Türkiye’De İslam, Hıristiyanlık Ve Museviliğin 70 Kutsal Abidesi

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-04-2012

Aslanhane Camii

Ankara
Fotoğraf: Kerem Yücel

Samanpazarı semti, Aslanhane Mahallesi, Can Sokağı’nda

Ahi Şerafettin Camii adıyla da biliniyor

Ahi yöneticilerinden Şerafettin Mehmet’in babası Hüsamettin ile amcası Hasan tarafından 1290 yılında yaptırıldı

Minberindeki yazıdan camiyi yapan ustanın Ebubekir oğlu Mehmet olduğu anlaşılıyor

İlk yapılışı 13

yüzyılın başına rastlayan cami 1289-1290’da önemli bir onarım gördü

Uzunlamasına beş sahınlı bazilikal plan üzerine oturan caminin dış görünüşü oldukça sade

Roma ve Bizans’ın eski yapılarından devşirilen taşlarla yapılmış, 21

5x24 metre boyutlarındaki caminin üzeri sivri kurşun kaplama çatıyla örtülü

Kıyıları işlemeli üç kapısı kuzey, batı ve doğu girişlerinde yer alıyor

Caminin kuzeydoğu duvarına bitişik olan tek şerefeli minare, taş kare kaideli ve silindirik tuğla gövdeli

On iki pencere ile aydınlanan caminin içinde, altışardan dört sıra olarak dizili 24 çam sütundan on altısı çatıyı, sekizi kadınlar mahfi lini taşıyor

Tavanı ağaç oymaları süslüyor

Tavana kadar yükselen çinilerle süslü mihrabı, Selçuklu dönemi mihraplarının en güzel örneklerinden sayılıyor

Caminin doğusunda bulunan türbe duvarına gömülü antik aslan heykelinden dolayı Aslanhane Camii olarak anıldığını belirtelim

Caminin yanında Aslanhane Tekkesi, Ahi Şerafettin Türbesi ve Kesikbaş Türbesi bulunuyor

Hacıbayram Camii

Ankara
Fotoğraf: Kerem Yücel

Ulus, Bayram Sokağı’nda

Sanatsal değerinin yanı sıra Hacı Bayram Veli’nin kişiliğinden kaynaklanan özelliğiyle Hacıbayram Camii Ankara’nın en önemli tarihi camilerinden biri

Asıl adı Numan olan ve Ankara’da doğup yine Ankara’da ölen (1429) Bayram Veli “Bayramiye” tarikatının kurucusuydu

Ulus’ta Roma devrinden kalma Augustus Tapınağı’nın bitişiğinde yer alan cami, 1427-1428 yıllarında Hacı Bayram Veli tarafından Hamedanlı Ebubekir Mehmet’e yaptırıldı

16

yüzyılda Mimar Sinan tarafından onarıldı

Bir başka onarımsa caminin güneydoğu duvarındaki yazıta göre 1714’te Hacı Bayram soyundan Şeyh Mehmet Baba tarafından yaptırıldı

Son onarım Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 1940’ta Mimar Alaattin’e yaptırıldı

Ankara
Fotoğraf: Kerem Yücel

Caminin doğu duvarı Augustus Tapınağı’na, güney duvarı Hacı Bayram Veli Türbesi’ne bitişik

Uzunlamasına dikdörtgen plan üzerine oturan cami taş kaideli, taş temel üzerine kırmızı tuğla duvarlı ve kiremit çatılı bir yapı

Caminin kare planlı ve iki şerefeli minaresi taş kaide üzerinde, silindirik tuğla gövdeliyle Hacı Bayram Veli Türbesi’nin güneydoğu duvarında yükseliyor

Tavan ortası ve pervazları 18

yüzyılda yapılmış aşıboyası nakışlarla bezeli

Alçı mihrabında da tavana kadar yazı ve bezemeler var

Minberi ağaç olup çokgen biçimli geçmeli parçalardan oluşuyor; aşıboyası nakışlarla süslü

Caminin alt pencereleri dışta sivri kemerli nişler kuşatır, üst pencereler ise sivri tuğla kemerli

Caminin kadınlar ve hünkâr mahfili Mimar Sinan’ın dostu ünlü Nakkaş Mustafa tarafından 16

yüzyıl sonuna doğru işlendi

Camiye Kütahya çinileri daha geç dönemde eklendi

Camiyi yaptırdıktan iki yıl sonra ölen Hacı Bayram Veli, caminin bitişiğinde, 1429 yılında yapılan türbede gömülü

