İstanbul'un Semtleri, İstanbul Semt İsimlerini Nereden Alıyor?

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-04-2012

Alibeyköy

İstanbul'un fethinde büyük yararlılıklar gösteren
Uç Beyi akıncı Ali Bey 'in burada kurduğu çiftlikten adını almıştır

Anadolu Hisarı

HiSARI Sultan Yıldırım Bayazıt zamanında
Anadolu yakasında yaptırılan hisardan dolayı
bu ismi taşıyor

Avcılar

Cumhuriyet sonrası devirde, 1924 yılında Ambarlı köyünün
Rum nüfusu 40-50 hane olarak Türkler ile değiştirildi

Rumlardan boşalan yerlere askeri ambarların yerleştirilmesi
nedeniyle bu yere Ambarlı denildi

Buraya Türkler'in yerleşmesiyle tarımcılık daha önem kazandı

Avcılar'ın merkezine Bulgaristan'dan getirilen Türkler yerleştirildi

Daha sonra burada bulunan küçük çiftliklerin köy halini alıp
yerleşim alanların çoğalmasıyla buraya
Avcılar dendi

Bahçekapı

Eminönü ile Sirkeci arasında, Yeni Cami'nin
hemen arkasında bulunan Bahçekapı Semti,
adını İstanbul'un deniz surlarının Haliç ağzına açılan
kapılarından biri olan
"Bahçe Kapısı'ndan almaktadır

Bahçelievler

1930'larda, Fikret Yüzatlı, yüzölçümü 500 dönüm olan
incirli Çiftliği'nin sahibiydi

0 dönemde Fikret Yüzatlı'nın bir arkadaşı olan
Ali Galip Ersel ismindeki emlakçının bu çiftliği satılığa çıkarmasıyla
birlikte Bahçelievler'in kuruluş hikayesi başladı

Bağcılar

ilçe, Osmanlı döneminde Rum ahalinin yaşadığı
Mahmutbey Nahiyesi'nin köylerinden biridir

Zamanla bu köylerden biri olan Çıfıtburgaz'ın adı
Bağcılar olarak değiştirilir

Balat

Rumcada "Palation" Saray anlamına gelir, Osmanlı Devrinde de
bu bölgeye Saray Kapısı manasında "Palat kapısı", daha sonra da
kısaca Balat denilmiştir

Bayrampaşa

ilçeye 1927'de Bulgaristan'dan gelen göçmenler sağmalik
inekler yetiştirmek için çiftlikler kurduğundan dolayı bölge
Sağmalcılar olarak anıldı

Osmanlı döneminde semtte çıkan kolera salgınından
çok kişi ölünce, IV

Murad'ın sadrazamlarından Bayram Paşa'nın
burada bir çiftlik sahibi olmasından esinlenilerek Sağmalcılar adı
Bayrampaşa olarak değiştirildi

Beykoz

Tarihi gelişimi M

Ö

7OO'lü yıllara dayanıyor

Bu tarihte bölgeye
deniz yolu ile gelen Traklar, Bebrik adıyla bir devlet kurmuşlar

Köy kısa zamanda gelişmiş ve Kral Amikos bu köye kendi adını vermiş

1402 yıllarında Yıldırım Beyazıt tarafından
Osmanlı imparatorluğu
topraklarına katılınca adı Amikos'tan
Beykoz'a dönüşmüş

Eyüp

İstanbul' un fethinden sonra ilk yapılan camilerden birisi olan ve
Banisi Fatih Sultan Mehmed olan cami ve külliyenin
adını taşıyor

Fatih

Bu semt adını İstanbul'u fetheden Fatih Sultan Mehmed'in kendi
adına yaptırmış olduğu cami ve külliyesinden alıyor

Fener

Bizans Devrinde Fener iskelesi civarında bir fener olduğu, semtin adını
bu fenerden aldığı rivayet edilir

İstinye

Yunanca Stanos, yani "yakında bulunan köy" kelimesinden
türediği sanılıyor

Kadıköy

Sur şehrinden gelen Fenikeliler (Tyrienler) bir şehir kurmuş,
buraya 'Yenişehir' anlamına gelen Chalkedon demişlerdir

Daha sonraki yıllarda İstanbul Türkler tarafından zaptedilmiş
ve Kadıköy, Fatih'in ilk kadısı olan Hıdır Bey'e makam
ödeneği karşılığı verilmiştir

