Adıyaman'ın Tarihi, Özellikleri, Tanıtımı

**Prof. Dr. Sinsi** · 07-31-2012

Kahta İlçesi

Kahta, medeniyetlerin doğuş yeri olan Mezopotamya�ya yakınlığı nedeniyle tarih süreci içerisinde sayısız medeniyetlere ev sahipliği yapmış önemli bir yerleşim merkezidir

M

Ö

VII

yüzyılda Asur, VI

yüzyılda Pers, IV

yüzyılda Makedon ve Seleukos egemenliğinin hüküm sürdüğü görülmektedir

M

Ö

I

yüzyılda bölgede hüküm süren Arsames, günümüze önemli tarihi eserler bırakmıştır

Kommagenelilerin atası olan Arsames, bugünkü Fırat Arsameia�sı olarak bilinen Gerger Kalesi ile Nymhois Arkameia�sının kurucusudur

M

Ö

109�da bağımsızlığına kavuşan, doğu ve batının kültür, sanat ve inançlarının sentezi olan Kommagene Medeniyeti M

S

72�de Anadolu�da Romalılar tarafından ortadan kaldırılarak Suriye Eyaletine bağlanan son krallık olmuştur

Kahta, Arap, Ermeni, Artuklular, Haçlı Seferlerini müteakiben Selçuklular, Babiller, Moğollar, Memlükler ve Dulkadiroğuları hakimiyetinde kaldıktan sonra 1516 yılında Yavuz Sultan Selim zamanında Osmanlı hakimiyetine girerek önce Dulkadirli Emaretine, Kanuni zamanında ise sancak merkezi haline getirilen Samsat�a bağlanarak Zülkadiriye Eyaletine (Maraş) bağlanır

Kahta 1531 yılında Malatya�ya, 1349 yılında ise Hısn-ı Mansur�a (Adıyaman) bağlanır

1859 yılında Malatya sancak olunca Kâhta�da diğer kazalar gibi yeniden Malatya�ya bağlanır

Bu durum Osmanlı İmparatorluğunun yıkılmasına kadar devam eder

Kahta Cumhuriyet döneminde Malatya�ya bağlı bir ilçe olarak yapılandırılır

Cumhuriyetin ilk yıllarında yer değiştirerek eski Kâhta�nın 26 k

m

güneyindeki şimdiki yerine taşınır

İlçemiz 1954 yılında Adıyaman�ın il olmasına müteakip, Adıyaman�a bağlanmıştır

lçe Adının Kaynağı; Kahta adının nereden geldiği yolunda kaynaklarda pek bilgi olmamakla beraber, tarihte, Orta Asya�da Ötüken ve Karakurum yakınında Kahta isimli bir kentin varlığı göz önüne alınırsa Kahta isminin Orta Asya kökenli bir isim olduğu sonucu çıkarılabilir �Kahta� isminin Persçede �Dağın Eteği� anlamına geldiği ve Komagenelilerden önce bölgede hakim olan Persler tarafından kullanıldığı , bu adın da eski yerleşim yerinin konumundan kaynaklandığı anlaşılmaktadır Eski ilçe merkezi Eski Kahta�dır ve Nemrut Dağının eteklerinde yer almaktadır

Bugün dünyanın sekizinci harikası olarak tanımlanan, UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesinde yer alan, ülkemizin tanıtımına büyük katkı sağlayan önemli bir turizm çekim merkezi konumundaki Nemrut Dağı tepesinde bulunan Kommagene Kralı Antiochus Theos�un Anıt Mezarı Kommagenelilerin bıraktığı en önemli tarihi mirastır

Kommagenelilerden kalan tarihi ören yerleri bugün ilçenin en önemli ekonomik kaynağını teşkil etmektedir

İlçe sınırları içersinde bulunan Nemrut Dağı ören yerindeki tarihi eserler, 1987�de UNESCO tarafından dünya kültür mirası olarak ilan edilmiştir

Coğrafi Durum

İlçe Merkezinin yerleşim yeri ova üzerindedir

İlçenin kuzey bölgesi dağlık olup, bu bölgede köyler tarım arazisi dışına, yamaçlara kurulmuştur

Güney bölümündeki köyler ise ova içerisindedir

Kahta; 38-17 doğu boylamı ile 37-45 kuzey enlemi üzerinde yer alır

Denizden yüksekliği 750 metredir

Kuzeyde yüksekliği 2000 metreye ulaşan sıra dağlarla çevrili ilçe 1490 km2�lik yüz ölçüme sahiptir

Adıyaman ilinin 33 km

doğusunda yer alır

İlçe yüzölçümünün -Kahta merkez dahil- yaklaşık üçte ikisi 1

derecede, kalan yaklaşık üçte biri ise 2

derecede deprem bölgesi içindedir

Kahta ilçesi, doğuda Gerger ilçesi, güney ve güneydoğuda Şanlıurfa ili, güneybatıda Samsat ilçesi, batıda Adıyaman, kuzeyde Sincik ilçesi ve Malatya ili ile çevrilidir