St

Nikolas (Noel Baba) Kilisesi

Antalya
Fotoğraf: Aytunç Akad

Kaş’ta, kalenin iki kilometre kuzeyinde, Demre antik kentinde

Antalya’nın Demre (antik dönemdeki adıyla Myra) beldesindeki St

Nikolas Kilisesi, 6

yüzyılda inşa edildi

Yöre, Hıristiyan dünyasının azizlerinden Nikolas’ın 4

yüzyılda piskoposluk yaptığı yer olarak tanınıyor

Günümüz dünyasında yaygın olarak kutlanan “Noel” etkinliği “Noel Baba” olarak da adlandırılan St

Nikolas’a (Aya Nikola, Santa Claus) dayanıyor

Demre Roma’ya giden öbür havarilerle Aziz Paulus’un son kez buluştuğu yer olarak biliniyor

Çevresindeki araziye göre yaklaşık sekiz metre aşağıda olan kiliseye 27 basamaklı bir merdivenle iniliyor

Rodos’taki Rus konsili tarafından 1860 yılında onarılan kilisenin duvarlarında azizlerin betimlendiği freskler, taban döşemesinde ise mozaik kalıntıları görülebiliyor

Üç salonlu bazilikanın doğusunda, kubbeli ve mihraplı odalardan birinde bulunan Aya Nikola’nın mezarı mermer işçiliğiyle dikkat çekiyor

İtalyan denizcilerince kırılarak Bari kentine kaçırılan St

Nikolas lahtinden kalan birkaç parça, Antalya Müzesi’nde sergileniyor

Her yıl 6-8 Aralık tarihleri arasında Demre ve Kaş’ta düzenlenen “Uluslararası Noel Baba Festivali” son yıllarda Antalya’da yabancıların da katıldığı bir sempozyuma dönüştü

Öte yandan Demre’nin kuzey kısmında sur kalıntılarıyla çevrili akropol ve yamaçta Romalıların 2

yüzyılda yaptığı tonozlu tiyatro da gezilebilir

Yivliminare Camii

Antalya
Fotoğraf: Sinan Anadol

Antalya Kaleiçi semtinde

Ulu Cami olarak da bilinen Yivliminare Camii, Hamidoğulları beyi Mübarizeddin (ya da Zincirkıran) Mehmet tarafından 1373 yılında yaptırıldı

Mimarı Balaban Tavaşi

Yivliminare Camii, kubbeyle örtülü çok ayaklı camilerin Anadolu’daki en eski örneği

Caminin doğu kapısı üzerindeki yazıtta eski bir Bizans kilisesinin yerine 1373 yılında Komutan Zincirkıran Mehmet Bey (Öl

1378) tarafından yaptırıldığı yazıyor

Üzerini iki sıra halinde altı kubbe ve kuzeybatı ucunda yapıyı bütün enince geçen beşik tonozu örtüyor

Kubbe sistemini toplam 12 sütun taşıyor

Kubbelerin üstü kiremit kaplı

Mihrabı hem kıble duvarının ortasında olmaması, hem de doğru yöne gelmesi için eğik yerleştirilmesiyle dikkat çekiyor

Kıblenin yerleştirilmesinde yaşanan bu sorun, yapının eski bir kilisenin temelleri üzerinde yükseldiğini akla getiriyor

Cami 1934-1969 yılları arasında arkeoloji müzesi olarak, 1974 yılından sonra ise bir süre etnografya müzesi olarak kullanıldı

Camiye adını veren “Yivliminare” ise Selçuklu Sultanı Alaattin Keykubat döneminde (1220-1237) yapılan daha eski bir camiden kalma

Yivliminare ilk bakışta göze çarpan bir anıt gibi yükselmesiyle kentin simgesi kabul edilir

Cami binasından ayrı ve caminin hemen yanında, Kale Kapısı Meydanı’nda inşa edilen minarenin, tabanı kare biçimli blok taştan oluşuyor

Şerefenin üzerindeki kısa petek ve külah yeni yapıldı

Aralarında firuze çinilerin de kullanıldığı, tuğladan örülmüş minare gövdesi dilimli ve sekiz tane yarım silindir biçiminde

Dilimler arasındaki yivler sayesinde minarenin kalın gövdesi hantallığından kurtuluyor

