Kütahya Gelenek Ve Görenekleri

Kütahya çok eski bir yerleşim merkezidir Tarih boyunca Hitit, Frigya, Lidya, Pers, Makedonya, Bergama, Bitinya, Roma, Doğu Roma(Bizans), Anadolu Selçuklu, Germiyanoğulları ve Osmanlı Devleti bu bölgeye hâkim olmuşlardır 1079’da Selçuklu Türklerinin Kütahya ve çevresini fethinden sonra, Türk-İslâm kültürü yayılmaya başlamış ve eski kültürler unutulmuştur Kütahya millî ve mânevî değerlerin, târihî an’anesine sıkı sıkıya bağlı, buram buram târih kokan bir ilimizdir Kiraz şenliği, ılıca sefaları, kış eğlenceleri, dinî bayramlardaki hususî havasıyla, mesire yerlerine yapılan hususî gezileriyle, kendisine has düğün âdetleri, zengin folklorü ile Anadolu’daki Türk boylarının özelliklerini taşır
DOĞUM
Doğumun ailede yarattığı sevincin eşe dosta duyurulması ve paylaşılması çevresine oturan köklü bir gelenektir Etrafına kümelendirilen seremon ve törensel geçişler adete protokol gibi esnetilmeden uygulanır Günlerce süren bir kutlamalar silsilesi içinde sürdürülür Bebek ve anne için doğumdan iki üç hafta sonra evin misafir ağırlanan odasının baş köşesine normal boyundan daha yüksek bir yatak süslenir Bu yatak ailenin bebeği için yapılır Yatağın süsleme malzemeleri ailenin ve yakınlarının çeyizlerinden bir araya getirilen, birbiriyle uyumlu, sim sarma, renkli nakış ve tel kırma tekniklerinde işlenen baş tülbentleri, çevre, uçkur, peşkir, bohçalar, bürümcük çarşaflarıdır Yatağın dört bir yanına çıta konur Çıtaların çevresi bürümcük çarşaflar veya benzeri kumaşlarla boğum boğum süslenir Yatağın arka ve baş yan duvarları ağır işlemeli şalvar kumaşları ile kaplanır Bu kumaş üzerine ortalanarak sim sırma işli bir bohça hafif eğimler verilerek zemine iğneleyerek şekillendirilir Bu şekillendirme malzemenin çokluğuna, yapan kişinin becerisine bağlıdır Genellikle uçları açık S, göbek, kelebek, takke şekilleri ile kompozisyonlar meydana getirilir Bunlar duyulan sevincin sembolü sayılır Yatağı ön st ve yan üst kısımları bir baş tülbendinin işli yerleri görünecek şekilde kapatılır Veya renkli ipek krepler, iğne oyalı danelerin çapraz bükülmesi ile baklava biçimli kafes oluşturulur Kafeslerin ortasına külte inci ve altın tuğralar asılır Yatağın bir köşesine gelin tacından- bulunan tac krebinin içine sarımsak, çörekotu ve tuz konularak sıçan denilen nazarlık yapılır ve asılır Gelin misafirleri ipekli bir kıyafetle karşılar Misafirlere kahve , çay pasta börek yanında özel yapılmış baharatlı tarçınlı karanfilli sıcak loğusa şerbeti ikram edilir Doğu yatağı 40 gün ziyaret edilir
SÜNNET
Anadolu’da çocukla ilgili geleneksel işlemlerden en önemlilerinden biriside sünnet geleneğidir Çocuklar çoğunlukla okul çağına yakın veya ilkokul yıllarında ergenlik çağına girmeden sünnet edilmektedirler Sünnet tekli yaşlarda ve tören ise okulların kapanmasından sonra yaz mevsiminde yapılır Sünnet giysisi tören hazırlıklarının en önemli bölümünü oluşturmaktadır “Maşallah” işlemeli sünnet elbisesi alınır ve giydirilir Sünnet evinin misafir ağırlanan odasının baş köşesine normal boyundan daha yüksek bir yatak hazırlanır Sünnet yatağı da doğum yatağının aynı malzemelerle ve aynı şekilde yapılır Tek farkı sünnet çocuğunun ilgisini çekecek renkli ve ışıklı süslerin ağırlıklı ilaveleridir
EVLENME


