İş Yerinde Psikolojik Taciz ( Mobbing)

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-04-2012

TÜRKİYE’DE MOBBİNGİN YAYGINLIĞI (ARAŞTIRMA SONUÇLARI)

Mobbing konusunda Türkiye’de çok az araştırma yapılmıştır

Human Resources Management’in, Türkiye’deki mobbing vakalarını araştırmak amacıyla yenibiriş

com üzerinden düzenlediği ankete 100 kişi katılmış, katılanların yüzde 56’sını erkekler, yüzde 44’ünü ise kadınlar oluşturmuştur

İş hayatında mobbing ile karşılaştıklarını söyleyen katılımcılar, yüzde 81 ile en büyük dilimi oluştururken, hiç karşılaşmayanların oranı ise yüzde 2’de kalmıştır

Katılımcıların; Yüzde 70’i, bu davranışı, yöneticisi konumunda olan kişi ya da kişilerin gösterdiğini belirtirken, yüzde 25’i aynı seviyedeki çalışma arkadaşları, yüzde 3’ü astı,
Yüzde 1’i de diğerleri tarafından mobbinge uğradığını belirtmiştir

Anket sonuçlarına göre; bu vakaların:
Yüzde 27’si istifa etmiş,
Yüzde 25’i bilmezden gelip işe devam etmiş,
Yüzde 18’i işten çıkarılmış,
Yüzde 17’si ise bu durumu üst yönetim ya da İnsan Kaynakları yetkilisine iletmiş, yani kurumsal bir yaklaşıma başvurmuş,
Geri kalan küçük bir oran ise, farklı sonuçlara ulaşmış; örneğin üst yönetim ile konuşup değişiklik olmayınca istifa etmiş, durumu ilk amirleriyle paylaşmış ya da benzer bir tavırla karşılık vermişler

Endüstri Mühendisi ve Eğitimci Danışman Gülcan Arpacıoğlu’nun yaptığı araştırmaya göre; zorbalığın:

Yüzde 58'i, kurban boyun eğmeyi reddettiği ve kontrole direnç gösterdiği için,

Yüzde 56'sı kurbanın zorbalık yapan kişiden iş konusunda daha üstün olmasından kaynaklanan çekememezlikten dolayı,

Yüzde 49'u kurbanın sosyal yetenekleri, olumlu tavırları ve iş yerindekilerce sevilmesi sebebiyle,

Yüzde 46'sı kurbanın kurum içinde yanlış giden olguları otoritelere bildirmesinin ispiyonculuk gibi algılanması nedeniyle,

Yüzde 42'si de zorbanın acımasız kişiliğe sahip olması yüzünden ortaya çıkmıştır

Arpacıoğlu, mobbing yapan kişilerin yüzde 81'inin mağdurun üstü, yüzde 14'ünün eşiti veya çalışma arkadaşı, yüzde 5'inin astı olduğunu belirtirken, kurbanların yüzde 77'sinin kadın olduğunu açıklamıştır

Araştırmaların, erkeklerin yüzde 69 oranında kadınlara, kadınların ise yüzde 84 oranında yine kadınlara zorbalık yaptığını ortaya koyduğunu kaydeden Arpacıoğlu, kadının, erkeklerle uğraşmak yerine hedef olarak yine kadınları tercih ettiğini belirtmiştir

Zorbalığın genelde üst yönetici tarafından yapıldığını açıklayan Arpacıoğlu, "Kadın ve erkeklerde mobbingin aynı oranda yapılmasına karşılık, zorbalık yapan çoğunluğun, 35-45 yaşlar arasındaki eğitimli erkekler olduğunu, kadınlarında yönetici olduklarında sıkı birer zorba olduklarını vurgulamıştır

2006’da Memurlarnet’de düzenlenen anketinkatılımcılarının ise yarısından fazlası mobbinge uğradığını belirtmiştir

Anket sonucuna göre;

İşyerinde psikolojik yıldırma, duygusal şiddet ve baskı yaşıyor musunuz?