Yapı topluluğu cami, medrese, Mevlevihane ve iki türbeyle birlikte bir külliye görünümü arz ediyor

Camiyi yaptıran Mübarizettin Mehmet’in türbesi, cami yakınında 1378 yılında yapıldı

Ayrıca II

Bayezit’in eşi ve Şehzade Korkut’un annesi Nigar Hanım’a ait 1502 tarihli türbe de camiye yakın konumda

Altıparmak (Barhal) Manastır Kilisesi Camii

Artvin

Fotoğraf: Turgut Tarhan

Yusufeli ilçesine 12 kilometre mesafedeki Altıparmak köyünde

Kilise yapısı 10

yüzyılda “Vaftizci Yahya” adına Bagratlı Krallığı’nca inşa ettirildi

Üç nefl i ve bazilikal planlı kilise 17

yüzyılda camiye çevrildi ve halen cami olarak kullanılıyor

Anıtsallığı ve düzgün taş işçiliğiyle dikkat çeken yapı günümüzde de oldukça sağlam durumda

Bölgede Bagrat Krallığı döneminden kalma ve birçoğu günümüzde cami olarak kullanılan kiliseler var

Hamamlı Kilisesi

Artvin merkezine bağlı, dokuz kilometre doğuda Hamamlı köyündeki cami de 10

yüzyıldan kalma bir Bagratlı kilisesi

İşlemeli kapısının özelliğini günümüze kadar korumuş olmasıyla dikkate değer

Dolisane Kilisesi olarak da anılıyor

Tibeti Kilisesi

Şavşat ilçesine altı kilometre mesafedeki Cevizli köyünde Tibeti Kilisesi diye bilinen yapının yontma taştan yapılmış dört yüzeyden ibaret çatısının her yüzeyinde “koç heykeli” bulunur

İç mekânındaki “havari” fi gürleri ve bitkisel desenli süslemeleri hâlâ görülebilir

1920 yılına kadar cami olarak kullanıldı

Şimdi kubbesi yıkık

Dörtkilise Manastırı

Yusufeli ilçesine dört kilometre mesafedeki Tekkale köyü kırsalında bulunan, Dörtkilise Manastırı diye anılan yapı topluluğu da aynı dönemden kalmıştır

