Tefsir Dersleri...

59 DERS ŞERİATTA HİLENİN YERİ 2


Ayetlerin Lâfzı Tahlili 2


Ayetlerin İcmali Manaları 2


İsmrs Eyyub Aleyhisselamın Kıssasından Maksat Nedir? 2


Âyetlerin Tefsirindeki İncelikler 2


Âyetlerdeki Şer'i Hükümler 3


Birinci Hüküm: Eyyub Aleyhtssetamtn Hanımım Dövmek İçin Yemin Etmesinin Sebebi Nedir? 3


İkinci Hüküm: Terbiye İçin Karının Dövülmesi Mubah Mıdır? 4


Üçüncü Hüküm: Bir Demet Sapla Vurmak Eyyub Atoyhteselâma Hat Bir Hüküm Müdür, Yoksa Umumi Midir? 5


Dördüncü Hüktim: Terblye İçin Kadına Vurulacak Darbın Ayrı Ayrı Vurulması Şart Mıdır? 5


Beşinci Hüküm: İslâm Şeriatında Hile Yapmak Caiz Midir? 6


Altıncı Hüküm: Allah’ın Fiilleri Maslahata Tabii Midir? 6


Yedinci Hüküm: Yemini Yerine Getirmek Mi, Bozup Kefaret Vermek Mi Daha Efdaldlr? 6


Âyetlerden Alinacak Dersler 7


Âyetlerdeki Teşri'î Hikmetler 7



59 DERS ŞERİATTA HİLENİN YERİ



41- Kulumuz Evyubu da an Honl o, Rabblne şöyle nida etmljtfc «Hakikat, şeytan beni yorgunluğa (meşakkalo) ve azaba (hastalığa) uğ-j rattı


42- Ayağınla vur (yere dedik) İşte hem yıkanacak, hem İçecek so*ğuk (bir su),


43- Ona hem ehlini, hem onlarla beraber bir mislini, bizden bir rah*met ve temiz akıl sahipleri için de bir ibret almak üzere, bağışladık


44- «Eline bir demet sop al da onunla vur Yemininde durmazlık et*me» (dedik) Biz onu hakikaten sabırlı bulduk O, ne güzel kuldu Hakikat o, dalma {Allaha) dönen (bir zat) İd)




Ayetlerin Lâfzı Tahlili



(Binusbin): Nun'un ötre ile ve sad'ın harekesiz okunmasıyla azab ve hastalık manasına gelir


(Ürkud): Rekd kökünden gelen bir fiildir Rekd, ayakla vurmaktır


(Muğteselün): Gusledilecek ve İçilecek su de*mektir


(Diğsen): Sözlükte karışık şeylere denir Burada ise yaş ve kuru karışık bir deste sep demektir


(Tahnes): Hıns kökünden gelen bir ffildir Hıns Yemini bozmaktır


(Evvabün): Evb'ln çoğuludur Evb, dönmek demektir




Ayetlerin İcmali Manaları



Allahu taala Hz Peygambere hitaben şöyle buyurmaktadır: Milletine kulum Eyyûb'un kıssasını hatırlat Zira o, duçar olduğu hastalıktan dolayı Allah (cc)'tn şifa vereceğini umarak Allah (cc)'a niyazda bulundu Şöyle dedi: Yarabbi, hakikaten ben zengin iken fakir oldum Sıhhatli iken has*ta oldum 'Muhakkak sen zayıf düşenlerin Rabbl, merhamet edenlerin en merhametllsisln Allahu taala onun duasm' kabul ederek sıkıntıdan kur*tardı Hastalığına şifa verdi Ona ayağını yere vurmasını emretti Ayağını yere vurunca yerden bir su kaynadı O su İle yıkanarak vücudundaki, içe*rek de içindeki hastalıklardan şifa buldu Allah (cc)'ın İzniyle tam tabii hayatına kavuştu


Allahu taala ona şifa verdikten sonra yitirdiklerine ve ailesine yeniden kavuşturdu Sabrına" karşılık çok sayıda çocuk ve ikram olarak fazlından servet verdi Allahu taala bü kıssayı hatırlatarak kullarına fazi ve keremini haber vermektedir Uğradığı sıkıntı ve hastalığa Eyyub aleyhisselam nasıl dayandı nasıl sabretti ise insanlar onu örnek alarak sıkıntı ve hastalıkla*rına öyle sabretmelidirler Herşeyin Allah (cc)'tan olduğunu bilerek Allah (cc)'a yönelmeli ve isteyeceklerini ondan İstemelidirler