Evet yüzde 55,7 (459 oy)

Hayır yüzde 37,9 (312 oy)

Bilmiyorum-fikrim yok yüzde 6,4 (53 oy)

Toplam 824 kişi
memurlar

net

Araştırma Sonuçlarına Göre En Çok Yaşanan Mobbing Çeşitleri şöyle:

Yüzde 16, olmayan hatalar çıkarma
Yüzde 9, ters bakış
Yüzde 6, toplantıda aşağılama
Yüzde 14, tecrit etme
Yüzde 6, duygu ve ruh halinde iniş ve çıkışlar
Yüzde 13, kendisinin bile uymadığı saçma katı kurallar koyma
Yüzde 9, başarılı işleri açıkça yok sayma
Yüzde 5, sertçe eleştirme

Katılımcılarının kendi deneyimlerini aktarma bölümünde ise, işten ayırma tehdidi ve iftira atma gibi olaylar da gözlemlenmiştir

Araştırma Sonuçlarına Göre Mağdurların Tepkileri:

İnsankaynaklaricom ile İstanbul Bilgi Üniversitesi'ninbirlikte yaptığı anket, Türkiye'de yüzde 42 oranında mobbing mağduru olduğunu göstermiştir

Ankete göre, bugün Türkiye'de çalışanların yarısı genellikle veya sürekli olarak işten çıkarılma endişesi taşıyor

2252 Katılımcının cevapladığı anket sonuçları şu şekilde:

İşinizin geleceğini güvende hissetme konusunda tecrübeniz nedir?

Yüzde 25,8 Hiçbir yerde güvende hissetmedim
Yüzde 24,7 Genelde güvende hissetmedim
Yüzde 21,2 Genelde güvende hissettim
Yüzde 28,3 Her yerde güvende hissettim

İnsankaynaklaricom’un bir başka anketinin sonucu ise aşağıdadır:

İşyerinde duygusal tacize uğradınız mı?

Hayır, uğramadım yüzde 57,83
Uğradım, kimseye söylemedim yüzde 28,88
Uğradım, yöneticilerle paylaştım yüzde 5,40
Uğradım, istifa ettim yüzde 5,19
Uğradım, kanuni yollara başvurdum yüzde 2,70

Toplam: 3372 kişi
insan kaynaklari

Türkiye için daha da önemli olan veri, mağdurların yaklaşık yüzde 70'inin bundan kimseye bahsetmemiş olmasıdır

Bu sonuç; Türkiye’de, devletin yeni yasalar çıkararak, firmaların yeni uygulamalara giderek, çalışanların ise bilinçlendirilmesi sağlanarak, mobbing konusunun daha hassasiyetle ele alınması gerektiğini göstermiştir

Türkiye’de yapılan sektörel bir çalışmada da ilginç sonuçlar elde edilmiştir

Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası'nın (SES) asistan, pratisyen, uzman doktor, ebe ve hemşirelerin yer aldığı toplam 1771 kadın sağlık çalışanıyla gerçekleştirdiği anket, sağlık kurumlarında çalışan kadınların psikolojik baskı ve fiziksel şiddetten yoğun olarak şikâyetçi olduğunu ortaya koymuştur

Kadınlarının yüzde 40,6’sı, işyerinde şiddete uğradığını belirtirken, bu şiddet türlerini tehdit, psikolojik ve ekonomik baskı, hakaret, sözlü taciz, fiziksel şiddet ve fiziksel taciz olarak sıralamıştır

Katılımcıların yüzde 51'i tehdit, psikolojik ve ekonomik baskıdan şikâyet ederken, yüzde 6,8’i fiziksel şiddete, yüzde 3,7’si de cinsel tacize uğradığını söylemiştir

Eğitim hastanelerinde çalışan kadınların yüzde 43,9’u, devlet hastanesinde çalışanların yüzde 43,3’ü, ihtisas hastanesinde çalışanların yüzde 38,7’si, sağlık ocağında çalışan kadınların yüzde 28,2’si işyerinde psikolojik ve fiziksel şiddet gördüğünü belirtmiştir

Hemşirelerin yüzde 45,7’sinin işyerinde şiddetle karşılaştığını ifade ettiği araştırmada, ebelerin yüzde 42,2’si, uzman ve asistan doktorların da yüzde 31,9’u da fiziksel ve ruhsal şiddetten şikâyetçi olmuştur

Kadınların yüzde 9,2’si uğradığı şiddetten hasta ve hasta yakınlarını sorumlu tutarken, araştırmaya katılanların yüzde 5,5’i de hasta yakınlarınca cinsel tacize maruz kaldığını açıklamıştır

