Edirne'yi Her Yönü İle Tanıyalim

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-03-2012

Selimiye`nin Çarşısı

Selimiye'yi görmeye gelen ziyaretçilere alışveriş imkanı sağlamak için yapılmış aynı zamanda da şehre büyük ekonomik katkı sağlanmıştır

Üçüncü Murat'ın Selimiye Camii'ne gelir olmak üzere Mimar Davud'a, Selimiye Camisinin sağ tarafındaki yamacına yaptırmış olduğu çarşı 73 kemerli olup, boyu 225 metredir

İçinde 120 dükkan barındıran çarşının 4 kapısı bulunur

Önceleri bu çarşının üstü kurşunla örtülüymüş

Yapılan bir tamirde Arasta'nın üstünden kurşunları alınıp yerlerine kiremit konmuş ve satılan kurşunların parası yapının tamirine harcanmıştır

Tamirden sonra konan kitabe şudur:
"Mübarek eyleye Allah zehi âli makam oldu Şüyu buldu cesametle heman etrafı eknafa Dedim tam tarihin tamiri haffafhaneye Arif Bina oldu arasta sa'd ola hakka bu esnafa 1874"

Evliya Çelebi buranın “Kavaflar(ayakkabıcılar) çarşısı" olduğunu yazar

Dua kubbesinde, burada dükkânı olanlar sabahleyin doğru iş yapacaklarına dair dua ettikleri bilinmektedir

Çelebi burada o zaman yapılan türlü türlü pabuçların adlarını sayıyor

Esnafın mallarını satabilmek için müşterilere dökülen dilleri kendisine mahsus bir şive ile uzun uzun anlatıyor

Son Balkan Savaşında düşman mermileri ile iki yerinden yıkılan Edirne'nin bu güzel ve tarihi çarşısı,restore edilerek günümüzde gezilip görülmesi gereken yerlerden biri olmuştur

Tarihi Ali Paşa Çarşısı, 1992 yılında çıkan yangın sonucunda kullanılamaz hale gelmiş, 5 yıl sonra ise restore edilerek tekrar hizmete açılmıştır

1561 yılında Hersekli Ali Paşa tarafından Mimar Sinan'a yaptırılmıştır

Bir rivayete göre Kırklareli'nde yapılacak bir camiye gelir temin etmek amacıyla yaptırılmıştır

Yapılmasındaki diğer bir amaç ise kıymetli eşya satan (Altın, Gümüş vb

) ticaret erbabını bir çatı altında toplamak ve bu ticaret erbabının korunmasını sağlamaktı

Evliya Çelebi'ye göre her gece yüz adet bekçinin çarşıyı beklemesi de çarşıda satılan eşyaların değerini açıkça kanıtlıyor

Alipaşa Çarşısı'nın bir özelliği de duvarlarının kırmızı beyaz taştan yapılmış olmasıdır

Burada Türk Bayrağı renk olarak sembolleştirilmiştir

Günümüzde Edirne'nin ticari hayatı bakımından yerli yabancı turistlerin akınına uğrayan Alipaşa çarşısında 130 tane dükkan ve 6 kapı bulunmaktadır

Günümüzde Alipaşa çarşısında altın ve gümüş gibi kıymetli eşya satan ticaret erbabına çok az rastlanmaktadır

Şu anda 2 kuyumcu dükkanı bulunmaktadır

Bugün Alipaşa'da çok değişik ticaret erbabı mevcuttur

Lady Montegau Alipaşa Çarşısı hakkındaki görüşlerini şöyle açıklıyordu; "Çarşının boyu yarım mil, üzeri kubbeli, içi gayet temiz

Üçyüz altmış dükkan var ki, Londra'daki borsa gibi, satılık olarak teşhir edilmiş gayet kıymetli her çeşit mallarla doludur

Fakat Edirne Çarşısının kaldırımı Londra'dakinden daha temiz, işsiz güçsüz adamlar burada gezmeye, kahve veyahut şerbet içmeye geliyorlar

