08-04-2012
|
#38
|
|
Prof. Dr. Sinsi
|
Türklerin Anadolu’Da Fethettiği Son Başkent | Trabzon (Trapezus)
Tonya İlçesi
Tonya, Trabzon iline bağlı bir ilçedir
Tonya İlçesi, Doğudan Düzköy ve Maçka, Güneyden Gümüşhane İline bağlı Kürtün İlçesi, kuzeyden ve batıdan Vakfıkebir ile Şalpazarı ilçeleri ile çevrilidir
Trabzon ilinin denize sahili olmayan bir ilçesidir Halkının önemli bir bölümünü Türkmen/Çepniler oluşturur
İlçenin genel alanı 264 Km2'dir Denizden yüksekliği 755 metredir Arazi genel Olarak engebelidir Yüksek dağ sıralarına rastlanmamakla birlikte mevcut tepeler kuzeyden güneye doğru uzanır Bu uzantılar arasında bulunan Fol Deresi ile Çamlık Deresi Vadisi Tonya sınırları içinde kalır İlçe merkezi Fol Deresi Vadisinde kurulmuştur
Tonya'nın en yüksek tepesi 1900 m Yüksekliğindeki Karakısrak tepesidir İlçe sınırları içinde büyük akarsu ve göl yoktur En önemli akarsu fol deresidir Fol deresi Tonya'nın güneyinde Kürtün İlçesi sınırlarındaki Erikbeli Tepesinden doğar
Kuzeye doğru Tonya topraklarını geçtikten sonra Vakfıkebir İlçesi merkezinden Karadenize dökülür İkinci önemli akarsu Toksar tepesinden kaynağını alarak Beşikdüzü İlçesinden denize dökülen Çamlık Deresidir Akarsuların rejimi düzenli değildir Bahar aylarında karların erimesi ile su miktarı artarYaz aylarında azalır Bununla birlikte yukarıda sözü edilen akarsuların kuruduğu hiç görülmemiştir
İklim, Karadeniz iklimi ile karasal iklim arasında bir geçiş alanıdır Karadeniz kenarından yükselen tepeler üzerinde bulunan ormanlar sürekli nem çekerler Denizden gelen su buharı burada yoğunlaşır, sis haline gelir Bu nedenle özellikle yaz aylarında günlerin büyük bir bölümü sisli geçer Güneşli havalar daha çok sonbaharda görülür Yaz aylarında ortalama sıcaklık 20 derece, kış aylarında 6-7 derece civarındadır
Çevrede iklimin etkisiyle bitki örtüsü bir paralellik gösterir Arazinin büyük bir çoğunluğunu meralar ve ormanlar kaplar ve yoğun ormanlar ilçenin güney yönündeki Kalmçam Köyü çevresindedir Bu ormanlar yayvan ve iğne yapraklı ağaçlardan oluşur Bölgede en iyi yetişen ağaç kızılağaçtır İnsan emeği olmadan kendi kendine yetişebilmektedir
Tarihçesi
Tonya İlçesinin ilk kuruluşu hakkında kesin bir bilgi olmamakla birlikte, İlçenin kuruluşunun 13 yüzyılın sonları İle 14 yüzyılın başlarında olduğu anlaşılmaktadır1461 yılında Trabzon'un Türkler tarafından alınması ile Rum Pontus Devletinin egemenliği sona erer Bölge tamamen Türklerin eline geçer Bundan sonra Bayburt, Gümüşhane, Erzurum ve diğer yörelerden gelen Türkmen boyları Tonya'da yerleşirler
Osmanlı dönemi yerli Rumlarla, göçmen olarak gelen Türklerin kaynaşması ile geçmiştir Bu dönem içerisinde gerek Rum kültürü, gerek Türk kültürü karşılıklı olarak birbirlerini etkilemişlerdirBu etkileşim şimdi bile kendini göstermektedir Yerli halkın bazı inançları, gelenek ve göreneklerinde bu etkileşim izlerini görmek mümkündür
İlçemize bağlı 15 köy bulunmaktadır Ayrıca merkeze bağlı 5 mahalle ve İskenderli Beldesine bağlı 2 mahalle olmak üzere toplam 7 mahalle mevcuttur
