Eski Gümüşhane Hakkında Genel Bilgiler

**Prof. Dr. Sinsi** · 08-01-2012

Vank Kilisesi (Merkez)

Gümüşhane Vank Köyü’nde bulunan bu kilise XIX

yüzyılda yapılmıştır

Dikdörtgen planlı

bazilika üslubundaki kilisenin ortasında merkezi bir kubbe bulunmaktadır

Bu yapı şekli ile kapalı Yunan Haçı kiliseler ile bazilika planlı kiliselerin kaynaştırılmasından meydana getirilmiş bir yapısı bulunmaktadır

Merkezi kubbenin dışında kalan bölümler tonoz ve çatı ile örtülmüştür

Duvarları muntazam kesme taştan yapılmıştır

İç mekanda fresko izlerine rastlanmamıştır

Hagios Stephanos Kilisesi (Merkez)

Eski Gümüşhane’de Süleymaniye Mahallesi’nde bulunan bu kilisenin kitabesi bulunmamakla beraber

yapı üslubundan XVIII

yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır

XIX

yüzyılda onarılan kilise üç nefli

bazilika plan düzenindedir

Eski Gümüşhane’deki diğer kiliselerle mimari yönden benzerlikleri görülen kilise moloz ve kesme taştan yapılmıştır

Apsidler yuvarlak olup

dışarıya taşkındır

Duvarlarında fresko izlerine rastlanmıştır

Kilisenin üzeri iki yönlü bir çatı ile örtülüdür

Piştovli Kilisesi (Merkez)

Gümüşhane Dumanlı Köyü

Piştov Mahallesi’nde bulunan kilise XIX

yüzyılda yapılmıştır

Kilise 17

00x13

00 m

ölçüsünde dikdörtgen planlı

üç nefli bir bazilikadır

Sütunlarla üç nefe ayrılan kilisenin orta nefi diğerlerinden daha geniş ve daha yüksektir

Kuzey ve güney yönlerinde yuvarlak kemerli iki girişi bulunmaktadır

Kuzey girişi üzerinde sövelere işlenmiş haç motifi vardır

Apsid ve papaz hücreleri doğu cephesinde olup

yuvarlak şekilde dışa taşkındır

Kilisenin yan duvarlarında dörder

apsidin dışa taşkın bölümlerinin üzerine birer pencere açılmıştır

Kilise içerisinde fresk izlerine rastlanmış olup

bunlar da kilisenin bütününün fresklerle kaplı olduğunu göstermektedir

Kilisenin kuzeydoğusuna bir de çeşme eklenmiştir

Zurnacılı Kilisesi (Merkez)

Gümüşhane Dumanlı Köyü Zurnacili Mahallesi’ndeki bu kilise XIX

yüzyılda yapılmıştır

Kilise 12

80x16

80 m

ölçüsünde dikdörtgen planlı

üç nefli bir bazilikadır

Sütunlarla üçe bölünen iç mekanda orta nef yan neflerden daha geniş ve daha yüksektir

Kilisenin batı ve güneyinde yuvarlak kemerli iki girişi bulunmaktadır

Bunlardan güneydeki ana giriş olup

iki yanına duvarlara bitişik sütunlar yerleştirilmiş

üzerlerine de haç motifleri işlenmiştir

Kilisenin apsid ve papaz hücreleri dışarıya yuvarlak biçimde taşkındır

Her bir bölümün üzerine de pencere açılmıştır

Moloz ve düzgün kesme taştan yapılmış olan kilisenin içerisindeki sıvalarda fresk izlerine rastlanmıştır

Bunlar İncil’den alınmış dini motifleri içermektedir

Ayvalos Kilisesi (Merkez)

