Asr-İ Saadette Kur'an Ve Sünnet 'İn Anlaşılması

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-02-2012

Sonuç

Kur'an-ı Kerim'i beyan etmekle görevlendirilen ve bize örnek olanarak takdim edilen Peygamber (s

a

v

)'in sünnetinin dindeki önemi büyüktür

Dini anlama ve yaşama konusunda başvurulacak ikinci kaynak olmakla nitelenmesi bundan dolayıdır

Peygamber (s

a

v

), ya kendisine yöneltilen sorulara cevap olarak ya da kendisi ihtiyaç duyduğu durumlarda gelen vahyi açıklıyordu, ibadet ve hayatın pratiğiyle ilgili vahiyleri de bizzat uygulayarak insanlara rehberlik ediyordu

Peygamber (s

a

v

)'in açıklamalarının vahiy eseri olup olmadığı, metlüv vahiy dışında Peygambere vahyin gelip gelmediği meselesini tartışmak, zannedildiği gibi sonuçta herhangi bir değişiklik ortaya çıkarmaz

Peygamber (s

a

v

)'in kimi davranışlarının vahiy tarafından düzeltilmiş olması, Peygamberin de ictihad-larının bulunduğuna ve bu ictihadlannın bazısında hata ettiğine kesin delilidir

Ancak ictihad etmiş olması, sünnetinin müslümanları bağlamadığı anlamına gelmez

Çünkü Peygamber (s

a

v

) ictihadlannda yanıldığı takdirde bu yanılmalar vahiy tarafından düzeltilmiştir

Düzeltilmemiş olsaydı^Kur'an-ı Kerim'de Peygamber (s

a

v

) bize örnek olarak takdim edilmezdi

Hatası üzere devam eden bir içtihadın örnek olarak takdim edilmiş olması düşünülemez

Önemli olan sünnet olarak takdim edilen söz ve fiillerin gerçekten Peygamber tarafından söylenmiş veya yapılmış olduğunu tesbit etmek ve o söz veya davranıştan ne kastedildiğini iyice anlamaktır

Sahabe, Peygamber'in sünnetine Önem veriyor ve onu birbirlerine aktarıyorlardı

Nakledilen sözün Peygamber'e ait olup olmadığı konusunda bir şüpheleri sözkonusu olduğunda Peygamber'e giderek onu tahkik ediyorlardı

Peygamberin vefatından sonra ise, tahkik için ya haberi nakledenden şahit getirmesini istiyorlardı veya ona yemin ettiriyorlardı

insanların Kur'an ile olan ilgilerini azaltıp daha çok hadislerle meşgul olmaları ya da hadislerin Kur'an'a karışması endişesiyle sahabe döneminde hadislerin yazılması yaygın değildi

Hadislerin yazılması genelde hoş karşılanmıyordu ki o dönemde yazılan hadislerin toplamı, bugünkü hacimli hadis eserlerinin biri kadar bile değildir

Peygamber (s

a

v

)'in vefatından sonra nakledilen hadisler ihtiyatla karşılanmış, nakledilen sözün Peygamber'e ait olup olmadığı araştırılmıştır

Hz

Osman'ın şehit edilmesinden sonra rivayet zincirine daha çok önem verilmeye başlanmıştır

Çünkü o zamana kadar müslümanlar birbirlerine güveniyorlardı

Hz

Osman'ın şehit edilmesinden sonra fırkalar ortaya çıkmış, müslümanlar arasında guruplaşmalar başlamıştır

Hadis uydurma işi de bu dönemden sonra başlamıştır

Sahabe, raviler zincirinin yanısıra metin tenkidi işine de önem vermişlerdir

Nakledilen hadisler Kur'an âyetlerinin ışığında eleştirilmiştir

Islâmın genelinden anladıklarını baz alarak da eleştiri yapmışlardır

Sahabeyi takip eden nesillerde de muhaddisler nakledilen hadisleri hem raviler zinciri ve hem de metin açısından eleştiriye tabi tutmuşlardır

Ancak bu eleştirilerin yeterince yapıldığını, oluşan islâm ümmetinin kültürü üzerinde arzu edildiği kadar etkili olduklarım söyleyemeyiz