KÜTAHYA'DA EVLENME ADETİ

Kütahya İlinde, kız-erkek ilişkileri genelde sınırlıdır Dünür gezmeden başlayarak gerdeğe kadar düğün hazırlıkları sürerken de bu ilişkiler sınırlılığını korumaktadır

EVLENME YAŞI ( ÇAĞI ):
Erkekler 18-20 yaş civarı, kızlar ise 15 yaş sonrasıyla bu çağa girmiş sayılırlar Erkek evlat, ailesinden her hangi bir öneri gelmezse ya babasının ayakkabısını kapı eşiğine çivi ile çakmakta yada ayakkabının içerisine tuz doldurmaktadır Yörede bu evlenme isteğinin bir göstergesi olarak yapılmaktadır

KIZ GÖRME :
Oğlan anası eş, dost arcılığıyla kız aramaya başlar Aynı zamanda oğlan babasına da bu tür, kız övücü öneriler gelmeye başlarYörede eskiden beğenilen kız Hıdrellez günü, düğünlerde oğlana gösterilir Şimdilerde bu daha kolay olmaktadır Oğlan annesi sabah erken saatlerinde kız görmeye gider Ziyaretçilere kahve ikram edilir Bir bahane edilerek kız konuşturulup kekeme olup olmadığı belirlenir Kız evi her gelene güler yüzlü gözükür, sunuda kusur ermez


DÜNÜR GİTME:
Görülüp belirlenen kızın evine dünürcü olarak gidilir Kız elleri öper, sonra kahve getirir Kahveler içilinceye kadar ayakta bekler Daha sonra fincanları toplar ve çıkar Dünürcülerin en yaşlı olanı "Allah'ın emri, peygamberin kavli ile kızınızı oğlumuza istiyoruz" derOğlanı över Kız tarafı zaman ister Kız anası konuyu babaya açar ve oğlan ve ailesini soruşturulur Dünür kadınlar tekrar geldiğinde kız anası "bizimkine açtım Düşünelim" dedi "Bence Allah kısmet etmişse olur Amma söz babasında Bir de erkekler babasından istesin" derErkekler kızı babasından isterler Onaylanırsa oğlan anasına sırma işlemeli iki tülbentle"ikrar tülbendi" verilirTülbentlerin alındığı gün "şerbetin" ne zaman içileceği, kaç kişi olunacağı gibi konularda belirlenir Bu aynı zamanda "söz kesme"dir


ŞERBET:

Yörede genelde Cuma günü yapılır Daha önceden kız evine bir akraba ile 40-50 kilo şeker, bir sandık topak şekeri, bir torba şamsi şekeri,1-2 kilo kahve, 1 sepet kağıt şeker ve şeker boyası gönderilir Çağırılan davetliler sabah erkenden kız ve oğlan evinde toplanmaya başlarlar Kız evindeki erkek tarafının davetlileri tamam olunca oğlan evinin götürdüğü hoca kız evinin en yaşlısından kızı tekrara ister Onay alındıktan sonra hoca dua okur Sonra şerbetler dağıtılır Şerbetler içilirken oğlan babası yüksüğü kız babasına verir Kız evi yüksüğü aldıktan sonra "tülbent bohçası"nı getirip hocanın önüne koyar Hayırlı olsun der Erkekler için nişan-şerbet Cuma namazına kadar sürere Erkekler gidince kadınlar eğlentiye başlarlar Oğlan tarafının getirdiği nişan yemekleri yenirİkindi namazında herkes dağılır Kız evi, oğlan evinden gelen konuklar için gidince iki sürahi şerbet doldurup oğlan evine gönderir


GÖRÜMLÜK:

Görümlük yada "mübareke" nişandan bir veya iki ay sonra olur Oğlan evi haber gönderip "biz gelin kızımızı göreceğiz" derler Görümlük töreni pazartesi, Perşembe yada Cuma günüdür Bu günlerden birinde oğlan evi 15 kişilik gruplar halinde kız evini ziyaret edip gelin kızlarını görürler Kız giyinip herkesin elini öper Eli öpülen herkes kıza bir şeyler takar Kız odadan çıkar ve elbise değiştirip yeniden el öper Ondan sonra tekrar elbise değiştirip su dağıtır Akrabalarda oğlan evinden getirilen hediye bohçalarını açıp bakarlar ve dua ederler Öğlende yemek yenir Kız yeniden elbise değiştirir ve giden konukların ellerini öper Mübareki ise görümlük bittikten sonra kızın yakın akrabaları oğlan evini ziyarete giderler Kız anası giderken oğlana hediyeler götürür



