Bir Baltık Devleti | Litvanya Cumhuriyeti

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-04-2012

Litvanya'da varlığı belgelenmiş ilk okul, 1387'de Vilnius'ta bir katedralde kurulmuştur

Bu okul, Hristiyanlık temelinde eğitim vermiştir

Ortaçağ'da Litvanya'da birkaç tür okul vardı

Bunlar: Katedral okulları, (papaz yetiştirmek için); kilise okulları (temel eğitim vermek için) ve soyluların çocuklarına özgü ev okullarıydı

1579'da Vilnius Üniversitesi kurulana dek, ülkede yüksek öğretim yapmak isteyenler, Krakov, Prag ve Leipzig gibi önemli yabancı kentlere eğitim amaçlı gidiyordu

[color="gray"] 20

yüzyılın ilk yarısında ise Vytautas Magnus Üniversitesi, Kaunas'ta kuruldu

Litvanya'da eğitim politika ve hedeflerini, Bilim ve Eğitim Bakanlığı organize eder

Daha sonra önergeler onay için parlementoya (Seimas) gönderilir

Yasalarla belirlenmiş eğitim stratejisi, genel olarak eğitimin kalitesini yükseltmeye; mesleki eğitimi organize etmeye odaklıdır

Bunun yanında önergelerle: hukuk eğitimi, yetişkinlere dönük eğitim ve teknik eğitim

gibi eğitim bölümlerinin standartları belirlenir

[color="gray"] Belde yöneticileri, belediye meclisleri ve okul fonları (devletin etkin olmadığı; dinsel ve gönüllü organizasyonlar da dahil olmak üzere) ülkedeki eğitime destek olur

Anayasal görev olarak, ülke vatandaşları 10 yıl formal eğitim almak zorundadır, ülkede zorunlu formal eğitim 16 yaşında biter

1999'da Litvanya devlet bütçesinin yüzde 26'sı eğitim giderleri için tahsis edilmiştir

İlköğretim ve orta öğretim okulları, belediye veya il yönetimleri aracılığıyla devletten mali yardım alırlar

Ülkede yüksek öğretim kısmen devlet desteğiyle sağlanır; belirtilen ölçütlere göre iyi sayılan öğrencilerin masraflarını anayasa gereği devlet karşılar

2002 verilerine göre, yüksek öğrenim öğrenciilerinin %68'ine devlet destekte bulunmuştur

Dünya Bankası'nın verilerine göre, 15 yaş ve üstü ülke nüfusunun %100'ü okur yazardır

2008'de yapılan bir araştırmaya göreyse, 25-64 yaş arasında olan kişilerin %30

4'ünün üçüncü derecede eğitim aldığı verilerine ulaşılmıştır, nüfusun %60

1 ise ikinci derece ve orta öğretim üstü kurumlarda eğitim görmüştür

[color="gray"] Litvanya'da yüksek öğrenim gören birey sayısı AB ortalamalarından yaklaşık iki kat yüksektir

Ayrıca ülke, bu konuda Baltık ülkelerinden de daha iyi bir durumdadır

Vilnius Üniversitesi Kuzey Avrupa'nın en eski üniversitesidir

Ülkede, istisna bölümler hariç normal lisans eğitimi üç yıldır

Ayrıca iki yıllık yüksek okullar da vardır

2008 itibariyle, ülkede 15 üniversite, 6 özel enstitü, 16 yüksek okul ve 11 özel yüksek okul bulunmaktadır

Vilnius Üniversitesi Kuzey Avrupa'nın en eski üniversitesidir

Kaunas Teknoloji Üniversitesi ise Baltık ülkelerinin ve Litvanya'nın en büyük teknik üniversitesidir

Ayrıca, başkentte bulunan Vilnius Üniversitesi ile Türkiye'deki bazı üniversiteler arasında Erasmus anlaşmaları mevcuttur

Litvanya'da başlıca altı kültürel bölge vardır:

Aukštaitija – harfi harfine, "Yüksekülke"

Samogitya (Litvanca: Žemaitija, Samogitçe: Žemaitėjė) – harfi harfine, "Alçakülke"

Cükiya (Litvanca: Dzūkija veya Dainava)

Suvalkiye (Litvanca: Suvalkija or Sūduva)

Küçük Litvanya bilinen adıyla "Prusya Litvanyası" – (Litvanca: Mažoji Lietuva veya Prūsų Lietuva)