Ümmetin kültürünün oluşmasında uydurma hadislerin o kadar etkisi olmuştur ki bu kültürün yeniden bir değerlendirmeye tabi tutulması, nakledilmiş hadislerin hem sened ve hem de metin açısından ciddî ve tutarlı bir tenkide tabi tutulması kaçınılmaz olmuştur

[175]

BİBLİYOGRAFYA

Ahmed b

Hanbel; Müsned, Beyrut-1313 h

Ahmed Emin; Fecru'l-îslâm, Beyrut-1969

Aliyyu'1-Karî; Şerhu'ş-Şifâ, Daru'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut-tarihsiz

Acurrî, EbuBekr, Muhammed b

Huseyn; Ahlâku Hameleti'l-Kur'an, Beyrut-1987

Âlusî; Ruhu'l-Maânî, Beyrut-tarihsiz

Buharî, Ebû Abdillah b

ismail; el-Câmiu's-Sahîh, lstanbul-1315h

Bağavî, Muhammed b

Huseyn b

Mes'ud el-Ferrâ'; Maâlimu't-Tenzîl, Beyrut-1987

Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b

İsmail; el-Câmiu's-Sahîh, îstanbul-1315 h
Cassas, Ebû Bekr; Ahkâmu'l-Kur'an, Daru'l-Kitabi'I-Arabî, Beyrut-Tarihsiz

Dârimî; Sünen, Daru Îhyai's-Sünneti'n-Nebeviyye, Beyrut-tarihsiz

Ebû Davud, Süleyman b

el-Aş'as es-Sicistânî; Sünen, Mı sır-tarihsiz

Ebû Şuhbe, Muhammed; el-Madhal li Diraseti'l-Kur'ani'l-Kerim, Kahire-1972

Halid Abdurrahman el-Akk; Usûlu't-Tefsîr ve Kavaiduh, Dmaşk-1986

İbnu Kesîr; Tefsîru'l-Kur'ani'l-Azîm, Kitabu'ş-Şa'b, Kahir e-tarihsiz

İbnu Kesîr; el-Bidaye ve'n-Nihaye, Beyrut-1966

îbnu Mâce; Sünen, Mısır-1952

İbnu Teymiyye, Takiyyu'd-Vin; Mecmûu'l-Fetâvâ, 1399 h

ibnu Teymiyye, Risaletun fi İlmiz-Zâhir ve'l-Batın,
Mecmûta'r-Resâili'l-Munînyye-, Beyrut-1970

îbnu Hacer el-Askalânî; Fethu'l-Bârî, Kahire-1959

îbnu Kayyim el-Cevziyye; Î'lamu'l-Muvakıîn, Matbaatu's-Saade-1955

İbnu Kesîr, es-Siretu'n~Nebeviyye, Kahire-1964

îsmail Hakkı; Rûhu'l-Beyân, el-Matbaatu'1-Usmaniyye, 1306 h

Gazali; îhyau Ulûmid-Din, Kahire-1967

Kettânî, Abdu'l-Hayy; et-Teratîbu'l-îdariyye, Daru Îhyai't-Turasi'l-Arabî, Beyrut-tarihsiz

Kurtubî; el-Câmi' li Ahkâki'l-Kur'cn, Beyrut-1965-1966

İ / 258Asr-i Saadet'te Kur'an ve Sünnet'in Anlaşılması
M

Yaşar Kandemir; Mevzu Hadisler, Ankara-1975

Muhammed Accâc el-Hatîb; es-Sünnetu Kable't-Tedvtn, Kahire-1988

Muhammed Hamidullah, (tbnu Ishak'ın Siyer'ine yazdığı mukaddime), Kon- ya-1981

Muhammed Mustafa el-A'zamî, Menhecu'n-Nakd Înde'l-Mııhaddisîn, Suudi Arabistan-1990

