Türkiye'nin Tarihi Köprüleri

Cendere Köprüsü


Cendere Köprüsü - Kahta (Adıyaman)



Dünyada güneşin doğuşunun en güzel izlenebileceği seyir teraslarından biri olan Nemrut Dağı yolundaki Cendere Köprüsü, vahşi bir doğanın ortasında ışıltılı bir gerdanlık gibi parıldıyor Etrafı çıplak dağlarla çevrili Cendere Çayı’nın üstüne kurulan bu zarif yapıt insanlığın önemli eserlerinden biri

Dünyanın halen kullanılmakta olan en eski köprülerinden biri olan Cendere, Romalıların inşa ettiği “ikinci en geniş kemerli köprü” özelliğini taşıyor 16 Lejyon tarafından İS 2 yüzyılda yaptırılan bu köprü 120 metre uzunluğunda ve 7 metre genişliğinde Nehir üzerindeki geniş kemerin yanı sıra, kara üzerindeki bölümünde küçük bir gözü daha var Taş korkuluklarla desteklenen yaya yolu, merdiven şeklinde tasarlanmış

Adıyaman’a 55 kilometre uzaklıkta Eskikale antik yerleşimi yakınındaki Cendere Köprüsü, Kahta ve Sincik ilçelerini birbirine bağlıyor Üzerindeki yazıttan anlaşıldığına göre köprü, İS 193-211 yılları arasında hüküm süren Roma İmparatoru Septimius Severius, eşi Julia Dona, oğulları Caracalla ve Geta’ya adanmış Köprünün giriş kısımlarına Severius ailesi adına dikilen dört sütundan günümüzde sadece üçü ayakta duruyor İnsanlığın en büyük trajedilerinden biri olan, iktidar için kardeş katli Severius ailesine de sirayet etti İmparatorun oğullarından Geta’ya ait olan sütun, onu öldüren ve kardeşine ait her şeyi yok eden Caracalla tarafından yıktırıldı

1999 yılında Karayolları tarafından onarılan Cendere, doğusunda yapılan yeni bir köprü sayesinde araç trafiğinden kurtuldu





Septimius Severius Köprüsü


Septimius Severius Köprüsü - Araban (Gaziantep)



Hitit, Kilikia, Urartu, Memluk ve Osmanlı’nın yanı sıra daha pek çok kültürden izler taşıyan Gaziantep bölgesi, zengin tarihi eserleriyle önemli bir turizm merkezi Dünyanın en eski yerleşimlerinden Gaziantep, özellikle Araban ilçesinin sınırlarında yer alan Raban (Kale-i Zerrin) Kalesi, Çiftekoz köyü kaya mezarları, Elif, Hisar ve Hasanoğlu köylerindeki görkemli anıtmezarların yanı sıra Septimius Severius Köprüsü’yle de tanınıyor Köprü halk arasında Kırık Köprü olarak da biliniyor

Şehir merkezinin kuzeydoğusunda yer alan Araban Ovası’nda bulunan Septimius Severius Köprüsü, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya bugün Araban ilçesinin Gümüşpınar köyünden geçen Karasu Çayı üzerine konumlanan köprünün günümüzde sadece kemerleri ayakta 4 Scythica Lejyonu tarafından inşa edilen yapı Roma dönemine tarihleniyor Bizans İmparatorluğu’nun Ortadoğu’ya ulaşımını sağlayan güzergâh üzerindeki önemli geçitlerden biri olan köprünün büyük kısmı zamanın ve doğanın yıpratıcı etkileri sonucu yıkılmış Kesme ve moloz taş kullanılarak örülen Septimius Severius Köprüsü, dönemin mimari özelliklerini ön plana çıkartan bir yapı

Bakımsızlıktan güçlükle ayakta durabilen köprünün koruma altına alınması planlanıyor Türkiye’nin tarihi değerlerinden biri daha, ıssız bir ovanın ortasında restore edileceği günleri özlemle bekliyor





