Sosyolojide Kullanılan Yöntem Ve Teknikler

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-04-2012

Sosyolojide Kullanılan Yöntem ve Teknikler

• Sosyolojide Kullanılan Yöntemler

Yöntem

UYARI : Yöntem ve teknik kavramları genellikle yanlış olarak birbirlerinin yerine kullanılmaktadır

Teknik seçilen yönteme bağlı olarak belirlenen bilgi toplama aracıdır

Bir araştırmanın başından sonuna kadar izlenmesi gereken düşünsel yoldur

Sosyolojide kullanılan yöntemler şunlardır :

 Tümdengelim : Tümdengelim gerek akıl gerekse gözlem ve deney yoluyla elde edilmiş genel bir ilaaai ayrı ayrı olaylara uygulamaktır

Başka bir deyişle özelin bilgisini genel yargılardan çıkarmaktır

 Toplumsal değişmenin çok hızlı olduğu dönemlerde suç oranı artar

 İstanbul’un toplumsal değişme hızı çok fazladır

 O halde İstanbul’da suç oranı artar

Yukarıdaki örnekte de görüldüğü gibi tümdengelim yöntemi bize yeni bir bilgi vermez

Genel yargıların içerisindeki saklı olan bilgileri açığa çıkartır

 Tümevarım : Tümevarım gözlenen tek tek olgulardan yola çıkarak genel yargılara ulaşmaktır

Başa bir deyişle tümevarım özelden genele giden bir akıl yürütme türüdür

 Gözlediğim Seyrek köyünde köyden kente göç oranı azdır

 Gözlediğim Ortaklar köyünde köyden kente göç oranı azdır

 Gözlediğim Yanıklar köyünde köyden kente göç oranı azdır

 Gözlediğim Geren köyünde köyden kente göç oranı azdır

 O halde sulu tarımın yapıldığı köylerde köyden kente göç oranı azdır

Tümevarım mı Tümdengelim mi?

Bilimsel araştırma sürecinde tümevarım ve tümdengelim yöntemleri birbirlerini tamamlar niteliktedir

Tek tek olgulardan genel ilkelere ulaşılır (tümevarım)

Genel ilkelerden yola çıkılarak varsayımlarda bulunulur (tümdengelim)

Varsayımların doğruluğunu sınamak için deneyler ve incelemeler yapılır

Bu incelemelerin sonucunda genel ilkelere ulaşılır (tümevarım)

 Anoloji : Anoloji iki benzer olay arasında karşılaştırma yaparak sonuca ulaşmaktır

Arjantin’de enflasyon oranı yüksek olduğundan toplumsal muhalefet fazladır

Yunanistan’da da enflasyon oranı yüksektir

O halde Yunanistan’da da toplumsal muhalefet fazladır

UYARI : Anolojinin tümevarım yönteminden farkı şudur : Tümevarım özelden genele bir akıl yürütmedir Anoloji ise özelden özele bir akıl yürütmedir

 Birleştirici Yöntem : Birleştirici yöntemde incelenen toplumsal olay ile ilgili olan diğer olaylar da göz önüne alınarak açıklamalar yapılır

Çünkü toplumsal olaylar bir bütündür

Araştırmacı da toplumsal olayların karşılıklı bağlılığına ve etkileşimine dikkat etmek zorundadır

UYARI : Birleştirici yöntem her ne kadar yöntem olarak anılsa da başlı başına yöntem olmaktan çok bir yöntem ilkesidir

Sosyolojinin Yöntem ve İlkeleri :

 Somutluk : Sosyoloji yer ve zaman bakımından belirli olan olguları inceler

Sosyolog hayalinde tasarladığı ideal toplum modelleriyle (ütopyalarla) ilgili değildir

 Nesnellik : Sosyolog toplumları toplumsal ve bireysel değer yargılarından sıyrılarak inceler

 Sınırlılık : Sosyolog hem incelediği konuyu hem de araştırma yaptığı alanı (sahayı) sınırlandırmak zorundadır

Evren araştırmanın kapsadığı alandır

Sosyolog genellikle araştırmasının kapsadığı alandaki bireylerin tümünden bilgi toplayamaz

Sosyolog bu durumda evreni temsil etme yeteneğine sahip birimleri (örneklem gruplarını) seçerek araştırmasını bu birimler üzerinde sürdürür

 Karşılıklı bağımlılık : Sosyolog incelediği değişkenlerle diğer değişkenlerin karşılıklı etkileşim içerisinde olduğunu gözardı etmemelidir

Örneğin köyden kente göçün nedeni sadece ekonomik nedenlerle açıklanamaz; ekonomik nedenlerin yanı sıra hukuksal dinsel vb

nedenler de köyden kente göçü etkiler

 Dinamiklik : Sosyolog toplumsal olguların zaman ve mekan içinde değiştiğini göz önüne almak zorundadır