Bizim tiyatrolarda olduğu gibi, buralarda da bağırıyorlar

Bu çarşı Alipaşa tarafından tesis edilmiştir

Onun adını taşıyor fakat fiyatlar pek fazla "

Evliya Çelebi ise bu çarşı için şu sözleri söylemiştir:

"Süleyman Han vezirlerinden tabiat ve cömertlik sahibi Alipaşa ve meşhur Mimar Koca Sinan Ağanın binasıdır

Doğrusu bunda dahi var olan kudretini sarf edip Balıkpazarı adlı kapı dibinden iğneciler kapısına kadar büyük caddenin iki tarafına koca üstat öyle bir güzel çarşı tarh etmiştir ki vasfı mümkün değil

İki başında muazzam kale kapıları gibi kapılar var ki güya her biri Mısır’ın Babünnasır’ıdır

Ama hakikatte Babünnasır’dan kavi (sağlam) kapılardır

"

Burada her gece yüz adet bekçi beklermiş

Zira burada olan hesapsız mal dikkate muhtaçtır

Bu gönül alıcı çarşı kuzeyden güneye olup, bir demir kapıdan diğerine varıncaya kadar tam bin adımdır

Sağ ve solunda üçyüz altmış kepenk dükkânı vardır

Hepsini üstad öyle çırpı ile bina eylemiş ki birbirinden zerre kadar ayrılmaları imkânsızdır

Bunlar sağ ve solunda iki kanat gibi kanat açıp dururlar

Bu çarşının üzerleri hep kasra takı gibi kargir bina olup kurşunludur

Açılmak için kemerlerin bir demir kapaklı pencereleri vardır

Bekçiler her gece o deliği kaparlar

Burada dahi Anka bezirganları vardır

Çarşuyu hüsnü seyrettim seraser Hâce ben
Bir vefâ dükkânı yoktur hep cefâ pazarıdır

Beytinden anlaşıldığı gibi çarşı dükkânlarında kıymetli eşyalar çoktur

Fakat gayet pahalıdır

Bütün kubbeleri baştanbaşa mavi gökyüzü gibi gök kurşun ile örtülü mâmur bir yerdir ki Edirne şehrinin yüzüsuyudur

Kırkbir sene seyahatim esnasında bu hâkir bir diyarda benzerine tesadüf etmedim

Temmuz ayında Bağdad mahzenleri gibi buzpare kesilir bir dinlenecek çarşıdır

Alipaşa Çarşısı 26 Eylül 1992 yılında geçirdiği bir yangınla tamamen yanmıştır

Çağın gereklerine uygun olarak donatılıp, aslına uygun restore edilmiş ve 25 Kasım 1997 yılında tekrar hizmete açılmıştır

Günümüzde yerli yabancı turistlerin ilgisini çekmekle beraber Edirne'nin ticari hayatına da önemli ölçüde katkıda bulunmaktadır

Osmanlı döneminin ilk çarşılarından biri, 6 asırdan beri Edirne`nin hizmetinde: Bedesten Çarşısı

Eski Cami'nin yanına inşa edilmiş olan çarşı, tıpkı Arasta gibi camiye ziyarete gelenlere alış-veriş olanağı sunmak amacını taşımak üzere inşa edilmiştir

Günümüzde ise yoğun çalışan bir alış-veriş merkezi durumundadır

Çelebi Sultan Mehmet tarafından Eski Cami'ye gelir sağlamak amacıyla yaptırılmıştır

Bedestenin(*) kesin inşa kitabesi olmamakla birlikte, 1418 yılında mimar Alaaddin tarafından inşa edildiği araştırmacılar tarafından ileri sürülmektedir

Osmanlı döneminin ilk çarşılarından biridir

Mimari Yapı
41 m x 78 m boyutlarında dikdörtgen biçiminde bir yapıdır

Dört cephesinde 54 dükkân bulunmaktadır, basık sivri tonozla örtülü dükkânların alın kemeri hizasından geçen ahşap bir saçak bütün yapıyı dolanır

