Türkiye’De İslam, Hıristiyanlık Ve Museviliğin 70 Kutsal Abidesi

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-04-2012

Cudi Dağı ve Nuh Peygamber Camii

Şırnak Nuh peygamber Camii ve Türbesi
Fotoğraf: Umut Kaçar

Şırnak’ın 18 kilometre güneydogusunda

Nuh Peygamber rivayete göre Adem’in ölümünden 1742 yıl sonra dünyaya geldi ve 950 yıl yaşadı

Peygamber olduğunda 50 yaşındaydı

Kavmine söz geçiremeyince Tanrı’nın emriyle gemi yaptığında ise 500 yaşındaydı

Eşi ile Sam, Yafes, Ham adlı üç oğlunu ve üç gelinini, ayrıca her hayvandan birer çift alarak gemiye bindi

Kırk gün, kırk gece süren tufan ve ardı arkası kesilmeyen şiddetli yağmur yeryüzünü sulara boğdu

Yeryüzü tam 150 gün sualtında kaldı

Sular çekildiğinde Nuh’un Gemisi Cudi Dağı’na (Tevrat’a göre Ağrı Dağı’na) oturdu

Anlaşılacağı üzere insanlar Nuh’un çocuklarından, hayvanla da gemiye alınan çiftlerden çoğaldı

Nuh’un mezarının Cizre’de bulunduğuna inanılması, Şırnak’a bir zamanlar Şehri Nuh denmesi, Cizre surlarının gemi biçiminde olması da buna kanıt olarak gösteriliyor

Yerli ve yabancı turizm bakımından kendine özgü bir önemi olan Cudi Dağı’na araçla çıkılması olanaksız

Birkaç yerden yaya olarak çıkılabiliyor

En uygun yol Silopi’nin Kösreli (Hesana) köyünün Griçolya mevkiinden başlayan rota

Tırmanış yaklaşık 45 dakika sürüyor

Zirvenin altında 500 metrekarelik düzlük, Sefi - ne (Gemi) adıyla anılıyor ve Nuh’un Gemisi’nin burada olduğuna inanılıyor

Şırnak
Fotoğraf: Sinan Anadol

Bu durak yeri bir iki metrelik taş duvarla çevrili

Çeşitli kaynaklarda, buranın Nuh’un yaptırdığı bir ibaret yeri olduğu ve daha sonra Hıristiyanlığın yayılmasıyla burada Deyrüc Cudi diye anılan bir kilisenin inşa edildiği kaydediliyor

Sefi ne’den batıya doğru ilerlendiğinde iki taş örgü sarnıç ve doğal kuyular görülüyor

Sefi ne’nin güneydoğusunda, Çılmire adı verilen yerde çeşitli kabartmalar, taş heykeller ve Assur Kralı Sanherib’e ait kitabe görülüyor

Doruğa yakın noktadaki büyük mağara da çeşitli hayvan kabartmalarıyla yerli ve yabancı gezginlerin ilgisini çekiyor

Nuh Peygamber Camii (Şırnak)

Önceleri kilise olan caminin bodrumunda Nuh Peygamber’e ait olduğu söylenen, beş metre uzunluğunda bir sanduka bulunuyor

Dar bir merdivenden bodruma inildiğinde karşılaşılan namazgâhın mihrabında beyaz taş üzerine işlenmiş, kırmızı–mavi renkli bir motif bulunuyor

Sümela (Meryemana) Manastırı

Trabzon
Fotoğraf: Mehmet Gülbiz

Maçka ilçesinin 19 kilometre güneydoğusunda, Altındere köyü yakınında

Sümela Manastırı, Trabzon’daki dini yapıtlar içerisinde en tanınmış olanı

Maçka ilçesinin Altındere Milli Parkı’ndan geçildikten sonra Trabzon’a 45 kilometre mesafede bulunan manastır, Karadağ üzerindeki doğal mağaradan da yararlanılarak teraslar üzerine inşa edilmiş bir yapı

Manastıra zikzaklar çizerek zorlu bir tırmanıştan sonra ulaşılabiliyor

Kuruluş hikâyesi İS 4

yüzyıla dayanan manastırın ilk temelinin, Atinalı Keşiş Barnabas ile yeğeni Sopherenios tarafından atıldığı rivayet ediliyor

Karadağlar’ın en dik yamacına çıkan keşişler burada iki oda kurar, keşişlerin ölümünden sonra burası Hıristiyanlarca kutsal tapınak olarak kabul edilir…

Sümela Manastırı 13

yüzyılda Komnenoslar döneminde genişletilerek onarıldı

III

Aleksios zamanında ise bugünkü manastır 72 oda ve büyük bir kitaplık ile yeniden yaptırıldı