Gümüşhane

Merkez ilçesi Mescitli Köyü ile Armutlu Yaylası arasında

XIX

yüzyılda yapılmış küçük bir kilisedir

Kilise dikdörtgen planlı olup

tek nefli ve tek apsidlidir

Giriş kapısı muntazam taş bloklarından yapılmıştır

Bunun dışında yapılmış duvarlar moloz taş ile örülmüştür

Kilisenin üzeri beşik tonoz ile örtülüdür

Apsidi üzerinde üç adet mazgal penceresi vardır

Sarıun Mahallesi Kilisesi (Merkez)

Gümüşhane Yağlıdere Köyü

Krom Vadisi Sarıun Mahallesi’nde bulunan kilise XIX

yüzyılda yapılmıştır

Dikdörtgen planlı olan kilise yöreye hakim bir tepe üzerinde bulunmaktadır

Kilise üç apsid ve üç neflidir

Giriş kapısı üzerinde haç motifi vardır

Kilse içerisinde fresk izlerine rastlanmamıştır

Kilisenin çatılı olan üst örtüsü günümüzde çökmüş durumdadır

Krom Vadisi Zembelek Kilisesi (Merkez)

Gümüşhane Yağlıdere Köyü

Krom Vadisi’nde bulunan bu kilise XIX

yüzyılda yapılmıştır

Kilise dikdörtgen planlı yontma taştan yapılmıştır

Tek nefli ve tek apsidli olan kilisenin üzeri beşik tonozla örtülmüştür

Günümüzde üst örtüsü çökmüş durumdadır

Yaylım Köyü Kilisesi (Köse)

Gümüşhane Köse ilçesi

Yaylım Köyünde bulunan bu kilise XIX

yüzyılda yapılmıştır

Dikdörtgen planlı kilise içerisindeki dört sütunla üç nefe ayrılmıştır

Apsid üç bölümlüdür

Kilisenin tümü yontma taştan yapılmış olup

üzeri beşik tonoz ile örtülüdür

Giriş kapısı orijinalliğini korumaktadır

Kilise içerisinde İncil’den alınma fresklerle bezendiği bilinmektedir

Ancak

kilise içerisinde çıkan bir yangın bu fresklerin büyük çoğunluğunu yok etmiştir

Bu fresklerden yanlıca Hz

Meryem’e ait bir figür günümüze ulaşabilmiştir

Orta Mahalle Kilisesi (Kürtün)

Gümüşhane Kürtün İlçesi Yaylalı Köyü

Orta Mahallesi’nde bulunan kilisenin XIX

yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır

Kilise tek nefli

çatılı ve beş bölümlü apsidden meydana gelmiştir

Kilisenin girişi

köşeleri düzgün yontma taştan

diğer bölümleri de moloz taştan örülmüştür

Kızlar Manastırı (Kürtün)

Gümüşhane

Kürtün ilçesi Yaylalı Köyü’nde bulunan Kızlar Manastırı XIX

yüzyılda yapılmıştır

Hıristiyanlık döneminde Rum kızlarının eğitim ve ibadeti için yapılmış olduğundan buraya Kızlar Manastırı ismi verilmiştir

Avlu içerisinde bulunan manastır kilisesi moloz taştan yapılmış

üzeri de iki yönlü bir çatı ile örtülmüştür

Tek nefli ve tek apsidli olan kilisenin üst örtüsü çökmüş

yalnızca beden duvarları günümüze gelebilmiştir

Manastırı oluşturan kilise dışındaki yapılardan hiçbir iz günümüze gelememiştir

Meryem ana Kilisesi (Kürtün)

Gümüşhane Kürtün ilçesi Yaylalı Köyü Meryemana Mahallesi’nde bulunan kilise XIX

yüzyılda yapılmıştır

Dikdörtgen planlı ve tek nefli

tek apsidlidir

Düzgün yontma taşlarla örülmüş olan kilise duvarlarının üzeri oldukça dik bir çatı ile örtülmüştür