Şu anda ilçenin doğu ve güneydoğu kesimindeki sınırını Atatürk Baraj Gölü meydana getirmektedir

İlçenin kuzey kesimi dağlık alanlardan meydana gelirken, güney kesimi düzlük alanlardan meydana gelmektedir

Kuzeydeki en yüksek nokta Nemrut Dağıdır (2

206m

), dağlık alanlardan güneye doğru gidildikçe önce plato alanlarına sonra geniş ovalara geçilir

Kahta Antitoros Dağlarının güney eteklerinde başlayıp güneye doğru alçalan ve Harran ovasına doğru uzanan bir arazi yapısına sahiptir

İlçe merkezi düz bir alanda kurulmuştur

Dağlar : Güneydoğu Toroslar silsilesi üzerinde Karadut Köyünün kuzeyindeki 2

206 m

yüksekliğindeki Nemrut Dağı ilçenin belli başlı önemli dağıdır

Akarsular : İlçenin en önemli akarsuları Kahta Çayı ve Kalburcu Çayıdır

Kahta Çayı : Çelikhan yöresindeki Bulam, Abdülherap ve Recep sularını alarak güneydoğu istikametinde ilerleyip Kahta topraklarına girer

Tarihi Cendere Köprüsünden geçtikten hemen sonra Eski Kâhta (Kocahisar) Köyü istikametinden gelen çay ile birleşerek güneye doğru ilerler

Zilan Çayını da alarak baraj gölüne dökülür

Geniş yataklı bir su olup, çevresinde fasulye, tütün, susam, çeltik ve pamuk ziraati yapılır

Kalburcu Çay:Fırat Nehrini destekleyen kollardan biridir

Kakurtlu Çayı civarında Ziyaret ve Çakal Çayını alarak Ayaz Köyü doğusundanFırat Nehrine karışır

Çevresi ziraate elverişlidir

Göller:Kahta�da tabi göl yoktur

Ancak Topraksu teşkilatinca Mülk Köyünde �100

Yıl Göleti� adı verilen bir �Sulama Göleti�, Dut Köyünde de aynı şekilde�Dut Göleti� adında bir sulama göleti yapılmıştır