Daha sonra duvar freskleriyle süslenen manastır, Osmanlı döneminde manastıra gelir sağlaması için vakıfa verildi; haklarının korunması için fermanlar çıkarıldı, özellikle 19

yüzyılda kütüphane, misafirhane gibi ek bölümlerle genişletildi

Günümüzde koruma altına alınan manastırda mağara kilisesi yapıların çekirdeğini oluşturuyor

İsa ve Meryem’in yaşamından sahneler içeren freskler 14

ve 15

yüzyıllara tarihlendiriliyor

Manastırın ikinci bölümü keşiş odaları, kitaplık, kiler gibi yaşam alanlarından oluşuyor

Ayasofya Müzesi

Trabzon
Fotoğraf: Gökhan Tan

Şehrin kuzeybatısında, sahil yolu üzerinde

Geç Bizans kiliselerinin güzel bir örneği olan Ayasofya Kilisesi, Trabzon İmparatorluğu krallarından I

Komnenos zamanında inşa edildi

İngiliz seyyah ve araştırmacı G

Finlay tarafından 1427 yılına tarihlenen çan kulesi kilisenin batısında yer alıyor

Kilisenin kuzeyinde bulunan üç apsisli şapel kalıntısı ise daha erken bir döneme ait

II

Mehmet (Fatih) Trabzon’u aldıktan sonra yapı camiye çevrildi

1864 yılında harap durumda olan yapı, Bursalı Rıza Efendi’nin teşvikleriyle onarıldı

I

Dünya Savaşı yıllarında depo ve hastane olarak da kullanıldı

1958-1962 yılları arasındaki onarımın ardından 1964’te müze olarak ziyarete açıldı

Kare haç plan üzerine kurulu yapı yüksek bir kubbeye sahip

Narteksli bir giriş holü ve üç nefi olan yapının ortadaki nefi beş köşeli, yanlardakiler ise yuvarlak birer apsisle son buluyor

Narteksin üzerinde şapel var

Ayasofya’da süslemelerin önemli bölümünü meydana getiren fresklerde İncil’den alınmış konular işleniyor

Akdamar Kilisesi

Van
Fotoğraf: Hakan Öge

Van Gölü’nün güneyinde, Gevaş açıklarında bulunan Akdamar Adası’ndaki kilise, bölgedeki Hıristiyanlık dönemine ait en erken eser sayılıyor

Yaygın olarak adanın adıyla anılan kiliseye Kutsal Haç Kilisesi de deniyor

Akdamar Kilisesi, İS 915-922 yıllarında Vaspurakan Kralı I

Gagik tarafından bir saray kilisesi olarak yapıldı

Kilisenin mimarı aynı zamanda bir keşiş olan Manuel’dir, ancak gerek kilisenin gerekse beraberindeki saray ve kentin planlamasında kralın bizzat kendisinin projeye katkıları oldu

Yaklaşık 15x20 metre boyutlarındaki küçük yapı dıştan üç yönden güdük kollarla ayırt edilen haç plana sahip

Haçın ortasındaki büyük kare alanı örten, yerden 20 metre kadar yüksekteki kubbe dıştan onaltıgen bir form sergiliyor

Kilisenin kubbe kasnağında, doğudan başlayarak Adem ve Havva’nın yaratılması ve sonrası olayları anlatan Tevrat’ın yaratılış öyküleri resmediliyor

Bugün sadece kasnaktaki birkaç fresk mevcut

Van
Fotoğraf: Cüneyt Oğuztüzün

Kubbe, konik külahının altında birbiri ardına koşan aslan, panter, köpek, kaz, karaca, yabandomuzu gibi hayvan bezemeleriyle dikkat çekiyor

Akdamar Kilisesi’nin apsis duvarındaki altı havari betimlemesi ise kısmen iyi durumda

Bunun gibi yapı içinde payeler üzerinde üst üste panolarda tam boy figürler halinde azizler görülebiliyor

İsa’nın yaşamının anlatıldığı İncil öyküleri güney haç kolundan başlayarak batı ve kuzey haç kollarında iki sıra halinde yer alıyor

Akdamar Adası’ndaki Kutsal Haç Kilisesi’nin doğusunda bir zamanlar katolikosların ve manastır görevlilerinin gömüldükleri bir mezarlık var

Mezar taşlarının en erkeni 1336 tarihli ve Katolikos IV

Stefanos’a; en geç tarihlisi ise 1893 ile Katolikos Şirayan’a ait

Taşlardan uzun dikdörtgen olanın üzeri kuyumculuktaki “telkâri” işçiliğine benzer, derin oymalı çizgisel desenlerle bezeli