Her cephenin ortasında bir tane olmak üzere, dört büyük kapısı vardır

İç mekandaki dört yüzde, 36 tane hücre(bölüm) bulunmaktadır

İç mekan yaklaşık 20m x 56m boyutlarındadır

Hücreler beşik tonozla örtülüdür

İç mekanın uzunlamasına ekseni üzerinde altı tane dikdörtgen kesitli ayak yer alır

Bu ayaklara ve beden duvarlarına basan kemerlerin üstüne iki sıra halinde yaklaşık 6

5 m çapında 14 kubbe oturur

Her kubbe hizasında bir tane olmak üzere pencerelere açılarak iç mekan aydınlatılmıştır

Duvarlarda ve ayaklarda taş ve tuğla, kemer ve tonozlar tuğla ile örtülmüş çatı kurşunla örtülmüştür

Malzeme
Edirne Bedesteni, bir sıra taş, üç sıra tuğla almaşıklığının (düzeninin) benimsendiği beden duvarlarının ve ayakların taşıdığı iki sıra halinde toplam 14 kubbe ile örtülü bir ticaret yapısıdır

Süsleme
Beden duvarlarının üst bölümüne açılan 18 pencerede süslemeler yer alır

Pencerelerin hepsinin kemerleri beyaz mermerdendir ve yekpare olarak düzenlenmiştir

Pencerelerin kemerlerindeki süslemeler mümkün olduğunca simetrik cephelerde kullanılmaya çalışılmıştır

Birinci pencerede, pencere kemerine göre yerleştirilen bezeme bitkisel bir düzenlemedir

Enine gelişen düzende üç dilimli palmetten(yelpaze şeklinde bezeme) bir tepeliğe sahip bağların birleştirdiği sapların her biri bir daire oluşturacak şekilde kıvrılırlar ve birer rumiyle(kıvrık dal süslemesi)son bulurlar

Bu rumiler bağın tepeliğine üstte çerçeve yaparlar

Ayrıca daire yapan saplar üst bölümde çatallaşırlar ve aşağı dönerek birer palmeti taşırlar

Düzenleme alçak kabartma olarak yapılmıştır ve yaprak yüzeyleri ikinci defa işlenmeden bırakılmış, saplar bir sıra yivle hareketlendirilmiştir

İkinci pencere düzeni, yüksek kabartma tekniğinde yapılmıştır ve kenarları yivleşmiş bir şeridin basit merandırlar yapmasından meydana gelmektedir

Üçüncü pencere kemeri, dalga kıvrım yapan tek bir sapın taşıdığı dilimli rumilerden meydana gelmiş bitkisel düzenle doldurulmuştur

Yüksek kabartma olarak işlenen düzende sap ve yaprak yüzeyleri içbükey olarak oyulup boşaltılmıştır

Dördüncü pencere kemerinde, bir sıra yivle hareketlendirilmiş üç şeridin hasır örgüsü şeklinde alt-üst geçmeler yapmasıyla meydana gelmiş bir düzenleme yer alır

Alçak kabartma olarak yapılmıştır

Beşinci pencerede, üç sıra yivle bezenmiş bir şeridin daireler oluşturacak şekilde geçmeler yaparak meydana getirdiği bir zincircik bulunmaktadır

Altıncı pencere kemerinde, yüksek kabartma tekniğinde yapılan ve sapları kalın tutulan dilimli rumilerin üçlü saç örgüsü şeklinde geçmeler yapmasıyla oluşmuş bitkisel düzenleme görülmektedir

Üslup ve Değerlendirme
Bir ticaret yapısı olan Bedestende, malzemenin sağladığı yegane süsleme yüzeyi olan kemer alınlarında, dalga kıvrımı saplarla taşınan rumiler ve geçmelerden oluşan basit ve sade bir süsleme program uygulanmıştır