Hakim olan Allah (cc), Eyyub aleyhisselama şifa verdikten sonra onun hastalığı sırasında kendisine hizmet eden zevcesini terketmesinl İrade et*medi Eyyub aleyhisselam yaptığı bir hatadan dolayı zevcesine yüz sopa, vurmaya yemin etmişti Allahu taala kadına gösterdiği sabırdan ötürü bir mükafat olmak üzere Eyyub aleyhisselama şöyle bir fetva verdi: Yüz adet sapı birleştirerek bir demet haline getirip onunla bir defa vurmasını, bunun yüz sopa yerine geçeceğini ve böylece yemininin yerine geleceğini bildir*di


Allahu taala, Eyyub aleyhisseiamın sabrına şehadet ederek şiddet ve darlığın isyana vesile olmaması gerektiğine işaret etmektedir Eyyub aley-hisselam kullarının en hayırlısı idi Her zaman O'nun taatinde ve O'nun rı*zasını taleb ederdi


Eyyub aleyhisselamın bu şekilde dua etmesi, duçar olduğu sıkıntı ve hastalıktan şikayet manasına gelmez Çünkü o herşey emrinde olan Allahu taalaya sığınmaktadır




İsmrs Eyyub Aleyhisselamın Kıssasından Maksat Nedir?



Eyyub aleyhisseiam ve diğer peygamberlerin kıssalarının beyan edil*mesinin maksadı, hayatta karşılaşılan şeylerden ibret almaktır Sanki Al*lahu taala Hz Peygambere kavminin sana sefihçe hareket etmelerine, sa*na karşı gösterdikleri şiddete, yaptığın davete mani olmalarına karşı sab*ret Dünyada encok nimet, mal ve mevki verilen Davud aleyhisseiam ile oğiu Süleyman aleyhisselam, encok bela ve mihnete uğrayan da Eyyub aleyhisselamdır öyleyse bunların hallerini göz önüne getirerek dünya hal*lerinin hiçkimse için gereği gibi uygun olmadığını anla Akıllı kişilerin ya*pacakları şey, hastalık ve sıkıntılara karşı sabretmektir,




Âyetlerin Tefsirindeki İncelikler



Birinci İncelik: Eyyub aleyhisselama iki çeşit meşakkat verilmişti Birisi mal ve servetinin elinden gitmesi, fakirliğe düşmesi, ikincisi ise şid*detli bir hastalıktır Allahu taala bu âyeti kerimede biri maddi, diğeri be*denî olan iki musibete karşılık iki keilme zikretmiştir Bunlardan birisi vü*cuduna İsabet eden hastalığa karşılık «nüsb» (bela) kelimesi, diğeri ise mai ve evladına gelen felakete karşılık da «azabı kelimesidir


İkinci incelik; Allahu taala, Eyyub aleyhisselamı sabırla vasıflandır*dıktan sonra onu, «Biz onu hakikaten sabırlı bulduk» öyetiyle sena etmiş*tir Bununla birlikte Eyyub aleyhisselam Allahu taalaya halinden şikayet-tenerek, «Hakikat bana (bu) derd (gelip) canı Sen esirgeyicilerin esirgeyi-cisisin» (Enbiya: 83) demişti Bu âyette de, «Hakikat şeytan beni yorgun*luğa (mesakkata) ve azaba (hastalığa) uğrattı» demiştir Bu âyetler in*sanın düştüğü sıkıntıdan Allah (cc)'a şikayette bulunmasının sabır ile bir tezad teşkil etmediğine delalet etmektedir NitekimYakub aleyhisselam do, «Ben (taşan) kederimi, mahzunluğumu yalnız Allaha şikayet ediyorum» (Yusuf: 86) demiştir Bundan ötürü Allahu taala Eyyub aleyhisselamı «O, ne güzel kuldu! Hakikat o, daima (Allaha) dönen (bir zat) tdi» âyetiyle methetmiştlr Eğer Allah (cc)'a şikayette bulunmak sabra zıt olsa İdi Alla*hu taala Eyyub aleyhisselamı böyle methetmezdi