Ülke 1945'e kadar, -Orta Çağ'dan itibaren Prusya'nın bir parçasıydı

Bugün büyük bir kısmı Rusya'ya ait olan Kaliningrad'da kalmaktadır

Litvanya Sanat Müzesi 1933'te kurulmuştur

Müze ülkenin en büyük sanat konservatuvarına ve sergi alanına sahiptir

Palanga Kehribar Müzesi emsal müzeler arasında önemli bir yere sahiptir

Baltık denizinde önemli yatakları bulunan kehribarın sergilendiği bu müzede, büyük bir kehribar koleksiyonu mevcuttur

Uluslar arası bir üne sahip olan besteci Mikalojus Konstantinas Čiurlionis (1875–1911) Litvanya sanat camiasının içinde önemli bir yere sahiptir

1975'te keşfedilen bir göktaşına, başarılarından dolayı Čiurlionis adı verilmiştir

Ülkede M

K

Čiurlionis Ulusal Sanat Müzesi'nin yanında, yalnızca Litvanya savaş tarihinin betimlendiği Vytautas Büyük Savaş Müzesi de bulunmaktadır (Kaunas'ta)

2011'de açılan Vilnius Guggenheim Uygarlık Kalıtları Müzesi, modern basın sanatı, New York filmleri seçkisi gibi yeni sayılabilecek temalarla hizmete girmiştir

Orta Çağ'da Litvanya'da bilimsel dil olarak Latince kullanılmakta ve kitaplar Latince yazılmaktaydı

Ülkedeki ilk yazılı belgeler Litvanya Kralı Mindaugas'ın fermanları olarak bilinmektedir

Gediminas Mektupları da önemli Litvanyalı Latin yazılarındandır

Martynas Mažvydas'ın yazdığı ilk Litvanca kitaplardan biri

Litvanya edebiyatındaki ilk Litvanca eserlere 16

yüzyılda rastlanır

1547'de Martynas Mažvydas tarafından kaleme alınan "Basit Kelimelerle İlmihal" adlı dinî eser, Litvanca telif edilen ilk yapıttır

Bunu Mikalojus Daukša'ın "Litvanya Propriyası" adlı eseri izlemiştir

16 ve 17

yüzyıllarda, Litvanya edebiyatı Hristiyanlık üzerine kurulmuştu

Eski Litvan edebiyatı (14

–18

yüzyıllar) Litvanya tarihinin en önemli yazarlarından biri olan Kristijonas Donelaitis'in Aydınlanma Çağı adlı kitabı ile güç kaybetmeye başladı

Donelaitis'in "Mevsimler" adlı şiiri Litvanya ulusal epik söyleyişinin ve kurgusal edebiyatının bir başlangıç noktası oldu

Gediminas Mektupları

Litvanya edebiyatında 19

yüzyılın ilk yarısında Klasisizm ve Coşumculuk etkili oldu

Antanas Strazdas, Dionizas Poška, Silvestras Valiūnas, Maironis, Simonas Stanevičius, Simonas Daukantas ve Antanas Baranauskas bu akımların en önemli temsilcileri haline geldi

Litvanya Rus işgali sırasında, büyük bir basın sansürüne uğradı, bu da ülkede yönetimden gizli olarak kitap basımcılığının ortaya çıkmasına neden oldu

Litvanya edebiyatı 20

yüzyılda Juozas Tumas-Vaižgantas, Antanas Vienuolis, Bernardas Brazdžionis ve Vytautas Mačernis gibi temsilciler yetiştirdi

Litvanya geleneksel müziğinin kökleri ülkedeki eski pagan kültürüne dayanır

Neolitik dönemin etkilerinin hissedildiği bu müzik türünde, birçok arkaik evrimleşmiş ritüel olgu bulunur

Ülkede en çok sevilen spor Basketbol'dur

Ülkede profesyonel ligler ve gelişim ligleri vardır

Litvanya Ulusal Basketbol Takımı'nın birçok uluslar arası başarısı vardır ve FIBA verilerine göre dünyada 5

sıradadır

Ülke basketbolu geçmişte ve günümüzde pek çok NBA sporcusu çıkarmayı başarmıştır

Arvydas Sabonis, Šarūnas Marčiulionis, Linas Kleiza, Šarūnas Jasikevičius ve Žydrūnas Ilgauskas gibi ulusal takım oyuncuları, Avrupa basketbolu ve NBA'da önemli başarılar kazanmıştır

Litvanya, tarihinde ikincisi olmak üzere; EuroBasket 2011'e ev sahipliği yapmıştır

NHL'de mücadele eden buz hokeyi sporcuları Darius Kasparaitis ve Dainius Zubrus; dünyanın en güçlü adamlarından biri sayılan Žydrūnas Savickas, ünlü bisikletçiIgnatas Konovalovas ve olimpiyat rekortmeni disk atmacıVirgilijus Alekna, güncel olarak ülkenin en önemli sporcuları olarak göze çarpmaktadır