(*)Bedesten değerli eşya ve mücevherlerin satıldığı çarşı anlamına gelmektedir

08-03-2012	#24
Prof. Dr. Sinsi	Edirne'yi Her Yönü İle Tanıyalim Selimiye`nin Çarşısı Selimiye'yi görmeye gelen ziyaretçilere alışveriş imkanı sağlamak için yapılmış aynı zamanda da şehre büyük ekonomik katkı sağlanmıştır Üçüncü Murat'ın Selimiye Camii'ne gelir olmak üzere Mimar Davud'a, Selimiye Camisinin sağ tarafındaki yamacına yaptırmış olduğu çarşı 73 kemerli olup, boyu 225 metredir İçinde 120 dükkan barındıran çarşının 4 kapısı bulunur Önceleri bu çarşının üstü kurşunla örtülüymüş Yapılan bir tamirde Arasta'nın üstünden kurşunları alınıp yerlerine kiremit konmuş ve satılan kurşunların parası yapının tamirine harcanmıştır Tamirden sonra konan kitabe şudur: "Mübarek eyleye Allah zehi âli makam oldu Şüyu buldu cesametle heman etrafı eknafa Dedim tam tarihin tamiri haffafhaneye Arif Bina oldu arasta sa'd ola hakka bu esnafa 1874" Evliya Çelebi buranın “Kavaflar(ayakkabıcılar) çarşısı" olduğunu yazar Dua kubbesinde, burada dükkânı olanlar sabahleyin doğru iş yapacaklarına dair dua ettikleri bilinmektedir Çelebi burada o zaman yapılan türlü türlü pabuçların adlarını sayıyor Esnafın mallarını satabilmek için müşterilere dökülen dilleri kendisine mahsus bir şive ile uzun uzun anlatıyor Son Balkan Savaşında düşman mermileri ile iki yerinden yıkılan Edirne'nin bu güzel ve tarihi çarşısı,restore edilerek günümüzde gezilip görülmesi gereken yerlerden biri olmuştur Tarihi Ali Paşa Çarşısı, 1992 yılında çıkan yangın sonucunda kullanılamaz hale gelmiş, 5 yıl sonra ise restore edilerek tekrar hizmete açılmıştır 1561 yılında Hersekli Ali Paşa tarafından Mimar Sinan'a yaptırılmıştır Bir rivayete göre Kırklareli'nde yapılacak bir camiye gelir temin etmek amacıyla yaptırılmıştır Yapılmasındaki diğer bir amaç ise kıymetli eşya satan (Altın, Gümüş vb) ticaret erbabını bir çatı altında toplamak ve bu ticaret erbabının korunmasını sağlamaktı Evliya Çelebi'ye göre her gece yüz adet bekçinin çarşıyı beklemesi de çarşıda satılan eşyaların değerini açıkça kanıtlıyor Alipaşa Çarşısı'nın bir özelliği de duvarlarının kırmızı beyaz taştan yapılmış olmasıdır Burada Türk Bayrağı renk olarak sembolleştirilmiştir Günümüzde Edirne'nin ticari hayatı bakımından yerli yabancı turistlerin akınına uğrayan Alipaşa çarşısında 130 tane dükkan ve 6 kapı bulunmaktadır Günümüzde Alipaşa çarşısında altın ve gümüş gibi kıymetli eşya satan ticaret erbabına çok az rastlanmaktadır Şu anda 2 kuyumcu dükkanı bulunmaktadır Bugün Alipaşa'da çok değişik ticaret erbabı mevcuttur Lady Montegau Alipaşa Çarşısı hakkındaki görüşlerini şöyle açıklıyordu; "Çarşının boyu yarım mil, üzeri kubbeli, içi gayet temiz Üçyüz altmış dükkan var ki, Londra'daki borsa gibi, satılık olarak teşhir edilmiş gayet kıymetli her çeşit mallarla doludur Fakat Edirne Çarşısının kaldırımı Londra'dakinden daha temiz, işsiz güçsüz adamlar