08-04-2012	#8
Prof. Dr. Sinsi	Türkiye’De İslam, Hıristiyanlık Ve Museviliğin 70 Kutsal Abidesi Aslanhane Camii Ankara Fotoğraf: Kerem Yücel Samanpazarı semti, Aslanhane Mahallesi, Can Sokağı’nda Ahi Şerafettin Camii adıyla da biliniyor Ahi yöneticilerinden Şerafettin Mehmet’in babası Hüsamettin ile amcası Hasan tarafından 1290 yılında yaptırıldı Minberindeki yazıdan camiyi yapan ustanın Ebubekir oğlu Mehmet olduğu anlaşılıyor İlk yapılışı 13 yüzyılın başına rastlayan cami 1289-1290’da önemli bir onarım gördü Uzunlamasına beş sahınlı bazilikal plan üzerine oturan caminin dış görünüşü oldukça sade Roma ve Bizans’ın eski yapılarından devşirilen taşlarla yapılmış, 215x24 metre boyutlarındaki caminin üzeri sivri kurşun kaplama çatıyla örtülü Kıyıları işlemeli üç kapısı kuzey, batı ve doğu girişlerinde yer alıyor Caminin kuzeydoğu duvarına bitişik olan tek şerefeli minare, taş kare kaideli ve silindirik tuğla gövdeli On iki pencere ile aydınlanan caminin içinde, altışardan dört sıra olarak dizili 24 çam sütundan on altısı çatıyı, sekizi kadınlar mahfi lini taşıyor Tavanı ağaç oymaları süslüyor Tavana kadar yükselen çinilerle süslü mihrabı, Selçuklu dönemi mihraplarının en güzel örneklerinden sayılıyor Caminin doğusunda bulunan türbe duvarına gömülü antik aslan heykelinden dolayı Aslanhane Camii olarak anıldığını belirtelim Caminin yanında Aslanhane Tekkesi, Ahi Şerafettin Türbesi ve Kesikbaş Türbesi bulunuyor Hacıbayram Camii Ankara Fotoğraf: Kerem Yücel Ulus, Bayram Sokağı’nda Sanatsal değerinin yanı sıra Hacı Bayram Veli’nin kişiliğinden kaynaklanan özelliğiyle Hacıbayram Camii Ankara’nın en önemli tarihi camilerinden biri Asıl adı Numan olan ve Ankara’da doğup yine Ankara’da ölen (1429) Bayram Veli “Bayramiye” tarikatının kurucusuydu Ulus’ta Roma devrinden kalma Augustus Tapınağı’nın bitişiğinde yer alan cami, 1427-1428 yıllarında Hacı Bayram Veli tarafından Hamedanlı Ebubekir Mehmet’e yaptırıldı 16 yüzyılda Mimar Sinan tarafından onarıldı Bir başka onarımsa caminin güneydoğu duvarındaki yazıta göre 1714’te Hacı Bayram soyundan Şeyh Mehmet Baba tarafından yaptırıldı Son onarım Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 1940’ta Mimar Alaattin’e yaptırıldı Ankara Fotoğraf: Kerem Yücel Caminin doğu duvarı Augustus Tapınağı’na, güney duvarı Hacı Bayram Veli Türbesi’ne bitişik Uzunlamasına dikdörtgen plan üzerine oturan cami taş kaideli, taş temel üzerine kırmızı tuğla duvarlı ve kiremit çatılı bir yapı Caminin kare planlı ve iki şerefeli minaresi taş kaide üzerinde, silindirik tuğla gövdeliyle Hacı Bayram Veli Türbesi’nin güneydoğu duvarında yükseliyor Tavan ortası ve pervazları 18 yüzyılda yapılmış aşıboyası nakışlarla bezeli Alçı mihrabında da tavana kadar yazı ve bezemeler var Minberi ağaç olup çokgen biçimli geçmeli parçalardan oluşuyor; aşıboyası nakışlarla süslü Caminin alt pencereleri dışta sivri kemerli nişler kuşatır, üst pencereler ise sivri tuğla kemerli Caminin kadınlar ve hünkâr mahfili Mimar Sinan’ın dostu ünlü Nakkaş Mustafa tarafından 16 yüzyıl sonuna doğru işlendi Camiye Kütahya çinileri daha geç dönemde eklendi Camiyi yaptırdıktan iki yıl sonra ölen Hacı Bayram Veli, caminin bitişiğinde, 1429 yılında yapılan türbede gömülü St Nikolas (Noel Baba) Kilisesi Antalya Fotoğraf: Aytunç Akad Kaş’ta, kalenin iki kilometre kuzeyinde, Demre antik kentinde Antalya’nın Demre (antik dönemdeki adıyla Myra) beldesindeki St Nikolas Kilisesi, 6 yüzyılda inşa edildi Yöre, Hıristiyan dünyasının azizlerinden Nikolas’ın 4 yüzyılda piskoposluk yaptığı yer olarak tanınıyor Günümüz dünyasında yaygın olarak kutlanan “Noel” etkinliği “Noel Baba” olarak da adlandırılan St Nikolas’a (Aya Nikola, Santa Claus) dayanıyor Demre Roma’ya giden öbür havarilerle Aziz Paulus’un son kez buluştuğu yer olarak biliniyor Çevresindeki araziye göre yaklaşık sekiz metre aşağıda olan kiliseye 27 basamaklı bir merdivenle iniliyor Rodos’taki Rus konsili tarafından 1860 