Üçüncü İncelik: «Hakikat şeytan beni yorgunluğa (meşakkata) ve a-zaba (hastalığa) uğrattı» âyetinde Çünkü bu âyette Eyyub aleyhisselam malına, canına ve ehline gelen zaran Allah (cc)'ton utandığından dolayı şeytana isnad etmiştir Herşeyin hakiki faili alemlerin Rabbl olan Allah (cc)'tır Hayır, şer, menfaat ve zarar, hepsi Allah (cc)'ın kudretiyledir Şu var ki şer Allah (cc)'a isnad edilemez Ancak şeytana isnad edilebilir Bundan ötürü Eyyub aleyhisselam, bu halinde dahi edebini koruyarak ken*disine gelen zararı şeytana atfetmiştir Nitekim İbrahim aleyhisselam da, «(O Rab) ki beni yaratan ve bana doğru yolu gösterendir Bana yediren, bana İçiren O'dur Hastalandığım zaman bana şifa veren O'dur» (Şuara: 78-80) âyetinde görüldüğü gibi yedirmeyi ve icirmeyi Allah (cc)'a, hastalığı da kendisine nisbet etmiştir


Zemahşerî: «Şeytan ona vesvese verdiğinde o şeytana kulak verince Allahu taala ona bela ve azab verdi Bunun için de bela ve azabı Allah (cc)'a değil; şeytana isnad etmiştir Fakat gerçekte o musibeti Allah (cc) vermişti Bunları bildiği holde bela ve ozabı şeytana isnad etmiştir» [1]


Dördüncü İncelik: Süfyan-ı Sevri (ra)'ye belalara müptela olduğu hol*de sabreden (Eyyub aleyhisselam gibi) kulla, dünyanın bütün nimetleri verildiği halde şükreden (Süleyman aleyhisselam gibi) kuldan soruldu «İkisi de eşittirler» dedi «Zira Allahu toala sabreden ve şükreden her İki kulu da sena etmiştir Eyyub aleyhisselam hakkında, tO, ne güzel kuldu» Süleyman aleyhisselam hakkında «(Süleyman) ne güzel kuldu» (Sâd: 30) buyurmuştur» [2]


Beşinci İncelik: Eyyub aleyhisselamın sabrı örnek gösterilir Zira o, malına, canına ve ehline gelen musibetlere, en tercih edilen kavle göre onsekiz yıl sabretmiştir Rivayete göre hanımı, şifa bulması için dua et*mesini İster Hanımına, «Biz fcac sene rahat yaşadık?» diye sorar Hanımı, «Yetmiş sene» der Bunun üzerine, «Hayret edenim sana Yetmiş sene ni*mette yaşadık Sabret de bir o kadar da meşakkat İçinde yaşayalım» der


Bazı tarihçilere göre de hanımına, «Allahtan şifa istemeye utanıyo*rum Çünkü sıhhatli ve nimetli geçirdiğim gün kadar hastalık ve yoksul*luk geçlrmedim» demiştir Bundan ötürü Eyyub aleyhlsselamın sabrı ör*nek gösterilir




Âyetlerdeki Şer'i Hükümler


Birinci Hüküm: Eyyub Aleyhtssetamtn Hanımım Dövmek İçin Yemin Et*mesinin Sebebi Nedir?



«Eline bir demet sap at da onunla vur Yemininde durmazlık etme» âyetinin zahiri, Eyyub aleyhisselamdan hanımını dövmek İçin yemin sadır olduğuna delalet eder


Müfessirler, Eyyub aleyhisselamın şayet şifa bulursa hanımına yüz so*pa vurmak için yemin ettiğini söylerler Allahu taala da yeminini yerine getirmek için zevcesine bir demet sapta vurmasını emretmiştir Fakat âyet*te yemininin sebebi zikredilmemiştlr


Bazı müfessirler yemin için uzun uzun birtakım sebeblerden söz et*mişlerdir Fakat bunlar yazmaya değer nitelikte doğru bir haber değildir*ler