Mûsâ İbrahim el-Ibrahim, Teemmulât Kur'aniyye, Amman-1979

Müslim; Sahihu Müslim, Mısır-1955-1956

Nesâî, Ebû Abdirrahman; Sünen, İstanbul -tarihsiz-

Nevevî, Sahîhu Müslim bi Şarhi'n-Nevevî, Kahire-1349 h

Nevzat Âşık; Sahabe ve Hadis Rivayeti, tzmir-1981

Nureddin el-Itr; Menhecu'n-Nakd fi Ulûmi'l-Hadîs, Dmaşk-1981

Subhî es-Salih; Hadis İlimleri ve Hadis Istılahları, -çev

M

Yaşar Kandemir-Ankara-1973

Suat Yıldırım; Peygamberimizin Kur'an Tefsiri, îstanbul-1983

Suyûtî; Âdâbu Hameleti'l-Kur'an, Beyrut-1987

Suyûtî; el-îtkanft Ulûmi'l-Kur'an, Mısır-1978

Şatibî; el-Muvafakat ft Usûli'ş-Şeria, el-Mektebetu'r-Rahmaniyye, Mısır-tarihsiz

Taberî; Câmiu'l-Beyân an Te'vîli Âyi'l-Kur'an, Beyrut-1988

Tirmizî; Sünen, Kahire-1937

Vehbe ez-Zuhaylî; Usûlu'l-Fıhhi'l-îslâmî, Dmaşk-1986

Yusuf el-Kardavî;
Keyfe Netehamelu maa's-Sünneti'n-Nebeviyye, Mısır-1990 Zamahşerî; el-Keşşâf, îr an-tarih siz,
Zehebî, Şemsu'd-Din Ebî Abdillah; Tezkiretu'l-Huffâz, Hindistan-1333 h

Zerkeşî, Bedruddin; el-îcâbe, Beyrut-1970

Zebîdî, Zeynu'd-Din Ahmed b

Ahmed; Sahih-i Buharı Muhtasarı Tecrid-i
Sarih Tercemesi, -Çev

ve şerheden, Kâmil Miras-, Ankara-1971

Zehebî, Muhammed Huseyn; et-Tefsîr ve'l-Mufessirûn, Mısır-1976

Zehebî, el-îsrâiliyyât fı't-Tefsîr ve%Hadis, Mısır-1986

Zerkeşî, Bedruddin; el-Burhanfi Ulûmi'l-Kur'an, Beyrut-tarih siz

[176]