DÜĞÜN HAZIRLIKLARI-YÜK

Görümlük ve mübarekiden sonra oğlan anası kız evine giderek ne istediklerini sorarlar Kız evi için hazırlanan elbise takımları ve dürüler şerbette kız evinin verdiği ağır baş tülbendine sarılarak bohçalar içinde kız evine gönderilir Yükün arkasından oğlan anası ve çağrılı akrabalar kız evine giderle Yemekler yenir, çalgılar çalınır, oynanır Kız evinin hazırladığı çehiz açılır, bakılır Oğlan evinin yük ve çehizi serilirYük bir hafta açık kalır Yük geldikten 15- 22 gün sonra düğün başlar


ÇEHİZ ALTI:

Sergi indikten sonra okuyucu kadınlar her iki tarafın akraba ve yakınlarına "Salı çehiz altı, Çarşamba kına, Perşembe düğüne buyurun" derler Oğlan evinin okuyucusu, kız evine giderek, "Salı çehiz altı,, Çarşamba yengelik, Perşembe akşamı güveyi salmaya buyurun" der Bunlar olurken de tüm mahalleli imece biçiminde kız evinde çeyiz altı yemeklerini hazırlarlar Her iki tarafta ayrı birer davet verirler Yemek zamanı önce oğlan evi davetlileri yemeğe buyur edilir Sonra kız evi davetlileri sofraya otururlar Yemekten sonra eğlence yapılır



GELİN-DÖNME HAMAM GELENEĞİ:

Şehirdeki bir hamam oğlan evince kiralanır Düğüne çağrılan kız ve erkek tarafının akrabaları o gün hamamda yıkanırlar Yıkanmadan sonra çalgılar eşliğinde önge gelin arkada yengeler olmak üzere hamamın şadırvanının etrafında dönerler Oğlan anası ve yakınları kızın başının üzerinden para ve şeker saçarlar


AHENK:

Salı gece yarısından sonra kadınlar ahenge otururlar Sabaha kadar çalınır oynanır Gelin kız birkaç arkadaşı ile bir kenarda dinlenirler


KINA GECESİ:

Ahenkten sonra kalıp gitmeyen kadınlar kına gecesine hazırlanırlarOğlan evi davetlileri de oğlan evinde toplanıp, gelirler Maniler söylenirKız yengeleri gelin kıza abdest aldırır ve giydirirler Kızın başına kırmızı duvağı, tek kocalı, analı babalı ve erkek çocuğu olan yenge takar Önde çalgıcılar, arkada iki kız yengesinin arasında gelin kız ve ardından kına taşıyan okuyucu olmak üzere odaya girerler Odada türküler söylenir Kız kıbleye doğru oturtulur ve kız tarafı gelinin sol el ve sağ ayağına kınasını, oğlan tarafı sağ el ve sol ayak kınasını yakarlar Kına sarılmadan önce kızın ayak kınalarından alınan parçalar bekar kızların saçlarına "bahtları açık olsun" inancıyla sürülmektedirKınadan sonra önce oğlan tarafı sonra kız tarafı pilav ve zerdeden oluşan kına yemeğini yerler ve giderler Gece kızın elleri ve ayakları kına ile süslenir

KIZ DÜĞÜNÜ

Perşembe sabahı kız evinde kız evinin davetlileri toplanırlar Kıza abdest aldırıp, namaz kıldırırlar Gelin kıza tefebaşı giydirilir Kızın başı yapıldıktan sonra yüzü yazılır sonra al duvak örtülür Paça günü oğlan evinde kesilecek olan saçları 30 -40 örgü halinde örülür


KUŞAK KUŞATMA:

Kızın saçı yapılıp yüzü yazıldıktan sonra kız düğününün önemli parçası olan "Kuşak Kuşatma" geleneği uygulanır Yengelerin oyun ve eğlenceleri sürerken kızın amca ve dayıları gelir Gelin el öper Babası veya erkeklerin en büyüğü kemeri gelin beline üç kez dolar çözer ve diğerlerine verir Herkes bu işlemi tamamladıktan sonra ilk olarak kuşağı kuşatan kuşağı bağlar ve dua eder