 Bütünlük : Toplumsal olaylar ancak toplumun genel yapısıyla ilişkilendirildiği zaman anlam kazanır

 Öngörü sağlama : Sosyolog mevcut verileri değerlendirerek ilerde ortaya çıkabilecek olayları önceden kestirebilir

 Kavramları açık seçik tanımlama : Sosyolog araştırmasında kullanacağı kavramları daha araştırma projesinin başında tanımlamaktadır

• Sosyolojide Kullanılan Başlıca Araştırma Teknikleri

Teknik

Teknik seçilen yönteme bağlı olarak belirlenen bilgi toplama aracıdır

Sosyolojinin kullandığı belli başlı araştırma teknikleri şunlardır

 Gözlem : Toplumsal yaşamla ilgili olayları oluşum koşulları içinde amaçlı ve sistemli bir biçimde izlemek ve kaydetmektir

Gözlem çeşitleri şunlardır :

 Belgeler Üzerinde Yapılan Gözlem : Araştırılan konu ile ilgili kitap yazıt film ya da ses kayıt nesne istatistik vb

belgeleri incelemektir

 Kapsamlı Gözlem : Çok sayıda bireyden oluşan bir toplumsal grubun ekonomik kültürel ve toplumsal özelliklerinin görüşmelerle araştırılmasıdır

 Yoğun Gözlem : Kapsamlı gözlemin yetersiz kaldığı durumlarda araştırma konusu ile ilgili az sayıda insanla derinlemesine görüşülmesidir

 Katılarak Gözlem : Araştırmacının incelediği toplumun yaşantısına katılarak bilgi toplamasıdır

Çoğunlukla antropologların kullandığı bir bilgi toplama aracıdır

Katılarak gözlemde ideal olan incelenen kültürün içinde dört mevsim yaşamaktır

Ancak bu zorunlu bir koşul değildir

Katılarak gözlemin olumsuz yönü araştırmacının uzun süre inceleme yaptığı toplumun içinde kalarak objektifliğini yitirmesidir

 Anket : Anket kişilerin belirli konulardaki tutumlarını düşüncelerini saptamak için hazırlanmış soru listesiyle bilgi toplamaktır

Anket uygulanırken genellikle araştırmacılar ile anket uygulayan kişiler karşı karşıya gelmezler

Dağıtılan anketler bireyler tarafından doldurulur

 Görüşme : Önceden hazırlanmış soruların araştırma konusuyla ilgili kişilere yüz yüze sorulmasıdır

Görüşmede anketten farklı olarak görüşmeciyle görüşülen kişi karşı karşıya gelmektedir

UYARI : Enformel görüşmelerde önceden hazırlanmış sorular doğrudan değil de sohbet havası içinde sorulur

 Monografi : Aile köy gibi küçük grupların ya da bir örnek olayın tüm değişkenleriyle derinlemesine bir şekilde incelenmesidir

Monografiler şu şekillerde olabilir :

 Köy-şehir monografileri
 Sendika ve parti gibi kuruluşların monografileri
 Kan davası gibi özel bazı örnek olayları ele alıp inceleyen monografiler

UYARI : Monografi tekniğinde diğer tekniklerde olduğu gibi seçilen birimin evreni temsil etme özelliği göstermesi gerekir

 Sosyometri : Sosyometri küçük gruplarda kimin kimden hoşlanıp hoşlanmadığını saptamaya yarayan bir tekniktir

Sosyometri küçük gruplarda yıldız ve itilen kişileri saptamaya yarar

Testin sonuçlarından yararlanarak grubun sosyogramı (ilişki haritası) çıkartılır

 İstatistik : Sosyolog diğer tekniklerle toplanılan verilen ne anlama geldiğini ve bunlardan nasıl geçerli sonuçlar çıkartılabileceğini bilmek için istatistiksel tekniklerden yararlanmak zorundadır

• Bilimsel Araştırma Sürecinin Aşamaları

Kavramsal Model Aşaması

 Araştırma probleminin hissedilmesi kaynak tarama
 Problemin sınırlandırılması
 Araştırma amacının belirlenmesi
 Varsayımların (denencelerin) ortaya atılması

Araştırma Aşaması

 Araştırma Evreninin belirlenmesi
 İstatistiki tekniklerden yararlanarak araştırma örneklerinin seçilmesi
 Verilerin toplanması
Çözümleme (Analiz) Aşaması
 Verilerin istatistiki tekniklerle işlenmesi sunulması; verilerin varsayımları doğrulayıp doğrulamadığının belirtilmesi

Bireşim (Senaaa) Aşaması

 Çözümleme aşamasında elde edilen sonuçlar yorumlanarak sistematik bilgilere (kuramlara – teorilere) ulaşılır

