İğdır

Bilgiler





Doğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan Iğdır’ın doğu ve güneydoğusunda Nahçıvan ve İran güneyinde Ağrı İlikuzey ve kuzeydoğusunda Ermenistanbatı ve kuzeybatısında Kars İli yer almaktadır Iğdır’ın kuzey ve kuzeydoğu sınırını Aras Nehri ve bu nehrin yatağı boyunca geçen Ermenistan sınırı oluşturmaktadır İl toprakları dağlık ve engebeli bir arazi yapısına sahip olupküçük bir bölümü ovalıktır İlin doğu ve batı doğrultusunu Durak Dağı ve Zor DağıAğrı Dağı’nın da kuzeybatısı kesimi engebelendirir Bunlardan Ağrı Dağı il sınırları içerisinde 5137 m ye ulaşan en yüksek doruğudur Kutsal kitaplarda ismi geçen Nuh’un efsanesine konu olan bu dağbirçok dilde farklı isimlerle anılmaktadır Bunların başında da AraratKuh-i NuhCebel el Haris gibi isimler gelmektedir Volkanik bir dağ olan Ağrıülkemizin en yüksek dağıdır Tek bir kütleden oluşmayan Ağrı Dağı’nın çevresi yaklaşık 130 kmyi bulur; 3000 mden sonra ikiye ayrılarakBüyük ve Küçük Ağrı olarak adlandırılır Büyük Ağrı’nın zirvesi ve krater kalıntısı geniş buzulların altındadır Küçük Ağrı’nın ise buzul hareketleri ve erozyonlar sonucu krater çanağı yok olmuştur Bu nedenle de 3896 m yüksekliğinde olan dağ oldukça sivri bir görünümdedir Büyük Ağrı’nın zirvesi birbirine yakın iki ana zirve bloğundan oluşur Güney ve batı yüzlerinde 4800 mden itibaren daimi buzullar dağı kaplar Diğer yüzeylerinde ise buzullar daha da aşağılara kadar ilerlemektedir Dağın Güneyinde ve kuzeyinde zirveden başlayarak yaklaşık 2000 m kadar aşağıya uzanan iki derin vadi bulunmaktadır İldeki diğer önemli yükseltiler ise Büyük ve Küçük AğrıZorDurak ve Pamuk Dağları’dır






Erzurum-Kars platosu kapsamındaki Iğdır Ovası denizden 850 m yüksekliğinde olup770 km2’lik bir alanı kaplar Ovanın ortasından geçen Aras Nehri aynı zamanda Ermenistan ile doğal sınırı çizer Iğdır Ovası oluşum yönünden hem alüvyon dolgulu çöküntü ovasıhem de çöküntü havzası özelliklerini taşımaktadır İl topraklarını Bingöl Dağları’nın kuzey yamaçlarından kaynaklanan ve doğuya doğru akan Aras Nehri sulamaktadır Bu nehirkuzeyden gelen Arpaçayı da içerisine alarak Iğdır Ovasından geçer ve sınır dışına çıkar İlin bir diğer önemli akarsuyu da Karasu Nehridir

Iğdır’da coğrafî konumundan dolayı karasal bir iklim hüküm sürmektedir sıcaklık bölge ortalamasından daha yüksektir çok az yağmur almaktadır Yazları sıcak ve kurakkışları ise soğuk ve rutubetli bir mikroklima iklime sahiptir İlin jeolojik yönden yapısı alüvyoniktir Yüzölüçümü 3546 km2 oluptoplam nüfusu 64170’dir