Kilisenin girişi güney cephesinde olup

mermer sövelerle çevrelenmiştir

Kilise içerisinde freskolara rastlanmamıştır

Kilisenin güneyinde bir çeşme

bitişiğine de bir mahsen eklenmiştir

08-01-2012	#4
Prof. Dr. Sinsi	Eski Gümüşhane Hakkında Genel Bilgiler *Vank Kilisesi (Merkez)* Gümüşhane Vank Köyü’nde bulunan bu kilise XIXyüzyılda yapılmıştır Dikdörtgen planlıbazilika üslubundaki kilisenin ortasında merkezi bir kubbe bulunmaktadır Bu yapı şekli ile kapalı Yunan Haçı kiliseler ile bazilika planlı kiliselerin kaynaştırılmasından meydana getirilmiş bir yapısı bulunmaktadır Merkezi kubbenin dışında kalan bölümler tonoz ve çatı ile örtülmüştür Duvarları muntazam kesme taştan yapılmıştır İç mekanda fresko izlerine rastlanmamıştır *Hagios Stephanos Kilisesi (Merkez)* Eski Gümüşhane’de Süleymaniye Mahallesi’nde bulunan bu kilisenin kitabesi bulunmamakla beraber yapı üslubundan XVIIIyüzyılda yapıldığı sanılmaktadır XIXyüzyılda onarılan kilise üç nefli bazilika plan düzenindedir Eski Gümüşhane’deki diğer kiliselerle mimari yönden benzerlikleri görülen kilise moloz ve kesme taştan yapılmıştır Apsidler yuvarlak olup dışarıya taşkındır Duvarlarında fresko izlerine rastlanmıştır Kilisenin üzeri iki yönlü bir çatı ile örtülüdür *Piştovli Kilisesi (Merkez)* Gümüşhane Dumanlı Köyü Piştov Mahallesi’nde bulunan kilise XIXyüzyılda yapılmıştır Kilise 1700x1300 m ölçüsünde dikdörtgen planlıüç nefli bir bazilikadır Sütunlarla üç nefe ayrılan kilisenin orta nefi diğerlerinden daha geniş ve daha yüksektir Kuzey ve güney yönlerinde yuvarlak kemerli iki girişi bulunmaktadır Kuzey girişi üzerinde sövelere işlenmiş haç motifi vardır Apsid ve papaz hücreleri doğu cephesinde olup yuvarlak şekilde dışa taşkındır Kilisenin yan duvarlarında dörder apsidin dışa taşkın bölümlerinin üzerine birer pencere açılmıştır Kilise içerisinde fresk izlerine rastlanmış olup bunlar da kilisenin bütününün fresklerle kaplı olduğunu göstermektedir Kilisenin kuzeydoğusuna bir de çeşme eklenmiştir *Zurnacılı Kilisesi (Merkez)* Gümüşhane Dumanlı Köyü Zurnacili Mahallesi’ndeki bu kilise XIXyüzyılda yapılmıştır Kilise 1280x1680 m ölçüsünde dikdörtgen planlıüç nefli bir bazilikadır Sütunlarla üçe bölünen iç mekanda orta nef yan neflerden daha geniş ve daha yüksektir Kilisenin batı ve güneyinde yuvarlak kemerli iki girişi bulunmaktadır Bunlardan güneydeki ana giriş olup iki yanına duvarlara bitişik sütunlar yerleştirilmişüzerlerine de haç motifleri işlenmiştir Kilisenin apsid ve papaz hücreleri dışarıya yuvarlak biçimde taşkındır Her bir bölümün üzerine de pencere açılmıştır Moloz ve düzgün kesme taştan yapılmış olan kilisenin içerisindeki sıvalarda fresk izlerine rastlanmıştır Bunlar İncil’den alınmış dini motifleri içermektedir *Ayvalos Kilisesi (Merkez)* Gümüşhane Merkez ilçesi Mescitli Köyü ile Armutlu Yaylası