Eski adı Kadıköy olarak söylenip,
günümüze kadar gelmiştir

Karaköy

Bizans Devrinde Hasköy ve Karaköy arasındaki bölgede
Karai Museviler oturmaktaydılar

Semt Osmanlı Döneminde de
Karailerin oturduğu semt manasında
Karaköy olarak bilinmektedir

Kağıthane

Fatih Sultan Mehmed devrinde kağıt imal edilen imalathanelerden
dolayı semt adını almıştır

Kalamış

Eski yunanca "sazlık ve kamışlık" yer manasında "Kalamış"
kelimesinden türetilmiş

Karacaahmet

Bizans devrinde Anadolu'ya Hacı Bektaşi Veli tarafından islam
dinini yaymak için gönderilen Anadolu erlerinden
Karaca Ahmet Sultanın dergahının burada
olmasından dolayı bu ismi almış

Kartal

Tarihin eski dönemlerinde küçük bir balıkçı köyüydü

Ilk defa sahilde balık avlamak için gelip buraya yerleşen
Kartelli isminde bir balıkçıdan dolayı buraya
Kartal denildiği kabul edilmektedir

öte yandan, Bizans zamanında,
liman önemi taşıyan bu beldeye
Kartalımın denildiği de bilinmektedir

Küçükçekmece

Osmanlı dönemine kadar "Rhagion" olarak geçen Küçükçekmece adı,
bölgenin Osmanlı imparatorluğu'na geçmesiyle değişerek
"Çekme-i Sagir" daha sonra da "Çekme-i Küçük"
olarak değişmiş

Maltepe

Bizans döneminde "Bryas" veya Latince "Uri- as" olan semtin bir diğer
adı da "Pelekanon" du

Maltepeye nasıl dönüştüğü hakkında kesin
bir bilgi bulunmuyor

Pendik

Kaynaklarda her tarafı surlarla çevrili, korunaklı yer manasına
gelen "Pendikion" kelimesinden geldiği belirtiliyor

Rumeli Hisarı

Yapımın bizzat Fatih Sultan Mehmed Han'ın nezaret ettiği
planı da Muhammed-Mehmed kelimelerinin küfü
yazıyla yazılışı şeklinde oluşmuş olan
Rumeli Hisarından semt adını almıştır

Samatya

Bizans Devrinde bu bölge kumluk arazi ve yer manasında
"Pshamatos-Psmathia" olarak biliniyordu

Söylene söylene Samatya oldu

Sarıyer

ilçenin ismi sırasıyla Simas'tan Skletrinas'a,
daha sonra Mezarburnu,
Altın Yar, Sarı Lira Yer ve Sarıyar'a,
son olarak da Sarıyer'e dönüştü

Sarıyar isminin altın ve bakır çıkarılan maden mahallesi ile
şifa suyu arasındaki yarlardan geldiği biliniyor

Silivri

Yoğurdu bile neredeyse tarihe karışacak semtin filmlere konu olacak
köklü bir geçmişi var

Antik çağdaki ismi Selymbria veya Selybria

Şile

Yunanca bir kelime olan "Şile" nin anlamı yaban çiçeği

Şile adını
bir bitki türü olan "mercanköşk" ten alır

Tophane

İstanbul'un fethinden sonra Fatih Sultan Mehmed bu bölgeye
büyük bir tophane inşa ettirmişti

Osmanlı döneminde topların döküldüğü bu bina halen mevcuttur

Ümraniye

Semtin ilk adı "Yalnız Selvi"

Tarihi kaynaklara göre Ümraniye'ye ilk yerleşenler Frigya'lılar

Çam ağacını kutsal kabul eden Frigyalılar
küçük ve Büyük Çamlıca' dan başlayarak
Alemdağ ve Kayış Dağı'na kadar bütün araziyi
çam ormanlarıyla donatmışlar

Arapça kökenli Ümran sözcüğünden gelen Ümraniye'nin anlamı
kalkınmış, gelişmiş, bayındır yer demek

Zeytinburnu

İstanbul'un fethinden sonra buraya Kudüsten getirtilen papazların
zeytin ağaçları dikmelerinden ve bu bölgenin kıyısının
denize çıkıntılı bir coğrafi konuma sahip olmasından dolayı
semte Zeytinburnu adı verilmiştir

Zeyrek

Fatih Sultan Mehmed, fetihten sonra buradaki
"Pankrator Kilisesini" medreseye dönüştürmüş

