Ölümün Hakikati

ÖLÜMÜN HAKİKATİ

Eğer ölümün hakikatinden bir nebzecik bilmek istersen, bilmelisin ki, insanın iki ruhu vardır Biri, hayvanlara mahsus ruh cinsindendir ve biz ona «Hayvanî ruh» diyoruz Diğeri ise, meleklere mahsus ruh cinsinden olup, ona «İnsanî ruh» diyoruz Bu hayvani ruh, canlılarda sol tarafta bulunan yürek denilen et parçasında olup, kalbin menba'ıdır [kaynağıdır] O ise hayvanın bâtın mizaçlarından buhar gibi, lâtiftir
Mutedil bir mizacı [karakteri] vardır ve kalbden atar-damarları vasıtası ile hareket eder Beyne ve bütün uzuvlara ulaşır Bu ruh, his ve hareketleri taşımaktadır Beyne ulaşınca, harareti azalır, mutedil olur Göz ondan görme kuvveti, kulak ondan işitme kuvveti ve diğer azalar da kendi hassa ve kuvvetlerini alırlar
Bu, içerisi tozlu olan bir odadaki kandile benzer Kandilin ışığı tozlardan geçip, duvarın üzerine düşer Orayı aydınlatır Kandilin aydınlığı duvarın üzerinde zahir olduğu gibi, Allahü Teâlâ'nm kudretiyle görme, işitme ve diğer hislerdeki kuvvetler bu ruhtan diğer azalarda meydana geliyor Eğer bazı damarlarda tıkanma olursa, ondan sonra gelen uzuv hareketsiz kalıp felç olur Onda his ve hareket kuvveti olmaz Hekim, bu tıkanıklığı gidermeye uğraşır
Bu ruh, kandilin alevi gibidir Kalb ise fitili gibidir Gıdalar da yağı gibidir Kandilde [şamdanda] yağ bitince kandil söner Yağ olup, fakat fitil çok yağ çekse, bozulup artık yağ çekmez olduğu gibi; kalb de çok zaman geçince gıda almaz olur Yağ ve fitil yerinde olduğu hâlde, kandilin üzerine bir şey koyduğun zaman söndüğü gibi, bir canlıya da büyük bir yara ve zorluk gelince ölür
Mizacı mutedil olduğu müddetçe —ki bu şarttır— bu ruh his ve hareket kuvveti gibi, Allahü Teâlâ'nın izni ile gökteki meleklerin nurlarından da lâtif mânâları alır Hararetin veya soğukluğun çokluğundan veya başka sebeple mizacı bozulursa, o eserleri almaya lâyık olmaz Bir aynanın yüzü düzgün ve parlak olursa, karşısındaki şeylerin suretini gösterir Ama ayna iyi olmaz, yahut pas tutarsa o suretleri göstermez Bu suretlerin yok olması veya kayıp olmasından değil, karşısındaki suretleri gösterecek hususiyetin aynada kalmamasındandır Bunun gibi, hayvanî ruh dediğimiz, bu lâtif buhar mutedil [doğru - sağlam] olunca, buna elverişli olur İtidâli gidince de artık almaz olur His ve hareket kuvvetlerini almaz olunca, azalar onun nurlarının ihsanından mahrum kalır Hissiz ve hareketsiz olur Bu zaman «öldü» derler
Hayvani ruhun ölmesinin mânâsı budur Bu mizacın itidalden düşmesi için olan sebepleri bir araya getiren, Allahü Teâlâ'nın mahlûklarından bir mahlûktur Ona «Metekü'l-mevt» [ölüm meleği, Azrail] denir İnsanlar onun yalnız ismini bilirler Onun hakikatini bilmek ise uzun sürer