08-04-2012	#4
Prof. Dr. Sinsi	Bir Baltık Devleti \| Litvanya Cumhuriyeti Litvanya'da varlığı belgelenmiş ilk okul, 1387'de Vilnius'ta bir katedralde kurulmuştur Bu okul, Hristiyanlık temelinde eğitim vermiştir Ortaçağ'da Litvanya'da birkaç tür okul vardı Bunlar: Katedral okulları, (papaz yetiştirmek için); kilise okulları (temel eğitim vermek için) ve soyluların çocuklarına özgü ev okullarıydı 1579'da Vilnius Üniversitesi kurulana dek, ülkede yüksek öğretim yapmak isteyenler, Krakov, Prag ve Leipzig gibi önemli yabancı kentlere eğitim amaçlı gidiyordu[color="gray"] 20 yüzyılın ilk yarısında ise Vytautas Magnus Üniversitesi, Kaunas'ta kuruldu Litvanya'da eğitim politika ve hedeflerini, Bilim ve Eğitim Bakanlığı organize eder Daha sonra önergeler onay için parlementoya (Seimas) gönderilir Yasalarla belirlenmiş eğitim stratejisi, genel olarak eğitimin kalitesini yükseltmeye; mesleki eğitimi organize etmeye odaklıdır Bunun yanında önergelerle: hukuk eğitimi, yetişkinlere dönük eğitim ve teknik eğitim gibi eğitim bölümlerinin standartları belirlenir[color="gray"] Belde yöneticileri, belediye meclisleri ve okul fonları (devletin etkin olmadığı; dinsel ve gönüllü organizasyonlar da dahil olmak üzere) ülkedeki eğitime destek olur Anayasal görev olarak, ülke vatandaşları 10 yıl formal eğitim almak zorundadır, ülkede zorunlu formal eğitim 16 yaşında biter 1999'da Litvanya devlet bütçesinin yüzde 26'sı eğitim giderleri için tahsis edilmiştirİlköğretim ve orta öğretim okulları, belediye veya il yönetimleri aracılığıyla devletten mali yardım alırlar Ülkede yüksek öğretim kısmen devlet desteğiyle sağlanır; belirtilen ölçütlere göre iyi sayılan öğrencilerin masraflarını anayasa gereği devlet karşılar 2002 verilerine göre, yüksek öğrenim öğrenciilerinin %68'ine devlet destekte bulunmuştur Dünya Bankası'nın verilerine göre, 15 yaş ve üstü ülke nüfusunun %100'ü okur yazardır2008'de yapılan bir araştırmaya göreyse, 25-64 yaş arasında olan kişilerin %304'ünün üçüncü derecede eğitim aldığı verilerine ulaşılmıştır, nüfusun %601 ise ikinci derece ve orta öğretim üstü kurumlarda eğitim görmüştür[color="gray"] Litvanya'da yüksek öğrenim gören birey sayısı AB ortalamalarından yaklaşık iki kat yüksektir Ayrıca ülke, bu konuda Baltık ülkelerinden de daha iyi bir durumdadır Vilnius Üniversitesi Kuzey Avrupa'nın en eski üniversitesidir Ülkede, istisna bölümler hariç normal lisans eğitimi üç yıldır Ayrıca iki yıllık yüksek okullar da vardır 2008 itibariyle, ülkede 15 üniversite, 6 özel enstitü, 16 yüksek okul ve 11 özel yüksek okul bulunmaktadırVilnius Üniversitesi Kuzey Avrupa'nın en eski üniversitesidir Kaunas Teknoloji Üniversitesi ise Baltık ülkelerinin ve Litvanya'nın en büyük teknik üniversitesidir Ayrıca, başkentte bulunan Vilnius Üniversitesi ile Türkiye'deki bazı üniversiteler arasında Erasmus anlaşmaları mevcuttur Litvanya'da başlıca altı kültürel bölge vardır: Aukštaitija – harfi harfine, "Yüksekülke" Samogitya (Litvanca: Žemaitija, Samogitçe: Žemaitėjė) – harfi harfine, "Alçakülke" Cükiya (Litvanca: Dzūkija veya Dainava) Suvalkiye (Litvanca: Suvalkija or Sūduva) Küçük Litvanya bilinen adıyla "Prusya Litvanyası" – (Litvanca: Mažoji Lietuva veya Prūsų Lietuva) Ülke 1945'e kadar, -Orta Çağ'dan itibaren Prusya'nın bir parçasıydı Bugün büyük bir kısmı Rusya'ya ait olan Kaliningrad'da kalmaktadır Litvanya Sanat Müzesi 1933'te kurulmuştur