Tonya, Vakfıkebir İlçesine bağlı bir bucak merkezi olarak yönetilmiştir Osmanlı Devleti döneminde Tonya'da derebeylik egemendi 19yüzyıl derebeylerinin tamamen egemen olduğu bir dönem olmuştur Bu derebeylerinden en önemlisi Ali Ağa, kendisine ait topraklarda özel asker besler, kendi savunmasını bunlarla yapardı
Tonya, 1854 yılında bucak merkezi olarak teşkilatlanmışsa da, bucak yönetimi yıllarında bile derebeylik egemenliğini sürdürmüştür
Birinci dünya Savaşından sonra Osmanlı Devleti toprakları itilaf Devletleri tarafından paylaşılmaya başlanınca Doğu Karadeniz bölgesini de Ruslar istila etmişlerdi Rusların bu istilasına karşı Tonya'nın yerli halkı düzenli ordu kuvvetlerine yardımcı olarak aylarca savunmada bulunmuşlar ve bunda da oldukça başarılı olmuşlardı
Harşit Cephesinde bulunan Türk Kuvvetleri bozulunca Ruslar bütün güçleriyle Tonya üzerine yürümüş ve sonra da yerli halk batıya doğru göç etmek zorunda kalmıştır 16 Temmuz 1916 tarihinde Tonya işgal edilmiş oldu Rus kuvvetleri daha sonra 17 Şubat 1918 tarihinde çekilince Tonya düşman işgalinden kurtulmuş oldu
5 Mart 1954 tarihinde 3264 sayılı kanun ile Tonya İlçe olarak teşkilatlanınca Vakfıkebir'den ayrıldı Aynı yıl içinde belediye teşkilatı kuruldu Tonya'nın İlçe olarak teşkilatlandığı yıllarda adı Orta Mahalle olarak geçer Bu ad o yıllarda belediye teşkilatının içine almış olduğu merkez mahallenin adından gelmiştir
Tonya İsminin Hikayesi
Donya
"Tonya" adının ilçeye verilişi ile ilgili çeşitli söylentiler olmakla birlikte bunlardan gerçeğe uygun olarak görüleni şöyledir;
Bölgeye ilk yerleşen Rumlar döneminde bir Rum Beyi Tonya adındaki kızına bölgeyi çeyiz olarak vermiş, bundan böyle bu bölgenin adı da kızın adına izafeten Tonya Olarak kalmış Ayrıca Tonya ilçesinin merkezine yöre halkı tarafından Konakyanı adı verilir
Derebeylik döneminde merkezde bulunan derebeyin konağından gelmektedir Konağınyanı söylenişi zamanla Konakyanı olarak kalmıştır
Karadenizin ve Trabzon'un otantik halinin en güzel örneklerinden biri olan Tonya'nın bazı kesimlerinde Rumcanın izleri görülürKöklü bir kan davası geleneği olan Tonya halkının tabancaya karşı özel bir tutkusu vardırBundan dolayı 'AMERİKANIN TEKSAS'I TÜRKİYE'NİN TONYA'SI' ünvanını almıştır
Günümüzde suç oranı geçmişine göre bir hayli düşük olan Tonya'da temel geçim kaynağı hayvancılıktırTereyağı ve peyniri Ünlüdür Tonya tereyağı adına bir de festival düzenlenmektedir Tonya'nın gençleri şehir , kırsal farketmeksizin ağır işlerle uğraştıklarından güçlüdürler Siyaset ve gruplaşma gençler arasında pek azdır Kahvehane kültürü bir hayli yaygındırOkuma oranı yüksek olan Tonya'nın herhangi bir kahvehanesinin yarısı üniversite mezunudur Yaz ayları insanlar mezere dedikleri yaylalarına göç ederler Kışa doğru tekrar evlerine geri dönerler Dışa göç oldukça fazladır İstanbul, Ankara ,İzmir, Bursa ve Sakarya en çok göç verilen illerdir
|
|
|
|