Kadınların büyük kısmı amirinin psikolojik baskısına uğradığını iddia etmiştir

İşyerinde şiddete uğrayan kadınların yüzde 37,9’unun yaşadığı olaydan sonra herhangi bir yasal girişimde bulunmadığı saptanırken, kadınların yüzde 26,4’ü resmi şikâyette bulunduğunu belirtmiştir

Kadın çalışanların yüzde 3,7’lik bir bölümü cinsel tacize uğradığını söylemiştir

DÜNYADA MOBBİNGE HUKUKİ YAKLAŞIM

İsveç’te mobbing, 1994’ten beri İş Güvenliği ve İşçi Sağlığı Yasası kapsamında suç sayılırken, Finlandiya’da 2000’den beri psikolojik şiddet suç sayılmaktadır

Almanya’da mobbingin engellenememesi, işçilere yürürlükte olan toplu sözleşmeyi iptal hakkı vermektedir

Fransa’da mobbing uygulayanları bir yıl hapis ve 15 bin Euro para cezası beklemektedir

ABD’de psikolojik taciz birçok eyalet yasasında fiziksel tacizle birlikte “işyerinde şiddet” kapsamında değerlendirilirken, pratikte ancak cinsiyet, ırk ve din ayrımcılığı gibi konularla ilişkili olduğu durumlarda mobbingin cezalandırıldığı belirtilmektedir

ABD’de kişinin itibarına saldırmak ve kişinin sağlığını tehdit etmek davranışlarının tümü, 50 eyalette yasaklanmıştır

Japonya’da ise mobbing mağdurları için sendika tarafından kurulan danışma hattı, sadece 1996’da Haziran ve Ekim ayları arasında 1700 işçiye hizmet vermiştir

Norveç, Finlandiya gibi Avrupa ülkelerinde mobbing davranışının cezai müeyyidesi bulunmaktadır

Ayrıca, bazı ülkelerde mobbing kurbanları için klinikler kurulmuş ve 24 saat açık telefon hatları oluşturulmuştur

Mobbing mağdurlarının kurmuş olduğu çok sayıda dernekte faaliyetlerine devam etmektedir