İlin ekonomisi tarım hayvancılık ve sınır ticaretine dayalıdır Tarım daha çok Iğdır Ovası’nda yapılmaktadır Yetiştirilen başlıca ürünlersanayi bitkileri şeker pancarıpatatessebzecilik ve kavunkarpuzkavunüzümerik ve şeftalidirBunların yanı sıra buğdayarpa gibi tahıl ürünleri de yetiştirilmektedir Hayvancılıkta büyük ve küçükbaş hayvan besiciliği yapılmakta olupsığırkıl keçisikoyun yetiştirilmektedir Kümes hayvancılığında ise tavukhindiördek ve kaz gibi çeşitli kümes hayvanları beslense de bunların en önemlisi tavukçuluktur Hayvancılığa dayalı olarak mandıracılık oldukça gelişmişkaşar peyniri başta olmak üzereyağkaymakderiyapağı ve kıl üretimi de önem taşımaktadır Hayvancılık sınır ötesi ticaretin başında gelmektedir


Iğdır ve yöresinde el sanatlarının ekonomiye büyük katkısı vardır Özellikle köylerde özel kök boyanın kullanıldığı yün veya pamuktan halıkilimhalçahurcunheybe örülmektedir Bunların üzerinde Karabağ ve Kafkas motifleri işlenmiştir Ayrıca yün çoraplar üzerinde de bitkisel ve hayvansal motifler bulunmaktadır Bunların yanı sıra Şah Maral motiflerine sıkça yer verilmiştir





Iğdır ismi Oğuz boylarından Üç Ok’ların başında bulunan Oğuz Han’ın oğullarından olan Iğdır Bey’in isminden gelmektedir


Iğdır’daki ilk yerleşim MÖ 5000-4000 yıllarında Orta Asya’dan geldikleri kabul edilenbugünkü AzerbaycanSürmeli Çukuru ve Doğu Anadolu’da yerleştikleri sanılan Hurriler’dir Hurrilerden sonraMÖ 3000-2000 yıllarında MitannilerHititlerAsurlular ile başlamıştır Ardından buradaki Urartu yerleşimi MÖ646-625 yıllarında IIISardur döneminde Kimmerlerin ve Sakaların buraya yaptıkları saldırılar sonucunda yıkılmıştır Bundan sonra bölgede MedlerPerslerMakedonyalılarSeleukoslarRomalılarA rsaklar ve Sasaniler hüküm sürmüşlerdir VIIyüzyılda Araplar buraya egemen olmuşardından yöre Araplar ile Bizanslılar arasında birkaç kez el değiştirmiştir

Malazgirt Savaşı’ndan (1071) sonra Selçuklu egemenliğine girmiş1239’da Moğollar yöreye hakim olmuşardından ÇingizlerİlhanlılarCelayırlılarKarakoyunlular AkkoyunlularSafaviler burada hakim olmuşlardır Yavuz Sultan Selim’in Çaldıran Seferinden (1514) sonra Osmanlı topraklarına katılmıştır








Osmanlıların 1583’te Revan’ı (Erivan)fetihlerinden sonra bugünkü IğdırTuzluca ve Aralık ilçelerinin idaresi"Aralık Kazası" adıyla Revan Eyaleti’ne bağlanmıştır İranlılarla yapılan savaşlar sonunda imzalanan 1736 tarihli İstanbul Antlaşmasından sonra 1827’ye kadar İran idaresinde kalan bölge1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda 42 yıl Rus işgalinde kalmıştır 1917 Ekim DevrimindenBolşevik İhtilali sonra içine düştüğü siyasi bunalımdan kurtulamayan Rusya’nın diğer devletlerle Brest-Litovks Antlaşmasının imzalamasıyla bölgetekrar Osmanlıların eline geçmiştir I Dünya Savaşı’ndan sonra yapılan Mondros Mütarekesiyle (30 Ekim1918) Türk orduları bölgeden çekilince bölge Ermeniler’in saldırılarına uğramıştır 14 Kasım 1920’de 15 Kolordu Komutanı Kazım Karabekir komutasındaki Türk ordusu Ermenileri bozguna uğratmış ve Aras Nehri’nin kuzeyine püskürtmüşIğdır ve çevresi de Türkiye topraklarına katılmıştır