Başına da Hacı Bayram Velinin müritlerinden
Molla Mehmet Zeyrek Efendiyi tayin etmiş

Semt de onun adıyla anılmaya başlanmis

08-04-2012	#2
Prof. Dr. Sinsi	İstanbul'un Semtleri, İstanbul Semt İsimlerini Nereden Alıyor? Alibeyköy İstanbul'un fethinde büyük yararlılıklar gösteren Uç Beyi akıncı Ali Bey 'in burada kurduğu çiftlikten adını almıştır Anadolu Hisarı HiSARI Sultan Yıldırım Bayazıt zamanında Anadolu yakasında yaptırılan hisardan dolayı bu ismi taşıyor Avcılar Cumhuriyet sonrası devirde, 1924 yılında Ambarlı köyünün Rum nüfusu 40-50 hane olarak Türkler ile değiştirildi Rumlardan boşalan yerlere askeri ambarların yerleştirilmesi nedeniyle bu yere Ambarlı denildi Buraya Türkler'in yerleşmesiyle tarımcılık daha önem kazandı Avcılar'ın merkezine Bulgaristan'dan getirilen Türkler yerleştirildi Daha sonra burada bulunan küçük çiftliklerin köy halini alıp yerleşim alanların çoğalmasıyla buraya Avcılar dendi Bahçekapı Eminönü ile Sirkeci arasında, Yeni Cami'nin hemen arkasında bulunan Bahçekapı Semti, adını İstanbul'un deniz surlarının Haliç ağzına açılan kapılarından biri olan "Bahçe Kapısı'ndan almaktadır Bahçelievler 1930'larda, Fikret Yüzatlı, yüzölçümü 500 dönüm olan incirli Çiftliği'nin sahibiydi 0 dönemde Fikret Yüzatlı'nın bir arkadaşı olan Ali Galip Ersel ismindeki emlakçının bu çiftliği satılığa çıkarmasıyla birlikte Bahçelievler'in kuruluş hikayesi başladı Bağcılar ilçe, Osmanlı döneminde Rum ahalinin yaşadığı Mahmutbey Nahiyesi'nin köylerinden biridir Zamanla bu köylerden biri olan Çıfıtburgaz'ın adı Bağcılar olarak değiştirilir Balat Rumcada "Palation" Saray anlamına gelir, Osmanlı Devrinde de bu bölgeye Saray Kapısı manasında "Palat kapısı", daha sonra da kısaca Balat denilmiştir Bayrampaşa ilçeye 1927'de Bulgaristan'dan gelen göçmenler sağmalik inekler yetiştirmek için çiftlikler kurduğundan dolayı bölge Sağmalcılar olarak anıldı Osmanlı döneminde semtte çıkan kolera salgınından çok kişi ölünce, IV Murad'ın sadrazamlarından Bayram Paşa'nın burada bir çiftlik sahibi olmasından esinlenilerek Sağmalcılar adı Bayrampaşa olarak değiştirildi Beykoz Tarihi gelişimi MÖ 7OO'lü yıllara dayanıyor Bu tarihte bölgeye deniz yolu ile gelen Traklar, Bebrik adıyla bir devlet kurmuşlar Köy kısa zamanda gelişmiş ve Kral Amikos bu köye kendi adını vermiş 1402 yıllarında Yıldırım Beyazıt tarafından Osmanlı imparatorluğu topraklarına katılınca adı Amikos'tan Beykoz'a dönüşmüş Eyüp İstanbul' un fethinden sonra ilk yapılan camilerden birisi olan ve Banisi Fatih Sultan Mehmed olan cami ve külliyenin adını taşıyor Fatih Bu semt adını İstanbul'u fetheden Fatih Sultan Mehmed'in kendi adına yaptırmış olduğu cami ve külliyesinden alıyor Fener Bizans Devrinde Fener iskelesi civarında bir fener olduğu, semtin adını bu fenerden aldığı rivayet edilir İstinye Yunanca Stanos, yani "yakında bulunan köy" kelimesinden türediği sanılıyor Kadıköy Sur şehrinden gelen Fenikeliler (Tyrienler) bir şehir kurmuş, buraya 'Yenişehir' anlamına gelen Chalkedon demişlerdir Daha sonraki yıllarda İstanbul Türkler tarafından zaptedilmiş ve Kadıköy, Fatih'in ilk kadısı olan Hıdır Bey'e makam ödeneği karşılığı verilmiştir Eski adı Kadıköy olarak söylenip, günümüze