08-04-2012	#3
Prof. Dr. Sinsi	İş Yerinde Psikolojik Taciz ( Mobbing) TÜRKİYE’DE MOBBİNGİN YAYGINLIĞI (ARAŞTIRMA SONUÇLARI) Mobbing konusunda Türkiye’de çok az araştırma yapılmıştır Human Resources Management’in, Türkiye’deki mobbing vakalarını araştırmak amacıyla yenibirişcom üzerinden düzenlediği ankete 100 kişi katılmış, katılanların yüzde 56’sını erkekler, yüzde 44’ünü ise kadınlar oluşturmuştur İş hayatında mobbing ile karşılaştıklarını söyleyen katılımcılar, yüzde 81 ile en büyük dilimi oluştururken, hiç karşılaşmayanların oranı ise yüzde 2’de kalmıştır Katılımcıların; Yüzde 70’i, bu davranışı, yöneticisi konumunda olan kişi ya da kişilerin gösterdiğini belirtirken, yüzde 25’i aynı seviyedeki çalışma arkadaşları, yüzde 3’ü astı, Yüzde 1’i de diğerleri tarafından mobbinge uğradığını belirtmiştir Anket sonuçlarına göre; bu vakaların: Yüzde 27’si istifa etmiş, Yüzde 25’i bilmezden gelip işe devam etmiş, Yüzde 18’i işten çıkarılmış, Yüzde 17’si ise bu durumu üst yönetim ya da İnsan Kaynakları yetkilisine iletmiş, yani kurumsal bir yaklaşıma başvurmuş, Geri kalan küçük bir oran ise, farklı sonuçlara ulaşmış; örneğin üst yönetim ile konuşup değişiklik olmayınca istifa etmiş, durumu ilk amirleriyle paylaşmış ya da benzer bir tavırla karşılık vermişler Endüstri Mühendisi ve Eğitimci Danışman Gülcan Arpacıoğlu’nun yaptığı araştırmaya göre; zorbalığın: Yüzde 58'i, kurban boyun eğmeyi reddettiği ve kontrole direnç gösterdiği için, Yüzde 56'sı kurbanın zorbalık yapan kişiden iş konusunda daha üstün olmasından kaynaklanan çekememezlikten dolayı, Yüzde 49'u kurbanın sosyal yetenekleri, olumlu tavırları ve iş yerindekilerce sevilmesi sebebiyle, Yüzde 46'sı kurbanın kurum içinde yanlış giden olguları otoritelere bildirmesinin ispiyonculuk gibi algılanması nedeniyle, Yüzde 42'si de zorbanın acımasız kişiliğe sahip olması yüzünden ortaya çıkmıştır Arpacıoğlu, mobbing yapan kişilerin yüzde 81'inin mağdurun üstü, yüzde 14'ünün eşiti veya çalışma arkadaşı, yüzde 5'inin astı olduğunu belirtirken, kurbanların yüzde 77'sinin kadın olduğunu açıklamıştır Araştırmaların, erkeklerin yüzde 69 oranında kadınlara, kadınların ise yüzde 84 oranında yine kadınlara zorbalık yaptığını ortaya koyduğunu kaydeden Arpacıoğlu, kadının, erkeklerle uğraşmak yerine hedef olarak yine kadınları tercih ettiğini belirtmiştir Zorbalığın genelde üst yönetici tarafından yapıldığını açıklayan Arpacıoğlu, "Kadın ve erkeklerde mobbingin aynı oranda yapılmasına karşılık, zorbalık yapan çoğunluğun, 35-45 yaşlar arasındaki eğitimli erkekler olduğunu, kadınlarında yönetici olduklarında sıkı birer zorba olduklarını vurgulamıştır 2006’da Memurlarnet’de düzenlenen anketinkatılımcılarının ise yarısından fazlası mobbinge uğradığını belirtmiştir Anket sonucuna göre; İşyerinde psikolojik yıldırma, duygusal şiddet ve baskı yaşıyor musunuz? Evet yüzde 55,7 (459 oy) Hayır yüzde 37,9 (312 oy) Bilmiyorum-fikrim yok yüzde 6,4 (53 oy) Toplam 824 kişi memurlarnet Araştırma Sonuçlarına Göre En Çok Yaşanan Mobbing Çeşitleri şöyle: Yüzde 16, olmayan hatalar çıkarma Yüzde 9, ters bakış Yüzde 6, toplantıda aşağılama Yüzde 14, tecrit etme Yüzde 6, duygu ve ruh halinde iniş ve çıkışlar Yüzde 13, kendisinin bile uymadığı saçma katı kurallar koyma Yüzde 9, başarılı işleri açıkça yok sayma Yüzde 5, sertçe eleştirme Katılımcılarının kendi deneyimlerini aktarma bölümünde ise, işten ayırma tehdidi ve iftira atma gibi olaylar da gözlemlenmiştir Araştırma Sonuçlarına Göre Mağdurların Tepkileri: İnsankaynaklaricom ile İstanbul Bilgi Üniversitesi'ninbirlikte yaptığı anket, Türkiye'de yüzde 42 oranında mobbing mağduru olduğunu göstermiştir Ankete göre, bugün Türkiye'de çalışanların yarısı genellikle veya sürekli olarak işten çıkarılma endişesi taşıyor 2252 Katılımcının cevapladığı anket sonuçları şu şekilde: İşinizin geleceğini güvende hissetme