08-02-2012	#17
Prof. Dr. Sinsi	Asr-İ Saadette Kur'an Ve Sünnet 'İn Anlaşılması Sonuç Kur'an-ı Kerim'i beyan etmekle görevlendirilen ve bize örnek olanarak takdim edilen Peygamber (sav)'in sünnetinin dindeki önemi büyüktür Dini anlama ve yaşama konusunda başvurulacak ikinci kaynak olmakla nitelenmesi bundan dolayıdır Peygamber (sav), ya kendisine yöneltilen sorulara cevap olarak ya da kendisi ihtiyaç duyduğu durumlarda gelen vahyi açıklıyordu, ibadet ve hayatın pratiğiyle ilgili vahiyleri de bizzat uygulayarak insanlara rehberlik ediyordu Peygamber (sav)'in açıklamalarının vahiy eseri olup olmadığı, metlüv vahiy dışında Peygambere vahyin gelip gelmediği meselesini tartışmak, zannedildiği gibi sonuçta herhangi bir değişiklik ortaya çıkarmaz Peygamber (sav)'in kimi davranışlarının vahiy tarafından düzeltilmiş olması, Peygamberin de ictihad-larının bulunduğuna ve bu ictihadlannın bazısında hata ettiğine kesin delilidir Ancak ictihad etmiş olması, sünnetinin müslümanları bağlamadığı anlamına gelmez Çünkü Peygamber (sav) ictihadlannda yanıldığı takdirde bu yanılmalar vahiy tarafından düzeltilmiştir Düzeltilmemiş olsaydı^Kur'an-ı Kerim'de Peygamber (sav) bize örnek olarak takdim edilmezdi Hatası üzere devam eden bir içtihadın örnek olarak takdim edilmiş olması düşünülemez Önemli olan sünnet olarak takdim edilen söz ve fiillerin gerçekten Peygamber tarafından söylenmiş veya yapılmış olduğunu tesbit etmek ve o söz veya davranıştan ne kastedildiğini iyice anlamaktır Sahabe, Peygamber'in sünnetine Önem veriyor ve onu birbirlerine aktarıyorlardı Nakledilen sözün Peygamber'e ait olup olmadığı konusunda bir şüpheleri sözkonusu olduğunda Peygamber'e giderek onu tahkik ediyorlardı Peygamberin vefatından sonra ise, tahkik için ya haberi nakledenden şahit getirmesini istiyorlardı veya ona yemin ettiriyorlardı insanların Kur'an ile olan ilgilerini azaltıp daha çok hadislerle meşgul olmaları ya da hadislerin Kur'an'a karışması endişesiyle sahabe döneminde hadislerin yazılması yaygın değildi Hadislerin yazılması genelde hoş karşılanmıyordu ki o dönemde yazılan hadislerin toplamı, bugünkü hacimli hadis eserlerinin biri kadar bile değildir Peygamber (sav)'in vefatından sonra nakledilen hadisler ihtiyatla karşılanmış, nakledilen sözün Peygamber'e ait olup olmadığı araştırılmıştır Hz Osman'ın şehit edilmesinden sonra rivayet zincirine daha çok önem verilmeye başlanmıştır Çünkü o zamana kadar müslümanlar birbirlerine güveniyorlardı Hz Osman'ın şehit edilmesinden sonra fırkalar ortaya çıkmış, müslümanlar arasında guruplaşmalar başlamıştır Hadis uydurma işi de bu dönemden sonra başlamıştır Sahabe, raviler zincirinin yanısıra metin tenkidi işine de önem vermişlerdir Nakledilen hadisler Kur'an âyetlerinin ışığında eleştirilmiştir Islâmın genelinden anladıklarını baz alarak da eleştiri yapmışlardır Sahabeyi takip eden nesillerde de muhaddisler nakledilen hadisleri hem raviler zinciri ve hem de metin açısından eleştiriye tabi tutmuşlardır Ancak bu eleştirilerin yeterince yapıldığını, oluşan islâm ümmetinin kültürü üzerinde arzu edildiği kadar etkili olduklarım söyleyemeyiz Ümmetin kültürünün oluşmasında uydurma hadislerin o kadar etkisi olmuştur ki bu kültürün yeniden bir değerlendirmeye tabi tutulması, nakledilmiş hadislerin hem sened ve hem de metin