Müze ülkenin en büyük sanat konservatuvarına ve sergi alanına sahiptir Palanga Kehribar Müzesi emsal müzeler arasında önemli bir yere sahiptir Baltık denizinde önemli yatakları bulunan kehribarın sergilendiği bu müzede, büyük bir kehribar koleksiyonu mevcuttur Uluslar arası bir üne sahip olan besteci Mikalojus Konstantinas Čiurlionis (1875–1911) Litvanya sanat camiasının içinde önemli bir yere sahiptir 1975'te keşfedilen bir göktaşına, başarılarından dolayı Čiurlionis adı verilmiştir Ülkede M K Čiurlionis Ulusal Sanat Müzesi'nin yanında, yalnızca Litvanya savaş tarihinin betimlendiği Vytautas Büyük Savaş Müzesi de bulunmaktadır (Kaunas'ta) 2011'de açılan Vilnius Guggenheim Uygarlık Kalıtları Müzesi, modern basın sanatı, New York filmleri seçkisi gibi yeni sayılabilecek temalarla hizmete girmiştir Orta Çağ'da Litvanya'da bilimsel dil olarak Latince kullanılmakta ve kitaplar Latince yazılmaktaydı Ülkedeki ilk yazılı belgeler Litvanya Kralı Mindaugas'ın fermanları olarak bilinmektedir Gediminas Mektupları da önemli Litvanyalı Latin yazılarındandır Martynas Mažvydas'ın yazdığı ilk Litvanca kitaplardan biri Litvanya edebiyatındaki ilk Litvanca eserlere 16 yüzyılda rastlanır 1547'de Martynas Mažvydas tarafından kaleme alınan "Basit Kelimelerle İlmihal" adlı dinî eser, Litvanca telif edilen ilk yapıttır Bunu Mikalojus Daukša'ın "Litvanya Propriyası" adlı eseri izlemiştir 16 ve 17 yüzyıllarda, Litvanya edebiyatı Hristiyanlık üzerine kurulmuştu Eski Litvan edebiyatı (14–18 yüzyıllar) Litvanya tarihinin en önemli yazarlarından biri olan Kristijonas Donelaitis'in Aydınlanma Çağı adlı kitabı ile güç kaybetmeye başladı Donelaitis'in "Mevsimler" adlı şiiri Litvanya ulusal epik söyleyişinin ve kurgusal edebiyatının bir başlangıç noktası oldu Gediminas Mektupları Litvanya edebiyatında 19 yüzyılın ilk yarısında Klasisizm ve Coşumculuk etkili oldu Antanas Strazdas, Dionizas Poška, Silvestras Valiūnas, Maironis, Simonas Stanevičius, Simonas Daukantas ve Antanas Baranauskas bu akımların en önemli temsilcileri haline geldi Litvanya Rus işgali sırasında, büyük bir basın sansürüne uğradı, bu da ülkede yönetimden gizli olarak kitap basımcılığının ortaya çıkmasına neden oldu Litvanya edebiyatı 20 yüzyılda Juozas Tumas-Vaižgantas, Antanas Vienuolis, Bernardas Brazdžionis ve Vytautas Mačernis gibi temsilciler yetiştirdi Litvanya geleneksel müziğinin kökleri ülkedeki eski pagan kültürüne dayanır Neolitik dönemin etkilerinin hissedildiği bu müzik türünde, birçok arkaik evrimleşmiş ritüel olgu bulunur Ülkede en çok sevilen spor Basketbol'dur Ülkede profesyonel ligler ve gelişim ligleri vardır Litvanya Ulusal Basketbol Takımı'nın birçok uluslar arası başarısı vardır ve FIBA verilerine göre dünyada 5 sıradadır Ülke basketbolu geçmişte ve günümüzde pek çok NBA sporcusu çıkarmayı başarmıştır Arvydas Sabonis, Šarūnas Marčiulionis, Linas Kleiza, Šarūnas Jasikevičius ve Žydrūnas Ilgauskas gibi ulusal takım oyuncuları, Avrupa basketbolu ve NBA'da önemli başarılar kazanmıştır Litvanya, tarihinde ikincisi olmak üzere; EuroBasket 2011'e ev sahipliği yapmıştır NHL'de mücadele eden buz hokeyi sporcuları Darius Kasparaitis ve Dainius Zubrus; dünyanın en güçlü adamlarından biri sayılan Žydrūnas Savickas, ünlü bisikletçiIgnatas Konovalovas ve olimpiyat rekortmeni disk atmacıVirgilijus Alekna, güncel olarak ülkenin en önemli sporcuları olarak göze çarpmaktadır