İğdır Gelenek Ve Görenekleri

Maniler

Eceb şalım güllüdür
Ortası bülbüllüdür
Gardaş adaşlın gördüm
Ecep şirin dillidir
Şalı şala bağlar geder
Gülü şala bağlar geder
Oğlanın bacıları
Nişana bağlar geder
Dermişem şirin narı
Şirin diyerler yarı
Hamıdan şirin olar
Kiçik gardaşın yarı
***
Kızın başdı ağ olsun
Tohumları sağ olsun
Gelin getdiği yollar
Yansın çilçırak olsun
Bulağın başı ile
Dibinin daşı ile
Gelin taşda çıkıptı
Sağdıç solducu ile
Dur ayağa kız gelin
Tellerini düz gelin
Toyçulara yazın gel
Düş ortaya süz gelin
***
Şalvar kara, şal gara
Üzündeki kal qara
Eger meni sevirsen
Eyle derdime çara
Ağdı bileyin oğlan
Enli küreyin oğlan
Elesine giderem
Yanar üreyin oğlan
***
gapqara birçek oğlanın toyudur
Gözleri göyçek oğlanın toyudur
Gör nece göyçek oğlanın toyudur
Mektup yazdım yolladım
Suya saldım yolladım
Ay, özüm gelebilmedim
Ay, salam dua yolladım
Ay, deste çubuk dererler
Ay, yarpağ üste sererler
Ay hoş o qızın adına
Ay isteyine vererler
Ay mektup yazdım qarasız
Ay derde düşdüm çarasız
Ay quşlar menim dilimden
Ay yara siz yalvarasız
***
Haleli, balaca püste menem
Yaleli, yar düğmeleri mercan
İnciden üzülmüşem
Mercana düzülmüşem
Ala papaq, boz oğlan
Men sene yazılmışam
Narınca bak narınca
Sazlaram saralınca
Mende ürek qalmadı
Senden bir söz alınca
Yeri yeri düşen yar
Yeni işe düşen yar
Elçileri küsüpdür
Özü elçi düşen yar
İğne sançtım duvara
Elçi gönderdim yara
Elçi mecel vermedi
Men elçiyem o yara
***
Üzüğün qaşı gözel
Yakuttur, daşı gözel
Destenizin içinde
Bir halay başı gözel
Bizde olan gözeller
Bağ bahcanı bezeller
Toy-düğünde, nişanda
Tomuz kimi süzeller
***
Gedirsen çarh ile gel
Çirmenip arh ile gel
Eger menim yarımsan
Dalımca halq ile gel
Ha yelli, yelli, yelli
Gel şalı telli telli
Evleri yol üstedi
Tüfengi qol üstedi
İstirem suya gedem
Sevgilim yol üstedi
Halay çeken qırh qızlar
Könül sizi arzular
Gel bir qol-boyun olan
Goy bahsın tamarzılar
***
Kemer bağla beline
Şerbet verim eline
Gel bizim eziz gelin
Kına goyum teline
Su gelir bu arhınan
Doldur ver bardağınan
Yarın yaşasın açtın
Kınalı barmağınan
***


Nazbalışı üzül qoy
Üste bir cüt qızıl qoy
Yarın hamama gedir
Hamam pulun hazır qoy
Elimde yar elidir
Golları düymelidir
Yarım hamamdan çıkıp
Goynuna girmelidir
***
Al almağa gelmişem
Şal almağa gelmişem
Oğlanın bacısıyam
Aparmağa gelmişem
Bugün bağa gelmişem
Gonça gülü dermişem
Sizde bir qız görmüşem
Aparmağa gelmişem
Sizin bağa gelmişem
Bağa bağa gelmişem
Ağa gardaş toyunda
Oynamağa gelmişem
Bu yolun iki qatı
Asda sürerler atı
Gız evi camaatı
Verin bizim amanatı
Yerisin ay yerisin
Topuğu gül bürüsün
Ağa gardaş toyunda
Yeddi qarmon çalınsın
***
Gızım seni qız isterem
Gaş gözünü düz isterem
Yeddi oğul anası
Birce dene qız isterem
Ağdır bileyin gelin
Geniş üreyin gelin
Gelmişik aparmağa
Hanı dileğin gelin
Naçla vererler geline
Dolça vererler geline
Bizim yerin âdetidir
Haçla vererler geline
Men senin qızın değilem ay ana
Torbada duzun değilem ay ana
Men senin balan değilem ay ana
Gederem qalan değilem ay ana
Uçtum ana yar yar
Südünü halal eyle
Köçtüm ana yar yar
Südünü halal eyle
Dağları aşdım ana
Heberin olsun ana
Südünü halal eyle
Nezerin olsun
Anam mene sandığ alsın
Uçtum ana yar yar
Cehizleri bir bir saysın
Köçtüm ana yar yar
Çatıpdır ayrılığ demi
Uçtum ana yar yar
Balasıyam yola salsın
Köçtüm ana yar yar
***

Dua Örnekleri


Allah azar bezarı senen uzağ elesin
Allah amanında olasan
Allah ağlını-xuşunu almasın
Eli kömeyin olsun
Allah başınnan bir tük de eksik elemesin
Allah bereket versin
Ağ güne çıxasan
Ağ günlü olasan
Abrın tökülmesin
Adınnan yaşıyasan
Toprağı sanı yaşayasan
Adın batmasın
Adına qoç quzu qurban kesim
Allah birini min elesin
Allah tuttuğunu altın elesin
Allah’ın eli üstünde olsun
On iki imam kömeyine çatsın