Alıntıdır

08-04-2012	#1
Prof. Dr. Sinsi	Sosyolojide Kullanılan Yöntem Ve Teknikler Sosyolojide Kullanılan Yöntem ve Teknikler • Sosyolojide Kullanılan Yöntemler Yöntem UYARI : Yöntem ve teknik kavramları genellikle yanlış olarak birbirlerinin yerine kullanılmaktadır Teknik seçilen yönteme bağlı olarak belirlenen bilgi toplama aracıdır Bir araştırmanın başından sonuna kadar izlenmesi gereken düşünsel yoldur Sosyolojide kullanılan yöntemler şunlardır :  Tümdengelim : Tümdengelim gerek akıl gerekse gözlem ve deney yoluyla elde edilmiş genel bir ilaaai ayrı ayrı olaylara uygulamaktır Başka bir deyişle özelin bilgisini genel yargılardan çıkarmaktır  Toplumsal değişmenin çok hızlı olduğu dönemlerde suç oranı artar  İstanbul’un toplumsal değişme hızı çok fazladır  O halde İstanbul’da suç oranı artar Yukarıdaki örnekte de görüldüğü gibi tümdengelim yöntemi bize yeni bir bilgi vermez Genel yargıların içerisindeki saklı olan bilgileri açığa çıkartır  Tümevarım : Tümevarım gözlenen tek tek olgulardan yola çıkarak genel yargılara ulaşmaktır Başa bir deyişle tümevarım özelden genele giden bir akıl yürütme türüdür  Gözlediğim Seyrek köyünde köyden kente göç oranı azdır  Gözlediğim Ortaklar köyünde köyden kente göç oranı azdır  Gözlediğim Yanıklar köyünde köyden kente göç oranı azdır  Gözlediğim Geren köyünde köyden kente göç oranı azdır  O halde sulu tarımın yapıldığı köylerde köyden kente göç oranı azdır Tümevarım mı Tümdengelim mi? Bilimsel araştırma sürecinde tümevarım ve tümdengelim yöntemleri birbirlerini tamamlar niteliktedir Tek tek olgulardan genel ilkelere ulaşılır (tümevarım) Genel ilkelerden yola çıkılarak varsayımlarda bulunulur (tümdengelim) Varsayımların doğruluğunu sınamak için deneyler ve incelemeler yapılır Bu incelemelerin sonucunda genel ilkelere ulaşılır (tümevarım)  Anoloji : Anoloji iki benzer olay arasında karşılaştırma yaparak sonuca ulaşmaktır Arjantin’de enflasyon oranı yüksek olduğundan toplumsal muhalefet fazladır Yunanistan’da da enflasyon oranı yüksektir O halde Yunanistan’da da toplumsal muhalefet fazladır UYARI : Anolojinin tümevarım yönteminden farkı şudur : Tümevarım özelden genele bir akıl yürütmedir Anoloji ise özelden özele bir akıl yürütmedir  Birleştirici Yöntem : Birleştirici yöntemde incelenen toplumsal olay ile ilgili olan diğer olaylar da göz önüne alınarak açıklamalar yapılır Çünkü toplumsal olaylar bir bütündür Araştırmacı da toplumsal olayların karşılıklı bağlılığına ve etkileşimine dikkat etmek zorundadır UYARI : Birleştirici yöntem her ne kadar yöntem olarak anılsa da başlı başına yöntem olmaktan çok bir yöntem ilkesidir Sosyolojinin Yöntem ve İlkeleri :  Somutluk : Sosyoloji yer ve zaman bakımından belirli olan olguları inceler Sosyolog hayalinde tasarladığı ideal toplum modelleriyle (ütopyalarla) ilgili değildir  Nesnellik : Sosyolog toplumları toplumsal ve bireysel değer yargılarından sıyrılarak inceler  Sınırlılık : Sosyolog hem incelediği konuyu hem de araştırma yaptığı alanı (sahayı) sınırlandırmak zorundadır Evren araştırmanın kapsadığı alandır Sosyolog genellikle araştırmasının kapsadığı alandaki bireylerin tümünden bilgi toplayamaz Sosyolog bu durumda evreni temsil etme yeteneğine sahip birimleri (örneklem gruplarını) seçerek araştırmasını bu birimler üzerinde sürdürür  Karşılıklı bağımlılık : Sosyolog incelediği değişkenlerle diğer değişkenlerin karşılıklı etkileşim içerisinde olduğunu gözardı etmemelidir Örneğin köyden kente göçün nedeni sadece ekonomik nedenlerle açıklanamaz; ekonomik nedenlerin yanı sıra hukuksal dinsel vb nedenler de köyden kente göçü etkiler  Dinamiklik : Sosyolog toplumsal olguların zaman ve mekan içinde değiştiğini göz önüne