Atatürk Baraj Gölü/Uydu Görüntüsü

07-31-2012	#6
Prof. Dr. Sinsi	Adıyaman'ın Tarihi, Özellikleri, Tanıtımı Kahta İlçesi Kahta, medeniyetlerin doğuş yeri olan Mezopotamya�ya yakınlığı nedeniyle tarih süreci içerisinde sayısız medeniyetlere ev sahipliği yapmış önemli bir yerleşim merkezidir MÖVII yüzyılda Asur, VIyüzyılda Pers, IVyüzyılda Makedon ve Seleukos egemenliğinin hüküm sürdüğü görülmektedir MÖ Iyüzyılda bölgede hüküm süren Arsames, günümüze önemli tarihi eserler bırakmıştır Kommagenelilerin atası olan Arsames, bugünkü Fırat Arsameia�sı olarak bilinen Gerger Kalesi ile Nymhois Arkameia�sının kurucusudur MÖ109�da bağımsızlığına kavuşan, doğu ve batının kültür, sanat ve inançlarının sentezi olan Kommagene Medeniyeti MS 72�de Anadolu�da Romalılar tarafından ortadan kaldırılarak Suriye Eyaletine bağlanan son krallık olmuştur Kahta, Arap, Ermeni, Artuklular, Haçlı Seferlerini müteakiben Selçuklular, Babiller, Moğollar, Memlükler ve Dulkadiroğuları hakimiyetinde kaldıktan sonra 1516 yılında Yavuz Sultan Selim zamanında Osmanlı hakimiyetine girerek önce Dulkadirli Emaretine, Kanuni zamanında ise sancak merkezi haline getirilen Samsat�a bağlanarak Zülkadiriye Eyaletine (Maraş) bağlanır Kahta 1531 yılında Malatya�ya, 1349 yılında ise Hısn-ı Mansur�a (Adıyaman) bağlanır 1859 yılında Malatya sancak olunca Kâhta�da diğer kazalar gibi yeniden Malatya�ya bağlanır Bu durum Osmanlı İmparatorluğunun yıkılmasına kadar devam eder Kahta Cumhuriyet döneminde Malatya�ya bağlı bir ilçe olarak yapılandırılır Cumhuriyetin ilk yıllarında yer değiştirerek eski Kâhta�nın 26 km güneyindeki şimdiki yerine taşınır İlçemiz 1954 yılında Adıyaman�ın il olmasına müteakip, Adıyaman�a bağlanmıştır *lçe Adının Kaynağı; Kahta adının nereden geldiği yolunda kaynaklarda pek bilgi olmamakla beraber, tarihte, Orta Asya�da Ötüken ve Karakurum yakınında Kahta isimli bir kentin varlığı göz önüne alınırsa Kahta isminin Orta Asya kökenli bir isim olduğu sonucu çıkarılabilir �Kahta� isminin Persçede �Dağın Eteği� anlamına geldiği ve Komagenelilerden önce bölgede hakim olan Persler tarafından kullanıldığı , bu adın da eski yerleşim yerinin konumundan kaynaklandığı anlaşılmaktadır Eski ilçe merkezi Eski Kahta�dır ve Nemrut Dağının eteklerinde yer almaktadır Bugün dünyanın sekizinci harikası olarak tanımlanan, UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesinde yer alan, ülkemizin tanıtımına büyük katkı sağlayan önemli bir turizm çekim merkezi konumundaki Nemrut Dağı tepesinde bulunan Kommagene Kralı Antiochus Theos�un Anıt Mezarı Kommagenelilerin bıraktığı en önemli tarihi mirastır Kommagenelilerden kalan tarihi ören yerleri bugün ilçenin en önemli ekonomik kaynağını teşkil etmektedir İlçe sınırları içersinde bulunan Nemrut Dağı ören yerindeki tarihi eserler, 1987�de UNESCO tarafından dünya kültür mirası olarak ilan edilmiştir Coğrafi Durum İlçe Merkezinin yerleşim yeri ova üzerindedir İlçenin kuzey bölgesi dağlık olup, bu bölgede köyler tarım arazisi dışına, yamaçlara kurulmuştur Güney bölümündeki köyler ise ova içerisindedir Kahta; 38-17 doğu boylamı ile 37-45 kuzey enlemi üzerinde yer alır Denizden yüksekliği 750 metredir Kuzeyde yüksekliği 2000 metreye ulaşan sıra dağlarla çevrili ilçe 1490 km2�lik yüz ölçüme sahiptir Adıyaman ilinin 33 km doğusunda yer alır İlçe yüzölçümünün -Kahta merkez dahil- yaklaşık üçte ikisi 1 derecede, kalan yaklaşık üçte biri ise 2 derecede deprem bölgesi içindedir Kahta ilçesi, doğuda Gerger ilçesi, güney ve güneydoğuda Şanlıurfa ili, güneybatıda Samsat ilçesi, batıda Adıyaman, kuzeyde Sincik ilçesi ve Malatya ili ile çevrilidir Şu anda ilçenin doğu ve güneydoğu kesimindeki sınırını Atatürk Baraj Gölü meydana getirmektedir İlçenin kuzey kesimi dağlık alanlardan meydana gelirken, güney kesimi düzlük alanlardan meydana gelmektedir Kuzeydeki en yüksek nokta Nemrut Dağıdır (2206m), dağlık alanlardan güneye doğru gidildikçe önce plato alanlarına sonra geniş ovalara geçilir Kahta Antitoros Dağlarının güney eteklerinde başlayıp güneye doğru alçalan ve Harran ovasına doğru uzanan bir arazi yapısına sahiptir İlçe merkezi düz bir alanda kurulmuştur Dağlar* : Güneydoğu Toroslar silsilesi üzerinde Karadut Köyünün kuzeyindeki 2206 m yüksekliğindeki Nemrut Dağı ilçenin belli başlı önemli dağıdır Akarsular : İlçenin en önemli akarsuları Kahta Çayı ve Kalburcu Çayıdır *Kahta Çayı :* Çelikhan yöresindeki Bulam, Abdülherap ve Recep sularını alarak güneydoğu istikametinde ilerleyip Kahta topraklarına girer Tarihi Cendere Köprüsünden geçtikten hemen sonra Eski Kâhta (Kocahisar) Köyü istikametinden gelen çay ile birleşerek güneye doğru ilerler Zilan Çayını da alarak baraj gölüne dökülür Geniş yataklı bir su olup, çevresinde fasulye, tütün, susam, çeltik ve pamuk ziraati yapılır *Kalburcu Çay:Fırat Nehrini destekleyen kollardan biridirKakurtlu Çayı civarında Ziyaret ve Çakal Çayını alarak Ayaz Köyü doğusundanFırat Nehrine karışırÇevresi ziraate elverişlidir Göller*:Kahta�da tabi göl yoktur Ancak Topraksu teşkilatinca Mülk Köyünde �100 Yıl Göleti� adı verilen bir �Sulama Göleti�, Dut Köyünde de aynı şekilde�Dut Göleti� adında bir sulama göleti yapılmıştır Atatürk Baraj Gölü/Uydu Görüntüsü