Hızmalı Köprü


Hızmalı Köprü - Şanlıurfa



Antik çağlarda inşa edilen bazı köprüler, yerleşimlere su getiren kanalların devamı niteliğinde aynı zamanda sukemeri işlevi de görüyorlardı Şanlıurfa şehir merkezini baştan başa geçen Karakoyunlu Deresi üzerindeki altı köprüden en ünlüsü olan Hızmalı da böyle bir köprü Hızmalı Köprü’nün korkulukları altındaki künkler ve geçmiş yıllarda yıkılan su terazisi, yapının iki amaç için de kullanıldığının en önemli kanıtı

Kesme taştan yapılan köprünün ilginç bir mimari tarzı var Bir cephesinde üst üste iki sıra halinde ikişer sivri kemer yer alırken, diğer cephesinde iki kemer üzerinde bir tek büyük kemer görülüyor Bu farklı ve özgün tasarım, köprüyü aynı dönemde yapılan benzerlerinden ayırt eden en önemli özellik olarak karşımıza çıkıyor Moloz ve kesme taşlardan örülen yapının her iki tarafında tahliye gözleri bulunuyor

Halk arasındaki bir efsaneye göre Hızmalı Köprü’nün Karakoyunlu Hükümdarı Mehmet Bey’in eşi Sakine Hanım tarafından yaptırıldığı söyleniyor Hacca giderken Urfa’ya uğrayan Sakine Sultan, Karakoyun Deresi’nin verdiği zararı görünce bir köprü yaptırmış Yıkılma olasılığına karşı, yeniden yapılabilmesini sağlamak için değerli mücevherlerini ve altın hızmasını köprünün temellerine koydurmuş O günden sonra sukemeri formundaki bu köprü Hızmalı adıyla anılmaya başlamış

2001 yılında Şanlıurfa Valiliği tarafından restore edilen köprü, yaya trafiğine açık Şehir merkezindeki yapılar tarafından kuşatılan Hızmalı, Şanlıurfa’nın tarihsel kimliğini belgeliyor bir anlamda





Malabadi Köprüsü


Malabadi Köprüsü - Silvan (Diyarbakır)



Türkiye’nin en güzel köprülerinden biri olan Malabadi, dünyadaki taş köprüler içerisinde kemer açıklığı en geniş olanlar arasında adından söz ettiriyor Ayasofya’nın kubbesinin bu geniş kemerin altına sığabileceğini söylersek, yapının heybetini belirtmiş oluruz Diyarbakır Silvan yolu üzerindeki köprü, bölgede bir zamanlar hüküm süren Artukluların eserlerinden biri Dicle Nehri’ne katılan Batman Çayı’nın üzerindeki Malabadi Köprüsü, 160 metre uzunluğunda ve 7 metre eninde Üzerindeki kitabeden 1147 yılında Timurtaş bin İlgazi bin Artuk tarafından yaptırıldığı anlaşılan bu tarihi eser renkli taşlarla döşeli Su yüzeyinden kilittaşına kadar olan yüksekliği 19 metreye ulaşan Malabadi’nin görüntüsü, özellikle güneşli günlerde muhteşem ışık oyunlarına yol açıyor

Köprünün her iki girişinde, nöbetçiler ve ticaret kervanlarının dinlenmesi amacıyla inşa edilen iki oda bulunuyor İki kapıyla girilen odaların pencereleri, geniş kemerin gövdesi üzerinde yer alıyor Birer merdivenle odalara açılan kapılardan Batman yönündeki ayakta kalmış, diğeri ise yıkılmış Malabadi Köprüsü’nün diğer bir özelliği de, her iki yanında bulunan selyaranların üzerindeki kabartma rölyefler Hasankeyf ve Dicle köprülerinde de benzeri görülen bu kabartmalarda, başlarına külah takmış iki insan figürü, güneş ışıkları arasında bir insan ve aslan betimlemelerine rastlanır

Ünlü seyyah Evliya Çelebi’nin anılarında “Anadolu’da inşa edilen köprüler arasında en üstünü” diye nitelendirdiği Malabadi, 1930 ve 1956 yıllarında iki büyük onarım geçirdi Günümüzde hemen yanına yapılan yeni köprü araç trafiğini sağlarken Malabadi Köprüsü de dinlenmeye çekildi Karayolları tarafından 2010 yılında restore edilmesi planlanıyor