Fotoğrafçılık Teknik Terimleri-Detaylı Açıklamalar

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-03-2012

Diyafram Nedir?

Kimi yerlerde Işık Düzengeci olarak da geçen diyafram (İng: 'Aperture'), lensten geçen ışığın miktarını/şiddetini ayarlamak için lensin içine yerleştirilmiş olan düzenektir

Daha teknik bir tanımlama yaparsak, optik bir sistemde diyafram, görüntü düzlemine odaklanmak üzere gelen ışık demetinin konik açısını belirler

Diyafram ışık miktarını ayarlayamanın yanı sıra oluşan görüntünün niteliğini de doğrudan etkiler çünkü diyaframı açtığımızda diyaframdan geçen ışık ışınlarının optik algılayıcımıza düşme açıları değişir ve sadece odaklama yaptığımız bölge netken, geriye kalan alanların bulanık olmasına neden olur

Alan derinliği olarak bilinen bir konuya ileride tekrar döneceğiz, biz şimdilik diyaframın fotoğraf üzerindeki etkisine bakalım

Diyafram olarak kullandığımız terimin İngilizcede iki farklı şekilde kullanılıyor olması biraz kafa karıştırıcıdır

'Diaphragm' ile anlatılan geçen ışık miktarını ayarlayan yapraklı mekanızma iken bizim burada kullandığımız diyafram 'Aperture' terimine karşılık gelir ve 'Açıklık' kelimesi ile ifade edilebilir

Diyaframı belirlerken f:2

8, f:5

6 gibi şeyler duymuşsunuzdur, duymamışsanız bile lenslerin isimlerinde odak uzaklığının yanı sıra diyafram değerlerini de görmüşsünüzdür

Canon EF 28-135/3

5-5

6 IS USM lensini ele alalım

Buradaki 28 ve 135, mm cinsinden odak uzaklığını gösterirken onların ardından gelen 3

5 ve 5

6 da lensin uç odak uzaklıklarında sahip olduğu en geniş diyafram değerini anlatır yani lensi 28mm'de kullanırken kullanabileceğiniz en açık diyafram değeri f:3

5 olacatır, f:1

8 kullanmanız imkansızdır ama f:3

5 değerinden daha kısık diyafram değerlerini kullanabilirsiniz

Sırasıyla, standart tam duraklı, 1/2 duraklı ve 1/3 duraklı f-numarası ölçeği:

Diyafram değerlerinin bir kısmının görselleşmiş hali şu şekildedir:

Peki diyaframı daha fazla açabilmek bize ne kazandırır?

Diyaframı açmak f değerini düşürmek demektir, diyaframı açtığınızda, ışığın geçeceği alan büyüyeceğinden optik algılayıcınız daha fazla ışık alır, odaklama sırasında sahnede net olarak çıkacak alan da küçülecektir

Bu cümleleri en güzel şekilde fotoğraflarla anlatabiliriz

Ters ışığa maruz kaldığım çok uygun olmayan bir sahne kurduğum için teknik olarak biraz pürüzlü kareler ortaya çıktı:

Diyaframın, pozu oluşturan diğer değişkenlerle ilişkisi nasıldır?

Pozu oluşruran üç değişken var demiştik: Diyafram, enstantane ve ISO hızı

Amacımızın her şekilde doğru pozlamayı elde etmek olduğunu düşünerek diyaframı değiştirdiğinizde diğer değişkenleri de ona uyacak şekilde değiştirmeniz gerektiğinizi göz önünde bulundurmalısınız

Enstantaneyi sabit tutmak şartıyla diyafram değeri ile ISO hızı birbiri ile doğru orantılıdır f değerinde azalmaya karşılık ISO değerini de azaltmalısınız
ISO değerini sabit tutmak şartıyla diyafram değeri ile enstantane doğru orantılıdır f değerini küçülttüğünüzde enstantaneyi de arttırmanız gerekir yani optik algılayıcıya ışık düşme süresi azalmalıdır

Örnekle durumu açıklayalım:

f

5

6, ISO200, 1/250 değerleri ile doğru pozlamayı elde ettiğinizi ve diyaframı f:5

6'dan f

2

8'e düşürmek istediğinizi varsayalım

Diyaframı f:5

6'dan 2

8'e düşürmek yani kısmak demek, ışıkta 2 tam duraklık artış demek olduğu için eğer enstantane veya ISO değerlerinde ışığı azaltacak şekilde değişiklik yapmazsanız aşırı pozlanmış bir fotoğraf elde edeceksiniz demektir

Aşırı pozlamayı önlemek için ne yapabiliriz?