Anıt müze olarak düzenlenen kilise 2007 yılında ziyarete açıldı

08-04-2012	#17
Prof. Dr. Sinsi	Türkiye’De İslam, Hıristiyanlık Ve Museviliğin 70 Kutsal Abidesi Cudi Dağı ve Nuh Peygamber Camii Şırnak Nuh peygamber Camii ve Türbesi Fotoğraf: Umut Kaçar Şırnak’ın 18 kilometre güneydogusunda Nuh Peygamber rivayete göre Adem’in ölümünden 1742 yıl sonra dünyaya geldi ve 950 yıl yaşadı Peygamber olduğunda 50 yaşındaydı Kavmine söz geçiremeyince Tanrı’nın emriyle gemi yaptığında ise 500 yaşındaydı Eşi ile Sam, Yafes, Ham adlı üç oğlunu ve üç gelinini, ayrıca her hayvandan birer çift alarak gemiye bindi Kırk gün, kırk gece süren tufan ve ardı arkası kesilmeyen şiddetli yağmur yeryüzünü sulara boğdu Yeryüzü tam 150 gün sualtında kaldı Sular çekildiğinde Nuh’un Gemisi Cudi Dağı’na (Tevrat’a göre Ağrı Dağı’na) oturdu Anlaşılacağı üzere insanlar Nuh’un çocuklarından, hayvanla da gemiye alınan çiftlerden çoğaldı Nuh’un mezarının Cizre’de bulunduğuna inanılması, Şırnak’a bir zamanlar Şehri Nuh denmesi, Cizre surlarının gemi biçiminde olması da buna kanıt olarak gösteriliyor Yerli ve yabancı turizm bakımından kendine özgü bir önemi olan Cudi Dağı’na araçla çıkılması olanaksız Birkaç yerden yaya olarak çıkılabiliyor En uygun yol Silopi’nin Kösreli (Hesana) köyünün Griçolya mevkiinden başlayan rota Tırmanış yaklaşık 45 dakika sürüyor Zirvenin altında 500 metrekarelik düzlük, Sefi - ne (Gemi) adıyla anılıyor ve Nuh’un Gemisi’nin burada olduğuna inanılıyor Şırnak Fotoğraf: Sinan Anadol Bu durak yeri bir iki metrelik taş duvarla çevrili Çeşitli kaynaklarda, buranın Nuh’un yaptırdığı bir ibaret yeri olduğu ve daha sonra Hıristiyanlığın yayılmasıyla burada Deyrüc Cudi diye anılan bir kilisenin inşa edildiği kaydediliyor Sefi ne’den batıya doğru ilerlendiğinde iki taş örgü sarnıç ve doğal kuyular görülüyor Sefi ne’nin güneydoğusunda, Çılmire adı verilen yerde çeşitli kabartmalar, taş heykeller ve Assur Kralı Sanherib’e ait kitabe görülüyor Doruğa yakın noktadaki büyük mağara da çeşitli hayvan kabartmalarıyla yerli ve yabancı gezginlerin ilgisini çekiyor Nuh Peygamber Camii (Şırnak) Önceleri kilise olan caminin bodrumunda Nuh Peygamber’e ait olduğu söylenen, beş metre uzunluğunda bir sanduka bulunuyor Dar bir merdivenden bodruma inildiğinde karşılaşılan namazgâhın mihrabında beyaz taş üzerine işlenmiş, kırmızı–mavi renkli bir motif bulunuyor Sümela (Meryemana) Manastırı Trabzon Fotoğraf: Mehmet Gülbiz Maçka ilçesinin 19 kilometre güneydoğusunda, Altındere köyü yakınında Sümela Manastırı, Trabzon’daki dini yapıtlar içerisinde en tanınmış olanı Maçka ilçesinin Altındere Milli Parkı’ndan geçildikten sonra Trabzon’a 45 kilometre mesafede bulunan manastır, Karadağ üzerindeki doğal mağaradan da yararlanılarak teraslar üzerine inşa edilmiş bir yapı Manastıra zikzaklar çizerek zorlu bir tırmanıştan sonra ulaşılabiliyor Kuruluş hikâyesi İS 4 yüzyıla dayanan manastırın ilk temelinin, Atinalı Keşiş Barnabas ile yeğeni Sopherenios tarafından atıldığı rivayet ediliyor Karadağlar’ın en dik yamacına çıkan keşişler burada iki oda kurar, keşişlerin ölümünden sonra burası Hıristiyanlarca kutsal tapınak olarak kabul edilir… Sümela Manastırı 13 yüzyılda Komnenoslar döneminde genişletilerek onarıldı III Aleksios zamanında ise bugünkü manastır 72 oda ve büyük bir kitaplık ile yeniden yaptırıldı Daha sonra duvar freskleriyle süslenen manastır, Osmanlı döneminde