kadar gelmiştir Karaköy Bizans Devrinde Hasköy ve Karaköy arasındaki bölgede Karai Museviler oturmaktaydılar Semt Osmanlı Döneminde de Karailerin oturduğu semt manasında Karaköy olarak bilinmektedir Kağıthane Fatih Sultan Mehmed devrinde kağıt imal edilen imalathanelerden dolayı semt adını almıştır Kalamış Eski yunanca "sazlık ve kamışlık" yer manasında "Kalamış" kelimesinden türetilmiş Karacaahmet Bizans devrinde Anadolu'ya Hacı Bektaşi Veli tarafından islam dinini yaymak için gönderilen Anadolu erlerinden Karaca Ahmet Sultanın dergahının burada olmasından dolayı bu ismi almış Kartal Tarihin eski dönemlerinde küçük bir balıkçı köyüydü Ilk defa sahilde balık avlamak için gelip buraya yerleşen Kartelli isminde bir balıkçıdan dolayı buraya Kartal denildiği kabul edilmektedir öte yandan, Bizans zamanında, liman önemi taşıyan bu beldeye Kartalımın denildiği de bilinmektedir Küçükçekmece Osmanlı dönemine kadar "Rhagion" olarak geçen Küçükçekmece adı, bölgenin Osmanlı imparatorluğu'na geçmesiyle değişerek "Çekme-i Sagir" daha sonra da "Çekme-i Küçük" olarak değişmiş Maltepe Bizans döneminde "Bryas" veya Latince "Uri- as" olan semtin bir diğer adı da "Pelekanon" du Maltepeye nasıl dönüştüğü hakkında kesin bir bilgi bulunmuyor Pendik Kaynaklarda her tarafı surlarla çevrili, korunaklı yer manasına gelen "Pendikion" kelimesinden geldiği belirtiliyor Rumeli Hisarı Yapımın bizzat Fatih Sultan Mehmed Han'ın nezaret ettiği planı da Muhammed-Mehmed kelimelerinin küfü yazıyla yazılışı şeklinde oluşmuş olan Rumeli Hisarından semt adını almıştır Samatya Bizans Devrinde bu bölge kumluk arazi ve yer manasında "Pshamatos-Psmathia" olarak biliniyordu Söylene söylene Samatya oldu Sarıyer ilçenin ismi sırasıyla Simas'tan Skletrinas'a, daha sonra Mezarburnu, Altın Yar, Sarı Lira Yer ve Sarıyar'a, son olarak da Sarıyer'e dönüştü Sarıyar isminin altın ve bakır çıkarılan maden mahallesi ile şifa suyu arasındaki yarlardan geldiği biliniyor Silivri Yoğurdu bile neredeyse tarihe karışacak semtin filmlere konu olacak köklü bir geçmişi var Antik çağdaki ismi Selymbria veya Selybria Şile Yunanca bir kelime olan "Şile" nin anlamı yaban çiçeği Şile adını bir bitki türü olan "mercanköşk" ten alır Tophane İstanbul'un fethinden sonra Fatih Sultan Mehmed bu bölgeye büyük bir tophane inşa ettirmişti Osmanlı döneminde topların döküldüğü bu bina halen mevcuttur Ümraniye Semtin ilk adı "Yalnız Selvi" Tarihi kaynaklara göre Ümraniye'ye ilk yerleşenler Frigya'lılar Çam ağacını kutsal kabul eden Frigyalılar küçük ve Büyük Çamlıca' dan başlayarak Alemdağ ve Kayış Dağı'na kadar bütün araziyi çam ormanlarıyla donatmışlar Arapça kökenli Ümran sözcüğünden gelen Ümraniye'nin anlamı kalkınmış, gelişmiş, bayındır yer demek Zeytinburnu İstanbul'un fethinden sonra buraya Kudüsten getirtilen papazların zeytin ağaçları dikmelerinden ve bu bölgenin kıyısının denize çıkıntılı bir coğrafi konuma sahip olmasından dolayı semte Zeytinburnu adı verilmiştir Zeyrek Fatih Sultan Mehmed, fetihten sonra buradaki "Pankrator Kilisesini" medreseye dönüştürmüş Başına da Hacı Bayram Velinin müritlerinden Molla Mehmet Zeyrek Efendiyi tayin etmiş Semt de onun adıyla anılmaya başlanmis