arasında XIXyüzyılda yapılmış küçük bir kilisedir Kilise dikdörtgen planlı olup tek nefli ve tek apsidlidir Giriş kapısı muntazam taş bloklarından yapılmıştır Bunun dışında yapılmış duvarlar moloz taş ile örülmüştür Kilisenin üzeri beşik tonoz ile örtülüdür Apsidi üzerinde üç adet mazgal penceresi vardır Sarıun Mahallesi Kilisesi (Merkez) Gümüşhane Yağlıdere Köyü Krom Vadisi Sarıun Mahallesi’nde bulunan kilise XIXyüzyılda yapılmıştır Dikdörtgen planlı olan kilise yöreye hakim bir tepe üzerinde bulunmaktadır Kilise üç apsid ve üç neflidir Giriş kapısı üzerinde haç motifi vardır Kilse içerisinde fresk izlerine rastlanmamıştır Kilisenin çatılı olan üst örtüsü günümüzde çökmüş durumdadır *Krom Vadisi Zembelek Kilisesi (Merkez)* Gümüşhane Yağlıdere Köyü Krom Vadisi’nde bulunan bu kilise XIXyüzyılda yapılmıştır Kilise dikdörtgen planlı yontma taştan yapılmıştır Tek nefli ve tek apsidli olan kilisenin üzeri beşik tonozla örtülmüştür Günümüzde üst örtüsü çökmüş durumdadır *Yaylım Köyü Kilisesi (Köse)* Gümüşhane Köse ilçesi Yaylım Köyünde bulunan bu kilise XIXyüzyılda yapılmıştır Dikdörtgen planlı kilise içerisindeki dört sütunla üç nefe ayrılmıştır Apsid üç bölümlüdür Kilisenin tümü yontma taştan yapılmış olup üzeri beşik tonoz ile örtülüdür Giriş kapısı orijinalliğini korumaktadır Kilise içerisinde İncil’den alınma fresklerle bezendiği bilinmektedir Ancak kilise içerisinde çıkan bir yangın bu fresklerin büyük çoğunluğunu yok etmiştir Bu fresklerden yanlıca HzMeryem’e ait bir figür günümüze ulaşabilmiştir *Orta Mahalle Kilisesi (Kürtün)* Gümüşhane Kürtün İlçesi Yaylalı Köyü Orta Mahallesi’nde bulunan kilisenin XIXyüzyılda yapıldığı sanılmaktadır Kilise tek nefli çatılı ve beş bölümlü apsidden meydana gelmiştir Kilisenin girişi köşeleri düzgün yontma taştan diğer bölümleri de moloz taştan örülmüştür *Kızlar Manastırı (Kürtün)* Gümüşhane Kürtün ilçesi Yaylalı Köyü’nde bulunan Kızlar Manastırı XIXyüzyılda yapılmıştır Hıristiyanlık döneminde Rum kızlarının eğitim ve ibadeti için yapılmış olduğundan buraya Kızlar Manastırı ismi verilmiştir Avlu içerisinde bulunan manastır kilisesi moloz taştan yapılmışüzeri de iki yönlü bir çatı ile örtülmüştür Tek nefli ve tek apsidli olan kilisenin üst örtüsü çökmüşyalnızca beden duvarları günümüze gelebilmiştir Manastırı oluşturan kilise dışındaki yapılardan hiçbir iz günümüze gelememiştir *Meryem ana Kilisesi (Kürtün)* Gümüşhane Kürtün ilçesi Yaylalı Köyü Meryemana Mahallesi’nde bulunan kilise XIXyüzyılda yapılmıştır Dikdörtgen planlı ve tek nefli tek apsidlidir Düzgün yontma taşlarla örülmüş olan kilise duvarlarının üzeri oldukça dik bir çatı ile örtülmüştür Kilisenin girişi güney cephesinde olup mermer sövelerle çevrelenmiştir Kilise içerisinde freskolara rastlanmamıştır Kilisenin güneyinde bir çeşme bitişiğine de bir mahsen eklenmiştir