Kişilik'te Temel Eğilimler

KİŞİLİK'TE TEMEL EĞİLİMLER

A) ÜSTÜNLÜK
Aşağılık duygusu evrensel bir mâhiyet arzeder İnsan, hayatının her çağ ve yaşında, çocukluğunda, gençliğinde, yetişkinliğinde doğal bir aşağılık duygusu hisseder Bu eğilim yapısına sahip bir varlık olarak dünyaya gelir, yetersizlik duygusu ile var olur Yetersizliğinin bilincine varmaya başladığı ilk andan itibaren varlığını sürdürebilme amacıyla korunma, güçlü görünme ihtiyacı hisseder Kendisini eksik gören, aşağı bulan insan, değer, kazanmak ister Aşağılık duygusu değerlenmek arzusunu doğurur Adler, bu durumu "eksiklikten kurtulma çabası ya da üstünlük arzusu" olarak adlandırmıştır
Eksiklik kaygısı, küçüklük duygusu insanı rahatsız eder, mutsuz kılar Bu, can sıkıcı bir durum olmakla birlikte, aynı zamanda olumlu bir eğilimdir Davranışları motive eden bir güç olarak bireyin eyleme geçmesini sağlar Birey diğerlerinden baskın olmak, üstünlük geliştirmek için çabalar
Önemsizlik, değersizlik, eksiklik, yetersizlik duygusundan kurtulup üstünlük elde etme arzusu, sosyal yapı içerisinde itibar (prestij), saygınlık isteği, statü kazanma meyli, iktidar ve çevresinde hâkimiyet kurma eğilimi şeklinde yansıma gösterir Herkes toplumda değerli bir yer sahibi, üstün bir kişi olarak itibar görmek ister
Aşağılık duygusuna karşı, üstünlüğe ulaşma çabası olarak ifâdesini bulan öğreti, "bireylerin eşitsizliği görüşünden kaynaklanmıştır" Dünya üzerinde tam anlamıyla kusursuz, eksiksiz, her yönden doyum sağlamış bir insan olamayacağına göre, aşağılık duygusu türlü şekil ve kalıpta, az veya çok her insanda mevcut olacaktır
Yüce Allah, herkesi aynı yaratmamıştır Bir eşitsizlik sözkonusudur Bedensel ve psikolojik donanım bakımından, mal ve zenginlik açısından bireylerin eşitsizliği realitesi vardır "Allah'ın sizi, birbirinizden üstün kıldığı şeyleri hasretle arzu etmeyin" , âyetinde müfes-sirler, kişi; falanca adamın sahip olduğu mal keşke benim olsaydı diyerek özlem ve dilekte bulunmasın , çünkü bu, hased ve düşmanlığa nefret duymaya , sebep olur yorumunu yapmışlardır Yani insanın geliştirmiş olduğu bu tutumun, takınmış olduğu bu tavrın doğuracağı hased, nefret, düşmanlık gibi sonuçlarından bahsetmişlerdir Oysa âyette bazı insanlara üstünlük verildiği, bazılarına verilmediği; üstünlük verilmeyenlerin üstünlük verilenlere karşı hissettikleri ya da hissedebilecekleri bir eğilime işaret ediliyor
Yani insanda aşağılık, yetersizlik, eksiklik duygusunun uyanışı ve üstünlüğe ulaşarak bunu telâfi etme çabası vurgulanıyor Bu eğilimin normal sınırları çerçevesinde kontrol altına alınması öğütleniyor Aksi takdirde istenmeyen sonuçlar başgösterecektir İşte müfessirler daha çok bu sonuçlar üzerinde durmuşlardır