AV/A modunda çekim yapıyorsak -2 EV'lik poz telafisi uygulayabiliriz
Enstantaneyi 1/250'den 2 tam durak daha hızlı olacak şekilde değiştirebiliriz yani 1/1000 kullanabiliriz
Ya da ISO50 kullanarak gene optik algılayıcıya düşen ışık miktarında 2 duraklık azalma sağlayabiliriz
Yukarıdaki 3 maddeniz çeşitli kombinasyonlarını kullanabilirsiniz

Tekniğe meraklı olanlar için "Diyafram mekanizması nasıl çalışır?" sorusunun cevabını arayalım

Filmli dönemlerde sadece MF olarak kullanılabilen lenslerle günümüzün AF lenslerinin diyaframlarının çalışması teoride aynıdır, pratikte ise diyafram değerinin değiştirilmesinde kullanılan sistemlerde farklılık görülür

Öncelikle MF lenslere göz atalım

MF lenslerde diyafram bileziği diye adlandırılan mekanızma ile diyafram değeri kullanıcı aracılığı ile lenste değiştirilir

Diyafram değiştirildiğinde genelde değişim hemen uygulanmaz yani siz diyaframı değiştirseniz bile lens her zaman en açık halinde durur, deklanşöre bastığınızda gövde üzerindeki mekanızma ile lensin arkasında bulunan diyafram iğnesi (İng: 'Aperture Pin') lense doğru itilerek lensin ayarlanan diyaframa getirilmesi ile fotoğraf çekilir

AF lenslerde ve güncel DSLR gövdelerde de benzer bir mantık uygulanır

Fotoğrafın çekilmesi anı hariç lens her zaman en açık diyafram değerinde bulunur (bunun nedeni optik vizörde daha aydınlık bir görüntü elde etmektir) ve deklanşöre basınca lens seçilen diyaframa otomatik olarak getirilerek fotoğraf çekilir

Canon EF 1

8/50 II lensinin 5 yapraklı diyafram mekanızması,

Diyaframın bir başka özelliği de diyafram bıçaklarının şekline göre bokeh yapısındaki değişikliklere neden olmasıdır