burada gezmeye, kahve veyahut şerbet içmeye geliyorlar Bizim tiyatrolarda olduğu gibi, buralarda da bağırıyorlar Bu çarşı Alipaşa tarafından tesis edilmiştir Onun adını taşıyor fakat fiyatlar pek fazla " *Evliya Çelebi ise bu çarşı için şu sözleri söylemiştir:* "Süleyman Han vezirlerinden tabiat ve cömertlik sahibi Alipaşa ve meşhur Mimar Koca Sinan Ağanın binasıdır Doğrusu bunda dahi var olan kudretini sarf edip Balıkpazarı adlı kapı dibinden iğneciler kapısına kadar büyük caddenin iki tarafına koca üstat öyle bir güzel çarşı tarh etmiştir ki vasfı mümkün değil İki başında muazzam kale kapıları gibi kapılar var ki güya her biri Mısır’ın Babünnasır’ıdır Ama hakikatte Babünnasır’dan kavi (sağlam) kapılardır " Burada her gece yüz adet bekçi beklermiş Zira burada olan hesapsız mal dikkate muhtaçtır Bu gönül alıcı çarşı kuzeyden güneye olup, bir demir kapıdan diğerine varıncaya kadar tam bin adımdır Sağ ve solunda üçyüz altmış kepenk dükkânı vardır Hepsini üstad öyle çırpı ile bina eylemiş ki birbirinden zerre kadar ayrılmaları imkânsızdır Bunlar sağ ve solunda iki kanat gibi kanat açıp dururlar Bu çarşının üzerleri hep kasra takı gibi kargir bina olup kurşunludur Açılmak için kemerlerin bir demir kapaklı pencereleri vardır Bekçiler her gece o deliği kaparlar Burada dahi Anka bezirganları vardır Çarşuyu hüsnü seyrettim seraser Hâce ben Bir vefâ dükkânı yoktur hep cefâ pazarıdır Beytinden anlaşıldığı gibi çarşı dükkânlarında kıymetli eşyalar çoktur Fakat gayet pahalıdır Bütün kubbeleri baştanbaşa mavi gökyüzü gibi gök kurşun ile örtülü mâmur bir yerdir ki Edirne şehrinin yüzüsuyudur Kırkbir sene seyahatim esnasında bu hâkir bir diyarda benzerine tesadüf etmedim Temmuz ayında Bağdad mahzenleri gibi buzpare kesilir bir dinlenecek çarşıdır Alipaşa Çarşısı 26 Eylül 1992 yılında geçirdiği bir yangınla tamamen yanmıştır Çağın gereklerine uygun olarak donatılıp, aslına uygun restore edilmiş ve 25 Kasım 1997 yılında tekrar hizmete açılmıştır Günümüzde yerli yabancı turistlerin ilgisini çekmekle beraber Edirne'nin ticari hayatına da önemli ölçüde katkıda bulunmaktadır Osmanlı döneminin ilk çarşılarından biri, 6 asırdan beri Edirne`nin hizmetinde: Bedesten Çarşısı Eski Cami'nin yanına inşa edilmiş olan çarşı, tıpkı Arasta gibi camiye ziyarete gelenlere alış-veriş olanağı sunmak amacını taşımak üzere inşa edilmiştir Günümüzde ise yoğun çalışan bir alış-veriş merkezi durumundadır Çelebi Sultan Mehmet tarafından Eski Cami'ye gelir sağlamak amacıyla yaptırılmıştır Bedestenin() kesin inşa kitabesi olmamakla birlikte, 1418 yılında mimar Alaaddin tarafından inşa edildiği araştırmacılar tarafından ileri sürülmektedir Osmanlı döneminin ilk çarşılarından biridir Mimari Yapı* 41 m x 78 m boyutlarında dikdörtgen biçiminde bir yapıdır Dört cephesinde 54 dükkân bulunmaktadır, basık sivri tonozla örtülü dükkânların alın kemeri hizasından geçen ahşap bir saçak bütün yapıyı