|
Prof. Dr. Sinsi
|
İl İl Türkiye Resimleri (İzmir)
Ege Bölgesi’nde yer alan İzmir’in batısında Ege Denizi, kuzeyinde Balıkesir, doğusunda Manisa, güneyinde de Aydın illeri bulunmaktadır İzmir’in yüzey şekilleri oldukça çeşitlilik gösterir Ege Bölgesi’nin doğu-batı doğrultusunda uzanan ovaları ve onları birbirlerinden ayıran dağ sıraları, il topraklarını engebelendirmektedir
İzmir İlinin bulunduğu alan, dördüncü zaman başlarında Egeid ismi verilen bir kara parçası konumunda idi Ayrıca bu alan deniz seviyesinde, hafif dalgalı (Penoplen) düzlükler halinde idi Bu jeolojik zamanda Doğu Anadolu’nun Yunanistan’a kadar uzanan bölgesi kuzey ve güneyden Alp Dağlarının kıvrımlarının etkisi ile sıkıştırılmıştır Şiddetli basınçlarla bazı yerler,örneğin; Anadolu Yarımadası yükselirken, Ege Denizinin bulunduğu Egeid Kıtası ise alçalmış ve çökmüştür Ardından bu kıta parçasının üzeri Akdeniz’in suları ile kaplanmıştır Bu çöküntü nedeniyle Batı Anadolu Bölgesi’nde, doğu-batı doğrultusunda kırılmalar olmuştur Sürekli şekilde sıkıştırılan bu bölgede kırıklar arasında kalan bazı yerler yükselerek dağları (Horst), bazı yerlerde alçalarak ovaları (Graben) oluşturmuştur Ovalar karaların içine doğru sokulmuştur Körfezlere dökülen akarsular zamanla körfezi doldurmuştur Ege Bölgesi ve Batı Anadolu’nun oluşumu henüz son bulmadığı, yer kabuğunun henüz yerleşmediği sık sık meydana gelen depremlerden anlaşılmaktadır Yalnız, yörede volkanik faaliyetlere rastlanmamaktadır
İzmir’in kuzeyinde Madra Dağı (1344 m) ve onun güneybatı uzantısı olan Kozak kütlesi (1051 m) bulunmaktadır Bunlardan Madra Dağının yapısında kristalin şistler, Kozak kütlesinde de granitler vardır Bu dağlık alandan güneye inildiğinde, doğu-batı doğrultusundaki çukurlardan Bakırçay Ovası ile karşılaşılır İl topraklarına doğudan dar bir boğazla girilen ve Kınık önlerinde genişleyen Kınık Ovası, Karadağ’ın (747 m) önünde güneye yönelir Küçük tepeler arasında bir boğazda daralır ve Çandarlı Körfezi’nde de son bulur Bakırçay Ovası ile Gediz Ovası arasında Yunt Dağı (1075 m) bulunmaktadır Bu dağın doğuda kalan yarı bölümü Manisa ili sınırları içerisinde olup, jeolojik yönden geniş lav alanlarını oluşturmaktadır Yunt Dağı’nın güneybatısında ise Dumanlı Dağ (1098 m) bu kütlelerden ayrı olup, andezitlerden oluşmuştur Bunları izleyen Foça Tepeleri 380 mye kadar yükselir ve Spil (Manisa) Dağı önünde ikiye ayrılır Bunlardan biri Nif (Kemalpaşa) Ovası’nı oluştururken, diğer kolu da Spil Dağı’nın güney yamacından İzmir topraklarına girer ve Dumanlı Dağı ile, daha güneydeki yamanlar Dağı (1076 m) arasında Menemen Boğazı’nı oluşturur Bu boğazın batısında ise oldukça geniş bir kıyı ovası konumunda Menemen Ovası bulunmaktadır Gediz Ovası ile Küçük menderes Ovası arasındaki Bozdağlar (2159 m) İzmir’in en yüksek noktasıdır Bozdağlar batıya doğru alçalır, Mahmut Dağı’nın batısında Karabel Çukuru (480 m), Nif Dağı’nı Bozdağlar sırasından ayırır
Manisa ve Yamanlar Dağlarının güneyindeki çöküntü alanı zamanla su ile kaplanmış ve İzmir Körfezi’ni oluşturmuştur Körfezin doğusunda Bornova Ovası, onun doğusunda da Kemalpaşa Ovası bulunmaktadır Bu iki ova arasında Kahvecibeli (Belkahve) (250 m) yer almaktadır
İzmir’in güneydeki çukur alanı olan Küçük Menderes Ovası, Bozdağlar ile Aydın Dağları arasında yer almaktadır Bu ova, İzmir il sınırları içerisinde bulunmaktadırKüçük Menderes Ovası doğuda dar bir vadi biçiminde uzanırken, Ödemiş ile Bayındır arasında genişler, Torbalı’nın batısında Cuma Ovası ile bağlantı sağlar Kuzeyden güneye doğru uzanan bu yükseltilerden ayrı olarak Urla yarımadası da ilin coğrafi görünümüne ayrı bir çeşitlilik katmaktadır Bu yarımada kuzey-güney doğrultusunda uzanan Karaburun Yarımadası ile Çeşme Yarımadası’ndan ayrılan bölümlerden oluşmaktadır