Bokeh (Japonca, Bo-Keh diye okunur, bulanık demektir

) fotoğrafta net olan alan dışında yani odak alanı dışında kalan bulanık alandır

Aşağıdaki farklı lenslerin farklı koşullardaki bokeh yapılarını görebilirsiniz

Fotoğraf: Okan Akın, Volna-9, f:56, 1/30, ISO1250, Canon 5D

Fotoğraf: Fatih Mazı, Tamron SP 500/8 (Aynalı lens), 1/1250, Pentax K10D

Fotoğraf: Yalçın Aydın, Canon EF 18/50 II, f:2, 1/50, ISO800, Canon 400D

08-03-2012	#3
Prof. Dr. Sinsi	Fotoğrafçılık Teknik Terimleri-Detaylı Açıklamalar Diyafram Nedir? Kimi yerlerde Işık Düzengeci olarak da geçen diyafram (İng: 'Aperture'), lensten geçen ışığın miktarını/şiddetini ayarlamak için lensin içine yerleştirilmiş olan düzenektir Daha teknik bir tanımlama yaparsak, optik bir sistemde diyafram, görüntü düzlemine odaklanmak üzere gelen ışık demetinin konik açısını belirler Diyafram ışık miktarını ayarlayamanın yanı sıra oluşan görüntünün niteliğini de doğrudan etkiler çünkü diyaframı açtığımızda diyaframdan geçen ışık ışınlarının optik algılayıcımıza düşme açıları değişir ve sadece odaklama yaptığımız bölge netken, geriye kalan alanların bulanık olmasına neden olur Alan derinliği olarak bilinen bir konuya ileride tekrar döneceğiz, biz şimdilik diyaframın fotoğraf üzerindeki etkisine bakalımDiyafram olarak kullandığımız terimin İngilizcede iki farklı şekilde kullanılıyor olması biraz kafa karıştırıcıdır 'Diaphragm' ile anlatılan geçen ışık miktarını ayarlayan yapraklı mekanızma iken bizim burada kullandığımız diyafram 'Aperture' terimine karşılık gelir ve 'Açıklık' kelimesi ile ifade edilebilir Diyaframı belirlerken f:28, f:56 gibi şeyler duymuşsunuzdur, duymamışsanız bile lenslerin isimlerinde odak uzaklığının yanı sıra diyafram değerlerini de görmüşsünüzdür Canon EF 28-135/35-56 IS USM lensini ele alalım Buradaki 28 ve 135, mm cinsinden odak uzaklığını gösterirken onların ardından gelen 35 ve 56 da lensin uç odak uzaklıklarında sahip olduğu en geniş diyafram değerini anlatır yani lensi 28mm'de kullanırken kullanabileceğiniz en açık diyafram değeri f:35 olacatır, f:18 kullanmanız imkansızdır ama f:35 değerinden daha kısık diyafram değerlerini kullanabilirsiniz Sırasıyla, standart tam duraklı, 1/2 duraklı ve 1/3 duraklı f-numarası ölçeği: Diyafram değerlerinin bir kısmının görselleşmiş hali şu şekildedir: Peki diyaframı daha fazla açabilmek bize ne kazandırır? Diyaframı açmak f değerini düşürmek demektir, diyaframı açtığınızda, ışığın geçeceği alan büyüyeceğinden optik algılayıcınız daha fazla ışık alır, odaklama sırasında sahnede net olarak çıkacak alan da küçülecektir Bu cümleleri en güzel şekilde fotoğraflarla anlatabiliriz Ters ışığa maruz kaldığım çok uygun olmayan bir sahne kurduğum için teknik olarak biraz pürüzlü kareler ortaya çıktı: Diyaframın, pozu oluşturan diğer değişkenlerle ilişkisi nasıldır? Pozu oluşruran üç değişken var demiştik: Diyafram, enstantane ve ISO hızı Amacımızın her şekilde doğru pozlamayı elde etmek olduğunu düşünerek diyaframı değiştirdiğinizde diğer değişkenleri de ona uyacak şekilde değiştirmeniz gerektiğinizi göz önünde bulundurmalısınız Enstantaneyi sabit tutmak şartıyla diyafram değeri ile ISO hızı birbiri ile doğru orantılıdır f değerinde azalmaya karşılık ISO değerini de azaltmalısınız ISO değerini sabit tutmak şartıyla diyafram değeri ile enstantane doğru orantılıdır f değerini küçülttüğünüzde enstantaneyi de arttırmanız gerekir yani optik algılayıcıya ışık düşme süresi azalmalıdır Örnekle durumu açıklayalım: f56, ISO200, 1/250 değerleri ile doğru pozlamayı elde ettiğinizi ve diyaframı f:56'dan f28'e düşürmek istediğinizi varsayalım Diyaframı f:56'dan 28'e düşürmek yani kısmak demek, ışıkta 2 tam duraklık artış demek olduğu için eğer enstantane veya ISO değerlerinde ışığı azaltacak şekilde değişiklik yapmazsanız aşırı pozlanmış bir fotoğraf elde edeceksiniz demektir Aşırı pozlamayı önlemek için ne yapabiliriz? AV/A modunda çekim yapıyorsak -2 EV'lik poz telafisi uygulayabiliriz Enstantaneyi 1/250'den 2 tam durak daha hızlı olacak şekilde değiştirebiliriz yani 1/1000 kullanabiliriz Ya da ISO50 kullanarak gene optik algılayıcıya düşen ışık miktarında 2 duraklık azalma sağlayabiliriz Yukarıdaki 3 maddeniz çeşitli kombinasyonlarını kullanabilirsiniz Tekniğe meraklı olanlar için "Diyafram mekanizması nasıl çalışır?" sorusunun cevabını arayalım Filmli dönemlerde sadece MF olarak kullanılabilen lenslerle günümüzün AF lenslerinin diyaframlarının çalışması teoride aynıdır, pratikte ise diyafram değerinin değiştirilmesinde kullanılan sistemlerde farklılık görülür Öncelikle MF lenslere göz atalım MF lenslerde diyafram bileziği diye adlandırılan mekanızma ile diyafram değeri kullanıcı aracılığı ile lenste değiştirilir Diyafram değiştirildiğinde genelde değişim hemen uygulanmaz yani siz diyaframı değiştirseniz bile lens her zaman en açık halinde durur, deklanşöre bastığınızda gövde üzerindeki mekanızma ile lensin arkasında bulunan diyafram iğnesi (İng: 'Aperture Pin') lense doğru itilerek lensin ayarlanan diyaframa getirilmesi ile fotoğraf çekilir AF lenslerde ve güncel DSLR gövdelerde de benzer bir mantık uygulanır Fotoğrafın çekilmesi anı hariç lens her zaman en açık diyafram değerinde bulunur (bunun nedeni optik vizörde daha aydınlık bir görüntü elde etmektir) ve deklanşöre basınca lens seçilen diyaframa otomatik olarak getirilerek fotoğraf çekilir Canon EF 18/50 II lensinin 5 yapraklı diyafram mekanızması, Diyaframın bir başka özelliği de diyafram bıçaklarının şekline göre bokeh yapısındaki değişikliklere neden olmasıdır Bokeh (Japonca, Bo-Keh diye okunur, bulanık demektir) fotoğrafta net olan alan dışında yani odak alanı dışında kalan bulanık alandır Aşağıdaki farklı lenslerin farklı koşullardaki bokeh yapılarını görebilirsiniz Fotoğraf: Okan Akın, Volna-9, f:56, 1/30, ISO1250, Canon 5D Fotoğraf: Fatih Mazı, Tamron SP 500/8 (Aynalı lens), 1/1250, Pentax K10D Fotoğraf: Yalçın Aydın, Canon EF 18/50 II, f:2, 1/50, ISO800, Canon 400D