dolanır Her cephenin ortasında bir tane olmak üzere, dört büyük kapısı vardır İç mekandaki dört yüzde, 36 tane hücre(bölüm) bulunmaktadır İç mekan yaklaşık 20m x 56m boyutlarındadır Hücreler beşik tonozla örtülüdür İç mekanın uzunlamasına ekseni üzerinde altı tane dikdörtgen kesitli ayak yer alır Bu ayaklara ve beden duvarlarına basan kemerlerin üstüne iki sıra halinde yaklaşık 65 m çapında 14 kubbe oturur Her kubbe hizasında bir tane olmak üzere pencerelere açılarak iç mekan aydınlatılmıştır Duvarlarda ve ayaklarda taş ve tuğla, kemer ve tonozlar tuğla ile örtülmüş çatı kurşunla örtülmüştür Malzeme Edirne Bedesteni, bir sıra taş, üç sıra tuğla almaşıklığının (düzeninin) benimsendiği beden duvarlarının ve ayakların taşıdığı iki sıra halinde toplam 14 kubbe ile örtülü bir ticaret yapısıdır Süsleme Beden duvarlarının üst bölümüne açılan 18 pencerede süslemeler yer alır Pencerelerin hepsinin kemerleri beyaz mermerdendir ve yekpare olarak düzenlenmiştir Pencerelerin kemerlerindeki süslemeler mümkün olduğunca simetrik cephelerde kullanılmaya çalışılmıştır Birinci pencerede, pencere kemerine göre yerleştirilen bezeme bitkisel bir düzenlemedir Enine gelişen düzende üç dilimli palmetten(yelpaze şeklinde bezeme) bir tepeliğe sahip bağların birleştirdiği sapların her biri bir daire oluşturacak şekilde kıvrılırlar ve birer rumiyle(kıvrık dal süslemesi)son bulurlar Bu rumiler bağın tepeliğine üstte çerçeve yaparlar Ayrıca daire yapan saplar üst bölümde çatallaşırlar ve aşağı dönerek birer palmeti taşırlar Düzenleme alçak kabartma olarak yapılmıştır ve yaprak yüzeyleri ikinci defa işlenmeden bırakılmış, saplar bir sıra yivle hareketlendirilmiştir İkinci pencere düzeni, yüksek kabartma tekniğinde yapılmıştır ve kenarları yivleşmiş bir şeridin basit merandırlar yapmasından meydana gelmektedir Üçüncü pencere kemeri, dalga kıvrım yapan tek bir sapın taşıdığı dilimli rumilerden meydana gelmiş bitkisel düzenle doldurulmuştur Yüksek kabartma olarak işlenen düzende sap ve yaprak yüzeyleri içbükey olarak oyulup boşaltılmıştır Dördüncü pencere kemerinde, bir sıra yivle hareketlendirilmiş üç şeridin hasır örgüsü şeklinde alt-üst geçmeler yapmasıyla meydana gelmiş bir düzenleme yer alır Alçak kabartma olarak yapılmıştır Beşinci pencerede, üç sıra yivle bezenmiş bir şeridin daireler oluşturacak şekilde geçmeler yaparak meydana getirdiği bir zincircik bulunmaktadır Altıncı pencere kemerinde, yüksek kabartma tekniğinde yapılan ve sapları kalın tutulan dilimli rumilerin üçlü saç örgüsü şeklinde geçmeler yapmasıyla oluşmuş bitkisel düzenleme görülmektedir Üslup ve Değerlendirme Bir ticaret yapısı olan Bedestende, malzemenin sağladığı yegane süsleme yüzeyi olan kemer alınlarında, dalga kıvrımı saplarla taşınan rumiler ve geçmelerden oluşan basit ve sade bir süsleme program uygulanmıştır *()Bedesten değerli eşya ve mücevherlerin satıldığı çarşı anlamına gelmektedir**