almak zorundadır  Bütünlük : Toplumsal olaylar ancak toplumun genel yapısıyla ilişkilendirildiği zaman anlam kazanır  Öngörü sağlama : Sosyolog mevcut verileri değerlendirerek ilerde ortaya çıkabilecek olayları önceden kestirebilir  Kavramları açık seçik tanımlama : Sosyolog araştırmasında kullanacağı kavramları daha araştırma projesinin başında tanımlamaktadır • Sosyolojide Kullanılan Başlıca Araştırma Teknikleri Teknik Teknik seçilen yönteme bağlı olarak belirlenen bilgi toplama aracıdır Sosyolojinin kullandığı belli başlı araştırma teknikleri şunlardır  Gözlem : Toplumsal yaşamla ilgili olayları oluşum koşulları içinde amaçlı ve sistemli bir biçimde izlemek ve kaydetmektir Gözlem çeşitleri şunlardır :  Belgeler Üzerinde Yapılan Gözlem : Araştırılan konu ile ilgili kitap yazıt film ya da ses kayıt nesne istatistik vb belgeleri incelemektir  Kapsamlı Gözlem : Çok sayıda bireyden oluşan bir toplumsal grubun ekonomik kültürel ve toplumsal özelliklerinin görüşmelerle araştırılmasıdır  Yoğun Gözlem : Kapsamlı gözlemin yetersiz kaldığı durumlarda araştırma konusu ile ilgili az sayıda insanla derinlemesine görüşülmesidir  Katılarak Gözlem : Araştırmacının incelediği toplumun yaşantısına katılarak bilgi toplamasıdır Çoğunlukla antropologların kullandığı bir bilgi toplama aracıdır Katılarak gözlemde ideal olan incelenen kültürün içinde dört mevsim yaşamaktır Ancak bu zorunlu bir koşul değildir Katılarak gözlemin olumsuz yönü araştırmacının uzun süre inceleme yaptığı toplumun içinde kalarak objektifliğini yitirmesidir  Anket : Anket kişilerin belirli konulardaki tutumlarını düşüncelerini saptamak için hazırlanmış soru listesiyle bilgi toplamaktır Anket uygulanırken genellikle araştırmacılar ile anket uygulayan kişiler karşı karşıya gelmezler Dağıtılan anketler bireyler tarafından doldurulur  Görüşme : Önceden hazırlanmış soruların araştırma konusuyla ilgili kişilere yüz yüze sorulmasıdır Görüşmede anketten farklı olarak görüşmeciyle görüşülen kişi karşı karşıya gelmektedir UYARI : Enformel görüşmelerde önceden hazırlanmış sorular doğrudan değil de sohbet havası içinde sorulur  Monografi : Aile köy gibi küçük grupların ya da bir örnek olayın tüm değişkenleriyle derinlemesine bir şekilde incelenmesidir Monografiler şu şekillerde olabilir :  Köy-şehir monografileri  Sendika ve parti gibi kuruluşların monografileri  Kan davası gibi özel bazı örnek olayları ele alıp inceleyen monografiler UYARI : Monografi tekniğinde diğer tekniklerde olduğu gibi seçilen birimin evreni temsil etme özelliği göstermesi gerekir  Sosyometri : Sosyometri küçük gruplarda kimin kimden hoşlanıp hoşlanmadığını saptamaya yarayan bir tekniktir Sosyometri küçük gruplarda yıldız ve itilen kişileri saptamaya yarar Testin sonuçlarından yararlanarak grubun sosyogramı (ilişki haritası) çıkartılır  İstatistik : Sosyolog diğer tekniklerle toplanılan verilen ne anlama geldiğini ve bunlardan nasıl geçerli sonuçlar çıkartılabileceğini bilmek için istatistiksel tekniklerden yararlanmak zorundadır • Bilimsel Araştırma Sürecinin Aşamaları Kavramsal Model Aşaması  Araştırma probleminin hissedilmesi kaynak tarama  Problemin sınırlandırılması  Araştırma amacının belirlenmesi  Varsayımların (denencelerin) ortaya atılması Araştırma Aşaması  Araştırma Evreninin belirlenmesi  İstatistiki tekniklerden yararlanarak araştırma örneklerinin seçilmesi  Verilerin toplanması Çözümleme (Analiz) Aşaması  Verilerin istatistiki tekniklerle işlenmesi sunulması; verilerin varsayımları doğrulayıp doğrulamadığının belirtilmesi Bireşim (Senaaa) Aşaması  Çözümleme aşamasında elde edilen sonuçlar yorumlanarak sistematik bilgilere (kuramlara – teorilere) ulaşılır Alıntıdır