açısından ciddî ve tutarlı bir tenkide tabi tutulması kaçınılmaz olmuştur [175] BİBLİYOGRAFYA Ahmed b Hanbel; Müsned, Beyrut-1313 h Ahmed Emin; Fecru'l-îslâm, Beyrut-1969 Aliyyu'1-Karî; Şerhu'ş-Şifâ, Daru'l-Kütübi'l-İlmiyye, Beyrut-tarihsiz Acurrî, EbuBekr, Muhammed b Huseyn; Ahlâku Hameleti'l-Kur'an, Beyrut-1987 Âlusî; Ruhu'l-Maânî, Beyrut-tarihsizBuharî, Ebû Abdillah b ismail; el-Câmiu's-Sahîh, lstanbul-1315h Bağavî, Muhammed b Huseyn b Mes'ud el-Ferrâ'; Maâlimu't-Tenzîl, Beyrut-1987 Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b İsmail; el-Câmiu's-Sahîh, îstanbul-1315 h Cassas, Ebû Bekr; Ahkâmu'l-Kur'an, Daru'l-Kitabi'I-Arabî, Beyrut-Tarihsiz Dârimî; Sünen, Daru Îhyai's-Sünneti'n-Nebeviyye, Beyrut-tarihsiz Ebû Davud, Süleyman b el-Aş'as es-Sicistânî; Sünen, Mı sır-tarihsiz Ebû Şuhbe, Muhammed; el-Madhal li Diraseti'l-Kur'ani'l-Kerim, Kahire-1972 Halid Abdurrahman el-Akk; Usûlu't-Tefsîr ve Kavaiduh, Dmaşk-1986 İbnu Kesîr; Tefsîru'l-Kur'ani'l-Azîm, Kitabu'ş-Şa'b, Kahir e-tarihsiz İbnu Kesîr; el-Bidaye ve'n-Nihaye, Beyrut-1966 îbnu Mâce; Sünen, Mısır-1952 İbnu Teymiyye, Takiyyu'd-Vin; Mecmûu'l-Fetâvâ, 1399 h ibnu Teymiyye, Risaletun fi İlmiz-Zâhir ve'l-Batın, Mecmûta'r-Resâili'l-Munînyye-, Beyrut-1970 îbnu Hacer el-Askalânî; Fethu'l-Bârî, Kahire-1959 îbnu Kayyim el-Cevziyye; Î'lamu'l-Muvakıîn, Matbaatu's-Saade-1955 İbnu Kesîr, es-Siretu'n~Nebeviyye, Kahire-1964 îsmail Hakkı; Rûhu'l-Beyân, el-Matbaatu'1-Usmaniyye, 1306 h Gazali; îhyau Ulûmid-Din, Kahire-1967 Kettânî, Abdu'l-Hayy; et-Teratîbu'l-îdariyye, Daru Îhyai't-Turasi'l-Arabî, Beyrut-tarihsiz Kurtubî; el-Câmi' li Ahkâki'l-Kur'cn, Beyrut-1965-1966 İ / 258Asr-i Saadet'te Kur'an ve Sünnet'in Anlaşılması M Yaşar Kandemir; Mevzu Hadisler, Ankara-1975 Muhammed Accâc el-Hatîb; es-Sünnetu Kable't-Tedvtn, Kahire-1988 Muhammed Hamidullah, (tbnu Ishak'ın Siyer'ine yazdığı mukaddime), Kon- ya-1981 Muhammed Mustafa el-A'zamî, Menhecu'n-Nakd Înde'l-Mııhaddisîn, Suudi Arabistan-1990 Mûsâ İbrahim el-Ibrahim, Teemmulât Kur'aniyye, Amman-1979 Müslim; Sahihu Müslim, Mısır-1955-1956 Nesâî, Ebû Abdirrahman; Sünen, İstanbul -tarihsiz- Nevevî, Sahîhu Müslim bi Şarhi'n-Nevevî, Kahire-1349 h Nevzat Âşık; Sahabe ve Hadis Rivayeti, tzmir-1981 Nureddin el-Itr; Menhecu'n-Nakd fi Ulûmi'l-Hadîs, Dmaşk-1981 Subhî es-Salih; Hadis İlimleri ve Hadis Istılahları, -çev M Yaşar Kandemir-Ankara-1973 Suat Yıldırım; Peygamberimizin Kur'an Tefsiri, îstanbul-1983 Suyûtî; Âdâbu Hameleti'l-Kur'an, Beyrut-1987 Suyûtî; el-îtkanft Ulûmi'l-Kur'an, Mısır-1978 Şatibî; el-Muvafakat ft Usûli'ş-Şeria, el-Mektebetu'r-Rahmaniyye, Mısır-tarihsiz Taberî; Câmiu'l-Beyân an Te'vîli Âyi'l-Kur'an, Beyrut-1988 Tirmizî; Sünen, Kahire-1937 Vehbe ez-Zuhaylî; Usûlu'l-Fıhhi'l-îslâmî, Dmaşk-1986Yusuf el-Kardavî; Keyfe Netehamelu maa's-Sünneti'n-Nebeviyye, Mısır-1990 Zamahşerî; el-Keşşâf, îr an-tarih siz, Zehebî, Şemsu'd-Din Ebî Abdillah; Tezkiretu'l-Huffâz, Hindistan-1333 h Zerkeşî, Bedruddin; el-îcâbe, Beyrut-1970 Zebîdî, Zeynu'd-Din Ahmed b Ahmed; Sahih-i Buharı Muhtasarı Tecrid-i Sarih Tercemesi, -Çev ve şerheden, Kâmil Miras-, Ankara-1971 Zehebî, Muhammed Huseyn; et-Tefsîr ve'l-Mufessirûn, Mısır-1976 Zehebî, el-îsrâiliyyât fı't-Tefsîr ve%Hadis, Mısır-1986 Zerkeşî, Bedruddin; el-Burhanfi Ulûmi'l-Kur'an, Beyrut-tarih siz [176]