manastıra gelir sağlaması için vakıfa verildi; haklarının korunması için fermanlar çıkarıldı, özellikle 19 yüzyılda kütüphane, misafirhane gibi ek bölümlerle genişletildi Günümüzde koruma altına alınan manastırda mağara kilisesi yapıların çekirdeğini oluşturuyor İsa ve Meryem’in yaşamından sahneler içeren freskler 14 ve 15 yüzyıllara tarihlendiriliyor Manastırın ikinci bölümü keşiş odaları, kitaplık, kiler gibi yaşam alanlarından oluşuyor Ayasofya Müzesi Trabzon Fotoğraf: Gökhan Tan Şehrin kuzeybatısında, sahil yolu üzerinde Geç Bizans kiliselerinin güzel bir örneği olan Ayasofya Kilisesi, Trabzon İmparatorluğu krallarından I Komnenos zamanında inşa edildi İngiliz seyyah ve araştırmacı G Finlay tarafından 1427 yılına tarihlenen çan kulesi kilisenin batısında yer alıyor Kilisenin kuzeyinde bulunan üç apsisli şapel kalıntısı ise daha erken bir döneme ait II Mehmet (Fatih) Trabzon’u aldıktan sonra yapı camiye çevrildi 1864 yılında harap durumda olan yapı, Bursalı Rıza Efendi’nin teşvikleriyle onarıldı I Dünya Savaşı yıllarında depo ve hastane olarak da kullanıldı 1958-1962 yılları arasındaki onarımın ardından 1964’te müze olarak ziyarete açıldı Kare haç plan üzerine kurulu yapı yüksek bir kubbeye sahip Narteksli bir giriş holü ve üç nefi olan yapının ortadaki nefi beş köşeli, yanlardakiler ise yuvarlak birer apsisle son buluyor Narteksin üzerinde şapel var Ayasofya’da süslemelerin önemli bölümünü meydana getiren fresklerde İncil’den alınmış konular işleniyor Akdamar Kilisesi Van Fotoğraf: Hakan Öge Van Gölü’nün güneyinde, Gevaş açıklarında bulunan Akdamar Adası’ndaki kilise, bölgedeki Hıristiyanlık dönemine ait en erken eser sayılıyor Yaygın olarak adanın adıyla anılan kiliseye Kutsal Haç Kilisesi de deniyor Akdamar Kilisesi, İS 915-922 yıllarında Vaspurakan Kralı I Gagik tarafından bir saray kilisesi olarak yapıldı Kilisenin mimarı aynı zamanda bir keşiş olan Manuel’dir, ancak gerek kilisenin gerekse beraberindeki saray ve kentin planlamasında kralın bizzat kendisinin projeye katkıları oldu Yaklaşık 15x20 metre boyutlarındaki küçük yapı dıştan üç yönden güdük kollarla ayırt edilen haç plana sahip Haçın ortasındaki büyük kare alanı örten, yerden 20 metre kadar yüksekteki kubbe dıştan onaltıgen bir form sergiliyor Kilisenin kubbe kasnağında, doğudan başlayarak Adem ve Havva’nın yaratılması ve sonrası olayları anlatan Tevrat’ın yaratılış öyküleri resmediliyor Bugün sadece kasnaktaki birkaç fresk mevcut Van Fotoğraf: Cüneyt Oğuztüzün Kubbe, konik külahının altında birbiri ardına koşan aslan, panter, köpek, kaz, karaca, yabandomuzu gibi hayvan bezemeleriyle dikkat çekiyor Akdamar Kilisesi’nin apsis duvarındaki altı havari betimlemesi ise kısmen iyi durumda Bunun gibi yapı içinde payeler üzerinde üst üste panolarda tam boy figürler halinde azizler görülebiliyor İsa’nın yaşamının anlatıldığı İncil öyküleri güney haç kolundan başlayarak batı ve kuzey haç kollarında iki sıra halinde yer alıyor Akdamar Adası’ndaki Kutsal Haç Kilisesi’nin doğusunda bir zamanlar katolikosların ve manastır görevlilerinin gömüldükleri bir mezarlık var Mezar taşlarının en erkeni 1336 tarihli ve Katolikos IV Stefanos’a; en geç tarihlisi ise 1893 ile Katolikos Şirayan’a ait Taşlardan uzun dikdörtgen olanın üzeri kuyumculuktaki “telkâri” işçiliğine benzer, derin oymalı çizgisel desenlerle bezeli Anıt müze olarak düzenlenen kilise 2007 yılında ziyarete açıldı