Çankırı Gelenek Ve Görenekleri

Dil

Çankırı Ağzı ve Bazı Yöresel Sözcükler

Çankırı ağzı, ilin komşularından olan Kastamonu ve Çorum'un ağızlarıyla benzerlikler gösterir Çankırı'ya özgü kimi ağız özellikleri şöyledir:
<a> sesi zaman zaman <o> ve <e> sesine dönüşür Baba-boba; mezar-mezer, gibi
<e> sesi <ö> ve <a> sesine dönüşür Gece-geca; değil- döğül gibi
<ı> ve <i> sesleri <u> veya <ü> sesine dönüşür Gidemedik- gidemedük, aldım-aldum gibi
<ü> sesi ise bazı sözcüklerin kullanımında <ö> sesine, <u> sesi ise <o> sesine dönüşür Küser-köser; uyanır-oyanur gibi
Sözcüklerde ünsüz değişmeleri sıkça görülür <ç> sesinin yerini çoğunlukla <ş> sesi alır Geçtik-geştik; gençlik-geşlik'gibi
Bazı sözcüklerde <t> sesinin yerini <d> sesi, bazılarında da <d> sesinin yerini <t> sesi alır Tazı-dazı; geçti mi-geşdi mi gibi
<k> sesi çoğu kez <g>, <ğ> ve <h> sesine dönüşür Çakarım-çaharun; kalbur-galbur; âşık-âşığ gibi
<r> sesinin <1> sesine, <1> sesinin ise <s> sesine dönüştüğü görülmektedir, öğrenmek-öğlenmek; kalsın-kassın gibi
Yöresel ağızda zaman zaman <ğ> sesi <y> sesine <z> sesi ise <s> sesine dönüşmektedir Değirmen-deyirmen; Pazu-pasu gibi
Sözcük sonundaki geniş zaman eki veya sayı edatı olan <r> sesini düştüğü görülür Alır-alı; bir-bi gibi
Yine sözcük sonlarında <ğ>, <h> gibi ses veya <yı>, <yi> gibi ek düşmeleri de vardır Gideyün-gidem; Dağ-da gibi
Bazı fiillerde <m> sesinin yerini <n> sesi alır Aldım-aldın, yapacağım-yapacan gibi


Halk Bilgisi

Sütü Gelmeyen Anneler - Çobana soğan ve ekmek verilirÇoban verilenleri akşama kadar dağarcığında taşır ve akşam loğusa kadına bunlar verilir
Siğil- Bulgur pilavı yenilirken yere dökülenler toplanır Çıkına yerleştirilerek ocaktaki kurumluğa bırakılır Kuruyuncaya kadar siğillerin kuruması dilenir
Sıtma- Yumurta sirke içine konur, sarımsak ilave edilir ve hastaya içirilir
Zafiyet- Söğüt yaprağı, sarımsak, nane, yoğurt, sirke karıştırılarak içirilir
Romatizma- Kırmızı acı biber, kil karıştırılır ve hamamda ağrıyan yere sürülür
Diş Ağrısı- Dişin ağrıdığı kısmın ters yönündeki nabza, döğülmüş sarımsak sürülür
Ezik Tedavisi- Hasta oniki saat derinin içinde içinde ve oniki saatte dışında yatırılır Buna deriye çekme denir
Yürümeyen çocuk- Üç Cuma çocuğun ayakları bir ip parçası ile bir birine bağlanarak cami kapısına götürürler Camiden ilk çıkan şahıs çocuğun ayağındaki ipi keser Çocuğu arkasına baktırmayarak evine götürürler