konusunda tecrübeniz nedir? Yüzde 25,8 Hiçbir yerde güvende hissetmedim Yüzde 24,7 Genelde güvende hissetmedim Yüzde 21,2 Genelde güvende hissettim Yüzde 28,3 Her yerde güvende hissettim İnsankaynaklaricom’un bir başka anketinin sonucu ise aşağıdadır: İşyerinde duygusal tacize uğradınız mı? Hayır, uğramadım yüzde 57,83 Uğradım, kimseye söylemedim yüzde 28,88 Uğradım, yöneticilerle paylaştım yüzde 5,40 Uğradım, istifa ettim yüzde 5,19 Uğradım, kanuni yollara başvurdum yüzde 2,70 Toplam: 3372 kişi insan kaynaklari Türkiye için daha da önemli olan veri, mağdurların yaklaşık yüzde 70'inin bundan kimseye bahsetmemiş olmasıdır Bu sonuç; Türkiye’de, devletin yeni yasalar çıkararak, firmaların yeni uygulamalara giderek, çalışanların ise bilinçlendirilmesi sağlanarak, mobbing konusunun daha hassasiyetle ele alınması gerektiğini göstermiştir Türkiye’de yapılan sektörel bir çalışmada da ilginç sonuçlar elde edilmiştir Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası'nın (SES) asistan, pratisyen, uzman doktor, ebe ve hemşirelerin yer aldığı toplam 1771 kadın sağlık çalışanıyla gerçekleştirdiği anket, sağlık kurumlarında çalışan kadınların psikolojik baskı ve fiziksel şiddetten yoğun olarak şikâyetçi olduğunu ortaya koymuştur Kadınlarının yüzde 40,6’sı, işyerinde şiddete uğradığını belirtirken, bu şiddet türlerini tehdit, psikolojik ve ekonomik baskı, hakaret, sözlü taciz, fiziksel şiddet ve fiziksel taciz olarak sıralamıştır Katılımcıların yüzde 51'i tehdit, psikolojik ve ekonomik baskıdan şikâyet ederken, yüzde 6,8’i fiziksel şiddete, yüzde 3,7’si de cinsel tacize uğradığını söylemiştir Eğitim hastanelerinde çalışan kadınların yüzde 43,9’u, devlet hastanesinde çalışanların yüzde 43,3’ü, ihtisas hastanesinde çalışanların yüzde 38,7’si, sağlık ocağında çalışan kadınların yüzde 28,2’si işyerinde psikolojik ve fiziksel şiddet gördüğünü belirtmiştir Hemşirelerin yüzde 45,7’sinin işyerinde şiddetle karşılaştığını ifade ettiği araştırmada, ebelerin yüzde 42,2’si, uzman ve asistan doktorların da yüzde 31,9’u da fiziksel ve ruhsal şiddetten şikâyetçi olmuştur Kadınların yüzde 9,2’si uğradığı şiddetten hasta ve hasta yakınlarını sorumlu tutarken, araştırmaya katılanların yüzde 5,5’i de hasta yakınlarınca cinsel tacize maruz kaldığını açıklamıştır Kadınların büyük kısmı amirinin psikolojik baskısına uğradığını iddia etmiştir İşyerinde şiddete uğrayan kadınların yüzde 37,9’unun yaşadığı olaydan sonra herhangi bir yasal girişimde bulunmadığı saptanırken, kadınların yüzde 26,4’ü resmi şikâyette bulunduğunu belirtmiştir Kadın çalışanların yüzde 3,7’lik bir bölümü cinsel tacize uğradığını söylemiştir DÜNYADA MOBBİNGE HUKUKİ YAKLAŞIM İsveç’te mobbing, 1994’ten beri İş Güvenliği ve İşçi Sağlığı Yasası kapsamında suç sayılırken, Finlandiya’da 2000’den beri psikolojik şiddet suç sayılmaktadır Almanya’da mobbingin engellenememesi, işçilere yürürlükte olan toplu sözleşmeyi iptal hakkı vermektedir Fransa’da mobbing uygulayanları bir yıl hapis ve 15 bin Euro para cezası beklemektedir ABD’de psikolojik taciz birçok eyalet yasasında fiziksel tacizle birlikte “işyerinde şiddet” kapsamında değerlendirilirken, pratikte ancak cinsiyet, ırk ve din ayrımcılığı gibi konularla ilişkili olduğu durumlarda mobbingin cezalandırıldığı belirtilmektedir ABD’de kişinin itibarına saldırmak ve kişinin sağlığını tehdit etmek davranışlarının tümü, 50 eyalette yasaklanmıştır Japonya’da ise mobbing mağdurları için sendika tarafından kurulan danışma hattı, sadece 1996’da Haziran ve Ekim ayları arasında 1700 işçiye hizmet vermiştir Norveç, Finlandiya gibi Avrupa ülkelerinde mobbing davranışının cezai müeyyidesi bulunmaktadır Ayrıca, bazı ülkelerde mobbing kurbanları için klinikler kurulmuş ve 24 saat açık telefon hatları oluşturulmuştur Mobbing mağdurlarının kurmuş olduğu çok sayıda dernekte faaliyetlerine devam etmektedir