafii ve Hanbelilerin delileri:


1) Ebu Hüreyre (ra)'den: «Her kim bir evi izinsiz olarak gözetlerse ev halkı onun- gözünü vurarak kör etse onun gözü heder olmuştur «(Hiç*bir hak taleb edemez)» [95]


2) Sehl bin Saad'den: «Bir adam Resuiulloh (sav)'ın odalarından bi*rini gözetliyordu Resulullah (sav), elindeki uzunca bir demir parçasını adama göstererek «Eğer evime muttali olmak için gözetlediğini bilsem şu demiri gözlerine sokardım İçeri girmek için izin istemek ancak göz*leri haramdan korumak içindir» buyurdu» [96]


Maliki ve Hanelilerin delilleri:


1) «Cana can, göze göz, buruna burun, kulağa kulak, dişe diş (kar*şılıklıdır)» (Maide: 45) âyetinin hükmü umumidir Buna göre kim birinin —velev ki evini gözetlediği için olsun— gözünü kör etse cani olur Eğer kasden yapmışsa kısas yapdv Hataen yapmışsa diyetini verir-


2) Bir eve izinsiz olarak giren kimseye hane tatta tarofondan yapılara saklın sonucu gözü kör edilirse imi kısası icabettir Bunda bütün alimler icma etmişlerdir Maliki ve Hanefi alimlerine göre bir eve izinsiz olarak girmek gözün kör edilmesini mubah kılmadığına göre kapı veya pencere*den bir evi gözetlemek de gözü kör etmeyi mubah kılamaz


3) Maliki ve Hanefi alimleri Şafii ve Hanbelilerin delil aldıkları «Her*kim bir evi izinsiz olarak gözetlerse» hadisini şöyle tevM ederler: Bir evin içine, o evdeki kadınları görmek için bakan kişi evvela menedilv Tekrar gözetlerse o zaman zor kullanılır İşte bu zor kullanma sırasında gözetleyenin gözü kör edilirse onun gözünün kanı heder olmuştur Zira o adam zalim ve haddi tecavüz etmiştir


Cessas şöyle der: «Fakihler bu hadisin zahirinin hilafına hükmeder*ler Çünkü Ebu Hüreyre (ra)'nin rivayet ettiği bu hadis usule muhalif ol*duğu için reddolunur Usule muhalif olduğu için reddolunan «Zina çocu*ğu cennete girmez» ve «Kim bir ölü yıkarsa kendisi de yıkansın Kim bir cenazeyi taşırsa abdesti bozulmasa bile abdest alsın» hadisleri gibi reddolunur Şüphe yokki bir eve izinsiz giren kimsenin gözünü kör edene kısas lazımdır»[97]


Şafii fakihlerinden İmam Fahreddin Razi de şunları söyler: «Bilmiş olunuz ki, «Cana can, göze göz» âyeti bu hususta zayıf bir delildir Zira onların «İzinsiz bir eve girenin gözünü kör etmek caiz değildir» sözleri zayıftır Çünkü içeri izinsiz girmekle gözetlemek ayrı şeylerdir İçeri izin*siz -giren adamı evde olanlar bilirler ve kaçarak örtünürler Ama içeriyi gözetleyenj evde bulunanlar bilemezler, korunamazlar Dolayısıyla gözet-leyici bir yabancının görmesi caiz olmayan şeyleri görebilir Öyleyse şer'i hükümdede gözetleyicinin bu davranışını önlemek için daha ağır bir ceza ile cezalandırılması icabeder» [98]


Bize göre Hanbeli ve Şafiilerin delilleri daha kuvvetli ve bu bakımdan tercihe diğerlerinkinden daha şayandır




Âyetlerden Alınacak Dersler



1- Yabancı bir eve girmek için izin istemek farzdır


2- Meskun bir evde kimse olmadığı takdirde içeri girmek haramdır


3- İzin verilmediği takdirde geri dönmek vacibtir


4- İnsanların gizli hallerine muttali olmak caiz değildir


5- Bir eve girildiğinde İslâm şiarından olan selamı vermek sünnet*tir


6- Amme hizmeti gören binalara izinsiz girmekte bir vebal yoktur


7- Müslümanın müslümana ne malında, nede canında eziyet ver*mesi doğru değildir


8- Allah (cc)'ın bu âyette meşru kıldığı terbiye kuralları hem cemi*yet, hem de fert için uyulması gereken en üstün terbiye kurallarıdır




Âyetlerdeki Teşriî Hikmetler



Allahu taala evleri insanlar için meskenler kılmıştır İnsanlar evlerde istirahatlarını temin ederler, iffet ve namuslarını korurlar Evler insanlara özel olur Bunun da manası bir başkasının izinsiz olarak girememesidir Dışarıdan herhangi birisi girmek istediği zaman ev sahiplerinden izin ala*rak girebilir Zira izinsiz girildiği takdirde ev sakinlerinin yabancılar tarafın*dan görülmesi istenilmeyen hallerini görebilirler ki bu fitneyi tahrik eder Hatta fitneyi tahrikle de kalmayarak birçok kötülüklere yol acar


Araplar cahillye devrinde ev sahibinden izin almadan içeri girerlerdi, içeri giren, ev sahibini hanımı ile birlikte yatakta veya hanımı çıplak, ya*hut erkeği mahrem yerleri acık olarak görürdü Bu şekilde görülmek evin namus emniyetinin ihlali demek olduğu gibi, ev sahiplerine de manevi bir eziyettir Bundan dolayıdır ki, Allahu taala, müslümanlara bu yüksek ter*biye kurallarına uymalarını emretmiştir


Bir ev veya odaya girileceği zaman önce İzin istenecek, sonra da selam vererek dostluğunu gösterecektir Bu hareket ev sakinlerinin de ziyaretçiye ısınmalarına ve hüsnü kabul göstermelerine sebeb olacaktfr Bu yolla ayrıca mesken emniyeti de sağlanmış olacaktır