Allah gapını bağlı goymasın
Allah işini rast getirsin
Allah yanında üzün ağ olsun
Allah’ın kölgesi üstünnen eksik olmasın
Allah axıracen yarıtsın
Allah ehl-i beytin şefaatınnan kenar elemesin
Allah gözüne ışığ dizine taget versin
Allah bu dünyada ehl-i beytin ziyaretini, axirette şefaatini nesip eylesin
Allah dar amanda qoymasın
Allah yaman gözden saxlasın
Allah urzanı bol eylesin
Allah xoşt bext elesin
Allah ata anana canına balalarına qıymasın
Anan toyunda eline xına yaxsın
Atan anan toyunda oynasın
Arzuna emeline çatasan
Atanın ananın canı sağ olsun
Boz atın büdremesin
Atana rehmet
Atana-anana rehmet
Valideyinlerine rehmet
Atalı-analı böyüyesen
Atan-anan toyunu görsün
Axırın xeyr olsun
Ax-vay görmüyesen
Acılı ağrılı gün görmüyesen
Neyliyim nece eliyim demiyesen
Bazarın kesad olmasın
Bayramın mübarek olsun
Bala behri yiyesen
Baladan yarıyasan
Neve netice iyesi olasan
Balanın toyunu göresen
Başına dolanım
Başın dişin ağrımasın
Başına dönüm
Başındaki bela seni istemeyenlere getsin
Heyir heber alasan
Bedenin bed nezer görmesin
Birin min olsun
Dinin bereketin eksik olmasın
Yuhuların çin olsun
Başınnan var dövlet aşıp daşsın
Vetenine yad ayağı deymesin
Gadan alım
Ganın qaralmasın
Gazancın artıq olsun
Ömrün uzun olsun
Ocağın hemeşe Gonaq-qaralı olsun
Allah sürfeni hemeşe açıq elesin
Sürfen bereketli olsun
Gardaş dağı görmüyesen
Bala dağı görmüyesen
Gazancın qazan doldursun
Toyunda süzüm
Hemeşe toy bayram içinde olasan
Geddi qametin eyilmesin
Gızının toyunu göresen
Gızın ağ günlü olsun
Gonşuluqdan eksik olmuyasan
Gohumluğun mübarek olsun
Damın damazlıksız qalmasın
Dileyin başa çatsın
Dönergen dönmesin
Ağ günlü olasan
Duz dağı kimi qalasan
Evin abad olsun
Evin eşiyin şen olsun
Evinde el havası çalınsın
Evinnen layla sesi eksik olmasın
Evin toy bayramlıq olsun
Evlad derdi çekmiyesen
Ezizinnen yarıyasan
Azrail qapını tanımasın
Elin elden üzülmesin
Elin eteyinden uzun olsun
Elin xınalı olsun
Emelin üzüne gülsün
Emeyinin barını yiyesen
Yağlı börek kimi yağ içinde böyüyesen
Yaman gün görmüyesen
Zülüm üzü görmüyesen
Etin tökülmesin
Abırın tökülmesin
Erden yarıyasan
İzin izlere qarışsın
İlahinin kölgesi üzerinnen eksilmesin
Allah imannan, guran’nan ayırmasın
İstediğine çatasan
Işığın sönmesin
İşten-güçten elin soyumasın
İştahın küsmesin
Yaşın üç otuz ona çatsın
Elin yardan üzülmesin
Yarınnan qoşa yarıyasan
Yazın qara yazılmasın
Kamına çatasan
Körpen boya başa çatsın
Köçden geri qalmıyasan
Günün qara gelmesin
Muradına çatasan
Malın bereketli olsun
Gözün ellerde qalmasın
Göz ışığına möhtac olmayasan
Gözün pis üzler görmesin
Neve neticen boya başa çatsın
Nişanın mübarek olsun
Tezze nubarlara çatasan
Oğluna toy eyliyip gelin getiresen

Ölenlerinin yeri behişt olsun
Allah ölenlerine qeni qeni rehmet elesin
Allah utandırmasın
Başı aşağı olmayasan
Pis günün olmasın
Namerde möhtaç olmayasan
Sabahın Heyir olsun
Tahdın taht olsun, bahdın baht
Tezze tezze nubarlara çıhasan
Uğur olsun
Urzan bol olsun
Sağ salamat olasan
Seher üzüne heyirliye açılsın
Ulusun utanmasın
Uşaqlarını Allah sahlasın
Üreyin ışığlı olsun
Allah üreyine göre versin
Kasıplıh görmüyesen
Heyir duan gabul olsun
Bu dünyada elinnen verdiğin o dünyada qabağına çıhsın
Halal süd emesen
Allah sene halal süd emen çatdırsın
Halalına haram qarışmasın
Halal hoşun olsun
Cavan qeddin yere gelmesin
Canın sağolsun
Şirin dilli olasan
Ağzın şirin olsun
Şan şöhretin artıh olsun
Şaddıh içinde olasan
Behdinle qoşa qarıyasan
Elli günlü olasan
Elden ayaqdan düşmeyesen
Allah heçkese möhtac elemesin
Allah namerde möhtac elemesin
Salamat qal
Geceyiz heyire qalsın
Sinende ağ tüyler pistin
Sakgalın ağarsın

Hac Kelbayı nesib olsun
Ebulfazıl Abbas kömeyin olsun
Oniki imam kömeyin olsun