Bazı tarihçiler şöyle demektedirler: Eyyub aleyhİsSelamm zevcesi has*talığında ona çok iyi bakmıştır Hastalık uzadıkça bıkmaya başlamıştır Şeytan bir doktor kılığına girerek onun yoluna çıkar Kadın onu görünce, «Şurada bir hasta var Onu tedavi edebilir misin?» der Şeytan, Dilerse onu tedavi ederim Fakat bir şartım var Şifa bulduğunda bana, «Beni sen iyileştirdin» desin» cevabını verir Zevcesi bunu Eyyub ateyhisseiama haber verir Eyyub aleyhisseiam, «O senin gördüğün şeytandır Allah (cc) İçin üzerime borç olsun ki, eğer iyileşirsem sana yüz sopa vuracağım» der Rivayete göre Eyyub ateyhisselamın yemininin sebebi budur [3]


Bazıları da şöyle bir hikaye anlatırlar: İblis, Eyyub aleyhisselamın zev*cesine, «Eyyub'u hasta eden benim: Ben yerin tanrısıyım Eğer bana bir defa secde edersen onu İyileştirir v© zenginliğine yeniden kavuştururu m ı der O da bunu Eyyub aleyhisselama haber verir Eyyub aleyhisseiam, «O şeytandır Allah (cc) adı İle yemin ederim ki, İyileşirsem sana yüz sopa vuracağım» der


Allah (cc)';n kitabı olan Kur'anda Eyyub aleyhisselamın kıssası hak*kından herhangi bir tafsilat yoktur Bundan ötürü onun hastalığı ve zevcesini döğmek için yaptığı yemin hakkında çeşitli hayalî rivayetler, yo*rumlar yapılmıştır Bunların bir kısmı zaten batıldır İnanmak sahih değil*dir Bir kısmı da zayıftır


İbnü'l-Arabî: «Bazı müfesslrlerln zikrettikleri, «İblisin göğün yedinci katında bir yeri vardır Allah (cc)'tan Eyyub aleyhisselama musallat edil*mesini İster Allahu taala da, «Seni onun malına ve ehline musallat et*tim» ders> rivayeti batıl ve son derece çirkindir Çünkü şeytan Allah (cc)'-tn lanet ve gazabıyta cennet ve göklerden koğulmuştur Koğulmuş şey*tan nasıl olur da rıza makamı olan yedinci kata çrkor, peygamberlerin makamında dolaşır? Bu, İslama aykırı olduğu gibi son derecede zararlıdır da


«Eyyub aleyhisseiam hakkındaki kıssalardan birisi de şöyledir: «Şey*tan Eyyub aleyhisselama musallat edilmesi hususunda Allah (cc)'tan te*mennide bulunur Allahu taala iblise, «Kulum Eyyuba birşey yapabildin mi?» diye sorar» Bu kıssa da kesin surette asılsız ve batıldır Çünkü Al*lahu taala İblisin askerleri olan kafirlerle konuşmaz Nasıl olur da onları saptıran İblisle konuşur?


«Müfessirlerin bazı nakillerinde de şöyle denilmiştir: Atlahu taala şey*tana, «Seni Eyyub'un malına ve ehline musallat ettim Onlara dilediğini yapabilirsin» buyurmuştur Bu herne kadar mümkünse de hakikatten u-zaktır


«Bir başka nakilde de, Allah (cc) şeytanı Eyyub aleyhisselama musal*lat edince şeytan Eyyub aleyhisselamtn cesedine üfürmüş, onu hasta et*miş Bu nakil de hakikatten uzaktır, Allahu taala Eyyub aieyhisseiamın düşmüş olduğu hastalık ve sıkıntıları şeytanın hiçbir İlgisi olmadan yap*maya kadirdir Allahu taalanm lanetlediği şeytana böyle bir fırsat verib de mümtaz peygamberlerinin canlarına, mallarına, ehl ve eyaline musal*lat etmesi mümkün değildir Çünkü şeytana böyle bir fırsat verilmesi onu sevindirir Allahu taala ise peygamberleri her yönüyle şeytanın iğva ve za*rarlarından korumuştur, [4]