İzmir ilindeki akarsuların hemen hepsi Ege Denizi’ne akmaktadır Bunlar Bakırçay, Gediz ve Küçük Menderes Nehirleri’dir Yalnızca Madra Dağı’nın kuzey yamacından çıkan ve Kocaçay’ın kollarını oluşturan küçük akarsular Marmara Denizi’ne kadar ulaşmaktadır Akarsu ağızlarındaki küçük delta gölleri ve Bozdağ üzerindeki Ödemiş gölcüğü, Torbalı ile Selçuk arasındaki Belevi Gölü, Küçük Menderes’in Selçuk yakınlarında doldurduğu ovadaki Çakalboğazı Gölü ilin başlıca gölleridir Yamanlar dağı üzerindeki Karagöl ise bir krater gölüdür
Bitki örtüsü Akdeniz İkliminin etkisi altında olup, Akdeniz bitkilerinden her türü İzmir’de yer almaktadır Yüzyıllar boyu aşırı otlatma, yangın ve tarla açma nedenlerinden ötürü ormanlar ortadan kalkmış, yerlerini maki florası almıştır Bu floraya ardıç, yabani zeytin, çitlenbik, sakız ve katır tırnağı gibi kuraklığa dayanıklı ağaçlar girmektedir
Dağlık bölgelerin büyük bir kısmı ormanlarla kaplıdır Denizden 600 m kadar yükseklikte kızıl çam, daha yukarılarda kara çam ormanları vardır Dere yataklarında çınar, kestane, söğüt, kavak, kara ağaç ve kızılcık gibi yayvan yapraklı ağaçlar bulunur Palamut meşesi de ildeki ormanların belirgin ağaçlarından biridir Kültür bitkilerinden biri olan zeytinlik ve üzüm bağı geniş bir alanı kapsamaktadır
İzmir’de genel olarak Akdeniz ikliminin Kıyı Ege alt tipi görülür Yazları Akdeniz kıyı şeridiyle aynı sıcaklıkta ve kurak, kışları ılık ve Batı Akdeniz’den daha az yağışlıdır Sıcaklık ortalaması yüksek olan İzmir’de, ortalama sıcaklığın en yüksek olduğu temmuz ayının uzun yıllar değeri 276 derece, en düşük ortalama değer ocak ayında 86 derecedir İzmir’in ortalama yıllık toplam yağış miktarı 69l mmdir Toplam yağışın miktarı yıldan yıla değişmektedir İzmir en fazla yağışı Aralık (uzun yıllar ortalaması 1543 mm) ve Ocak (uzun yıllar ortalaması 1326 mm) aylarında almaktadır En kurak aylar uzun yıllar ortalaması 2 mm civarında olan temmuz ve ağustos aylarıdır İzmir ilinde kar yağışı ender görülen yağış türüdür Ancak, ili çevreleyen dağlarda kış aylarında kar örtüsü gözlemlenir İzmir’de her mevsimde görülen nem, hava sıcaklığının yazın bunaltıcı, kışın dondurucu hissedilmesine neden olur
İzmir’in ekonomisi tarım, sanayii, hayvancılı, balıkçılık, ticaret ve turizme dayalıdır Yetiştirilen başlıca ürünler; buğday, patates, domates, çiğit, anason, pamuk, incir, mısır, arpa, tütün, zeytin, kavun, karpuz ve sebzedir İzmir’de otlakların tarım alanına çevrilmesinden ötürü hayvancılık gerilemiştir Bununla beraber, en çok koyun ve tavukçuluk yapılır Arıcılık da ekonomisinde önemli yer tutmaktadır İzmir Körfezi’nin kirlenmesinden dolayı eskiden yaygın olan balıkçılık önemini yitirmiştir Ege açıklarında kefal, trança ve çipura avlanmaktadır
Cumhuriyetin ilk yıllarında dokumacılığa ve tarım ürünlerinin işlenmesine dayanan imalat sanayii günümüzde daha çeşitli bir konuma gelmiştir İzmir, Türkiye’nin en büyük sanayii merkezlerinden birisidir Aliağa Rafinesi, Aliağa Petro-kimya Müessesesi, Makine ve Kimya Endüstri Kurumunun yüksek vasıflı Çelik Fabrikası, İzmir Tarım Alet ve Makine Fabrikası, Çimento Fabrikası, Alaybey Tersanesi, Cumaovası Perlit İşletmesi önemli sanayii kuruluşları arasındadır Tariş, Yemta kimya sanayisi, metal eşya ve makine sanayisi, dokuma, halı giyim sektörlerinin Türkiye ekonomisinde büyük payı vardır Ayrıca her yıl açılan İzmir Enternasyonal Fuarı kentin ticari ve ekonomik yönüne canlılık getirmektedir
|