yılında onarılan kilisenin duvarlarında azizlerin betimlendiği freskler, taban döşemesinde ise mozaik kalıntıları görülebiliyor Üç salonlu bazilikanın doğusunda, kubbeli ve mihraplı odalardan birinde bulunan Aya Nikola’nın mezarı mermer işçiliğiyle dikkat çekiyor İtalyan denizcilerince kırılarak Bari kentine kaçırılan St Nikolas lahtinden kalan birkaç parça, Antalya Müzesi’nde sergileniyor Her yıl 6-8 Aralık tarihleri arasında Demre ve Kaş’ta düzenlenen “Uluslararası Noel Baba Festivali” son yıllarda Antalya’da yabancıların da katıldığı bir sempozyuma dönüştü Öte yandan Demre’nin kuzey kısmında sur kalıntılarıyla çevrili akropol ve yamaçta Romalıların 2 yüzyılda yaptığı tonozlu tiyatro da gezilebilir Yivliminare Camii Antalya Fotoğraf: Sinan Anadol Antalya Kaleiçi semtinde Ulu Cami olarak da bilinen Yivliminare Camii, Hamidoğulları beyi Mübarizeddin (ya da Zincirkıran) Mehmet tarafından 1373 yılında yaptırıldı Mimarı Balaban Tavaşi Yivliminare Camii, kubbeyle örtülü çok ayaklı camilerin Anadolu’daki en eski örneği Caminin doğu kapısı üzerindeki yazıtta eski bir Bizans kilisesinin yerine 1373 yılında Komutan Zincirkıran Mehmet Bey (Öl 1378) tarafından yaptırıldığı yazıyor Üzerini iki sıra halinde altı kubbe ve kuzeybatı ucunda yapıyı bütün enince geçen beşik tonozu örtüyor Kubbe sistemini toplam 12 sütun taşıyor Kubbelerin üstü kiremit kaplı Mihrabı hem kıble duvarının ortasında olmaması, hem de doğru yöne gelmesi için eğik yerleştirilmesiyle dikkat çekiyor Kıblenin yerleştirilmesinde yaşanan bu sorun, yapının eski bir kilisenin temelleri üzerinde yükseldiğini akla getiriyor Cami 1934-1969 yılları arasında arkeoloji müzesi olarak, 1974 yılından sonra ise bir süre etnografya müzesi olarak kullanıldı Camiye adını veren “Yivliminare” ise Selçuklu Sultanı Alaattin Keykubat döneminde (1220-1237) yapılan daha eski bir camiden kalma Yivliminare ilk bakışta göze çarpan bir anıt gibi yükselmesiyle kentin simgesi kabul edilir Cami binasından ayrı ve caminin hemen yanında, Kale Kapısı Meydanı’nda inşa edilen minarenin, tabanı kare biçimli blok taştan oluşuyor Şerefenin üzerindeki kısa petek ve külah yeni yapıldı Aralarında firuze çinilerin de kullanıldığı, tuğladan örülmüş minare gövdesi dilimli ve sekiz tane yarım silindir biçiminde Dilimler arasındaki yivler sayesinde minarenin kalın gövdesi hantallığından kurtuluyor Yapı topluluğu cami, medrese, Mevlevihane ve iki türbeyle birlikte bir külliye görünümü arz ediyor Camiyi yaptıran Mübarizettin Mehmet’in türbesi, cami yakınında 1378 yılında yapıldı Ayrıca II Bayezit’in eşi ve Şehzade Korkut’un annesi Nigar Hanım’a ait 1502 tarihli türbe de camiye yakın konumda Altıparmak (Barhal) Manastır Kilisesi Camii Artvin Fotoğraf: Turgut Tarhan Yusufeli ilçesine 12 kilometre mesafedeki Altıparmak köyünde Kilise yapısı 10 yüzyılda “Vaftizci Yahya” adına Bagratlı Krallığı’nca inşa ettirildi Üç nefl i ve bazilikal planlı kilise 17 yüzyılda camiye çevrildi ve halen cami olarak kullanılıyor Anıtsallığı ve düzgün taş işçiliğiyle dikkat çeken yapı günümüzde de oldukça sağlam durumda Bölgede Bagrat Krallığı döneminden kalma ve birçoğu günümüzde cami olarak kullanılan kiliseler var Hamamlı Kilisesi Artvin merkezine bağlı, dokuz kilometre doğuda Hamamlı köyündeki cami de 10 yüzyıldan kalma bir Bagratlı kilisesi İşlemeli kapısının özelliğini günümüze kadar korumuş olmasıyla dikkate değer Dolisane Kilisesi olarak da anılıyor Tibeti Kilisesi Şavşat ilçesine altı kilometre mesafedeki Cevizli köyünde Tibeti Kilisesi diye bilinen yapının yontma taştan yapılmış dört yüzeyden ibaret çatısının her yüzeyinde “koç heykeli” bulunur İç mekânındaki “havari” fi gürleri ve bitkisel desenli süslemeleri hâlâ görülebilir 1920 yılına kadar cami olarak kullanıldı Şimdi kubbesi yıkık Dörtkilise Manastırı Yusufeli ilçesine dört kilometre mesafedeki Tekkale köyü kırsalında bulunan, Dörtkilise Manastırı diye anılan yapı topluluğu da aynı dönemden kalmıştır