«Bazı müfessirlerin, «Şeytan Eyyub (sav)'un zevcesine, «Ben yerin tannsıyım Eğer bana secde edersen kocanı İyileştiririm» der» sözlerin© gelince, kesin olarak bilinmelidir ki, herhangi bir insan hasta olduğu za*man kendisine nakildeki gibi, «Ben yerin tannsıyımıt denilse, değil bir peygamber karısı, hiçkimse bunu kabul edemez Bir peygamber karısı na*sıl olur da ona inanır ve böyle bir şüpheye düşer Böyle birşeyi, bedevi bir hayat yaşayan cahil bir çobanın karısı bile kabul etmez»


İbnü'l-Arobî sözlerine şöyle devam eder: «Eyyub aleyhisselamın has*talığı ve sıkıntısı Kur'anda iki âyette zikredilmiştir Birincisi mevzumuz, «Hakikat şeytan bent yorgunluğa (meşakkata) ve azaba (hastalığa) uğrat*tı» âyeti, ikincisi, «Hakikat bana (bu) dert (gelip) çattı Sen esirgeylcilerin eslrgeyiçişisin» (Enbiya: 83) âyetidir Eyyub aleyhisseiam hususunda Re-sulullah (sav)'ın buyurduklarına gelince: Buharî ve Nesaî'nin Ebu Hüreyre (raj'den rivayet ettikleri, «Eyyub aleyhisseiam çıplak olarak guslediyordu Üzerine altından çekirgeler döküldü Eyyub aleyhisseiam da onları top*ladı O zaman Allahu taala, «Ben seni gördüklerinden daha zengin etme*dim mi?» buyurdu Eyyub aieyhisselam, «Evet ya Rabbi, beni daha zen*gin ettin Şu var ki, senin bereketinden vereceğine karşı zengin değilim» dedi» hadîsinden başka toirşey yoktur, öyleyse bu haberler kimden ve hangi lisanla gelmiştir? Âyet ve hadis dışındaki haber ve kıssaların hepsi İsraillyattır Alimler Israiliyattan kesin olarak kaçınmalıdır İsrailiyatla İl*gili satırlar görüldüğü zaman yüz çevlrilmelidir İşitiidlğinde kulaklar ti-konmalıdır Çünkü Israiliyat akla birçok havailer getirir, kalbte fitne ve meşakkatlere sebeb olur» [5]


Eyyub aleyhisselamın sabrının sübutu, hakkında Israililer kanalıyla gelen haberlere İnanmak lazım gelmez Bazı müfessirler inceleyip araştır*madan kitaplarına bu haberleri almışlardır İsraiiilerden gelen rivayetlerin hiçbirisinin senedi yoktur Bununla birlikte bu gibi olayların peygamberle*re isnad edilmesi hiç doğru değildir Çünkü bu haberler onların ismetine aykırı ve yüksek mevkilerine layık değildirler Bu hususta müminlerin yap*ması gereken, Kur'an-ı kerimde zikredildiği kadarıyla yetinmek ve hura*felerden de yüz çevirmektir


Bu hurafelerden bir örnek verelim: İsralli haberlere göre Eyyub aley-hlsselam o kadar ağır hasta idi ki, hastalığından ötürü etleri dökülmüş, vücudunda kurtlar meydana gelmişti Bu hastalığından ötürü dost ve ya*kınları bile İğrenerek kendisini terketmişti Bu durumuna zevcesinden başka kimse sabredememlşti Son zamanlarda evinden de çıkarılarak bir mez*beleliğe atılmıştı, işte bunların hepsi yalan, asılsız 'kıssalardır Çünkü pey*gamberin İsmetine aykırı şeylerdir


Eyyu,b aleyhisselamın yakalandığı hastalık, etle deri arasında çok şiddetli ağrılar veren bir hastalıktı Bu dayanılmaz bir ağrıydı Zaman geçtikçe hastalık öyle şiddetlenmişti ki, buna bir peygamberden başka kimse dayanamazdı Halkın nefret edeceği, tiksinip kaçacağı bir hastalık değildi Bizce bilinmeyen herhangi bir sebebten dolayı Eyyub ateyhisselam zevcesine kızarak yüz sopa vuracağına yemin etmişti Allahu taala da onun bu yemininden ötürü günah İşlememesi için bir demet sap alarak onunla bir defa vurmasını ve böylece yeminini yerine getirmesini emret*miştir Allahu taala onun sabrına karşı da şifa vererek eskisinden daha sıhhatli ve daha zengin hale getirmiştir [6]